Ας ξεκινήσουµε από µια βασική διαπίστωση. Ο λαϊκισµός και η τοξικότητα δεν ήταν προϊόντα της προηγούµενης δεκαετίας της κρίσης και των µνηµονίων. Προϋπήρχαν σε όλη τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης και σαφώς επηρέαζαν στον έναν ή τον άλλο βαθµό το πολιτικό σύστηµα, ακόµα και την περίοδο του πανίσχυρου δικοµµατισµού.
Οµως το αντισυστηµικό κύµα γιγαντώθηκε την περίοδο της κρίσης χρέους, που πήρε χαρακτηριστικά γενικευµένης κρίσης και αµφισβήτησης των θεσµών. Η «άνω και κάτω πλατεία», στις αρχές της περασµένης δεκαετίας, βροντοφώναξε διαλυτικά συνθήµατα κατά της Βουλής, της ∆ικαιοσύνης και των κοµµάτων.
Οι θεσµοί, µε µεγάλες ανεπάρκειες και πριν από την κρίση, ταυτίστηκαν µε τη σκληρή λιτότητα, µε την απώλεια της εθνικής κυριαρχίας λόγω τρόικας, µε την κοινωνική αδικία. Ηταν τότε που η απ’ ευθείας σχέση του ηγέτη µε τον λαό, η ενίσχυση των λεγόµενων αντισυστηµικών κοµµάτων πήρε το πάνω χέρι και εµφανίστηκε ως λύση στα αδιέξοδα.
Η έξοδος από τα µνηµόνια έδωσε χώρο σε µια µετάβαση σε φάση πολιτικής σταθερότητας. Βοήθησε σε αυτό η οικονοµική ανάκαµψη της χώρας, η εισοδηµατική βελτίωση των νοικοκυριών, αλλά και η προσδοκία ότι τα χειρότερα έµειναν πίσω. ∆όθηκε η εντύπωση -που διατυπώθηκε και από επίσηµα πολιτικά χείλη- ότι η τοξικότητα και ο λαϊκισµός είχαν ηττηθεί κατά κράτος.
Κι όµως. Η τραυµατική εµπειρία των µνηµονίων είχε αφήσει «ουρά» που φάνηκε τελικά να παίζει τον ρόλο της στη διαµόρφωση πολιτικής συνείδησης ακόµα και σήµερα. Κυρίως, παρέµεινε ισχυρή η αίσθηση ότι τόσο οι θεσµοί -η ∆ικαιοσύνη κυρίως- όσο και το πολιτικό σύστηµα δεν ανταποκρίθηκαν στις αυξηµένες προσδοκίες για ουσιαστικές αλλαγές. Ακόµα και τα µέτρα που επιβλήθηκαν από την Ε.Ε. την περίοδο της κρίσης ή οι µεταρρυθµίσεις που επιχείρησε η κυβέρνηση της Ν.∆. δεν στάθηκαν ανάχωµα στο επερχόµενο «νέο κύµα» αντισυστηµισµού.
Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι η οικονοµική κατάσταση της χώρας, αλλά και η βελτίωση της οικονοµικής θέσης µεγάλης µερίδας των πολιτών δεν είχαν σχέση µε τις τραγικές συνθήκες της αρχής της περασµένης δεκαετίας…
Ο λαϊκισµός και τα αντισυστηµικά κηρύγµατα απέκτησαν αίφνης νέα ενέργεια και από άλλες αιτίες. Η µία έχει να κάνει µε την κρίση της αντιπροσωπευτικής δηµοκρατίας διεθνώς και ειδικότερα στις ΗΠΑ -όπου θριαµβεύει η «αδιαµεσολάβητη» προεδρία Τραµπ- αλλά και στην Ευρώπη. Τα παραδοσιακά κόµµατα αγκοµαχούν, η κοινωνική ανασφάλεια διογκώνεται, η πολιτισµική αβεβαιότητα και η µεταναστευτική κρίση δίνουν προνοµιακό χώρο σε κόµµατα και ηγέτες µε τη σφραγίδα του λαϊκισµού και της συνολικής αµφισβήτησης των πάντων.
Πολύ περισσότερο που σε µεγάλο µέρος της κοινής γνώµης εδραιώνεται η πεποίθηση ότι το «σύστηµα» δεν κάνει τίποτα στο να γίνονται οι πλούσιοι πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι. Η µεσαία τάξη υποφέρει, η νέα γενιά συνειδητοποιεί πως οι επιλογές της στα εισοδήµατα, στη στέγη, στην εκπαίδευση µειώνονται δραµατικά.
Η απογοήτευση και η οργή κερδίζουν έδαφος. Κι εδώ έρχονται να παίξουν καταλυτικό ρόλο στην αναζωπύρωση της αντισυστηµικής ρητορικής τα γιγαντωµένα πλέον κοινωνικά δίκτυα. Είναι τα social media που φιλοξενούν -αν όχι ενθαρρύνουν- οξύτατες, συγκρουσιακές παρεµβάσεις, που δίνουν την επίφαση ενίσχυσης του άµεσου λόγου, που υπονοµεύουν τη διαµεσολάβηση, που µηδενίζουν κάθε ίχνος εµπιστοσύνης σε κόµµατα, ∆ικαιοσύνη, Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας – αν και τα τελευταία µάλλον γοητεύονται κατά καιρούς από την εµφάνιση αδιαµεσολάβητων πολιτικών αστέρων…
Τα πράγµατα µπορούν να πάρουν απρόβλεπτη εξέλιξη όταν ο αντισυστηµισµός τέµνεται µε ένα κατακερµατισµένο πολιτικό τοπίο, όπως διαµορφώνεται σήµερα στον χώρο του αντιπολιτευτικού φάσµατος. Τα πολλά κόµµατα -που, απ’ ό,τι φαίνεται, σύντοµα θα γίνουν περισσότερα- δεν δηµιουργούν προϋποθέσεις για µια εναλλακτική κυβερνητική πλειοψηφία.
Η πρόθεση της κ. Καρυστιανού να κάνει κόµµα πυροδότησε µια πολεµική από το σύνολο -σχεδόν- των αντιπολιτευτικών δυνάµεων τόσο προς το πρόσωπό της όσο και µεταξύ τους. Επιπλέον, ο αντισυστηµισµός υπονοµεύει ευθέως κάθε δυνατότητα συγκλίσεων και συµβιβασµών, που εµφανίζονται ως πράξεις προδοσίας.
Η αµφισβήτηση της Βουλής, των κοµµάτων και της ∆ικαιοσύνης γίνεται υπέρτατος στόχος, µέχρις σηµείου εξαφάνισής τους από τον χάρτη, χωρίς να προτείνεται κάτι εναλλακτικό. Κάθε κυβερνητική ανεπάρκεια ή ρωγµή στη συνοχή της γίνεται αφορµή για µια γενικευµένη επίθεση απονοµιµοποίησης της κυβέρνησης -ακόµα και µε ανάλογους υπαινιγµούς από παραδοσιακά πολιτικά πρόσωπα- αλλά και της ίδιας της εκλογικής διαδικασίας. Το σχήµα «ηγέτης-λαός» δεν χωρά ενδιάµεσες στάσεις…
Πολλά µπορεί να πάνε στραβά, µε χειρότερο σενάριο τις θεωρίες του χάους, ως απότοκο της αδυναµίας να κυβερνηθεί ο τόπος µετά τις προσεχείς εκλογές. Οµως, είναι λάθος να κυριαρχήσει µια µοιρολατρική υποταγή στο µοιραίο. Η ανασύσταση των θεσµών, η ικανότητα των «θεσµικών» κοµµάτων να ανανεωθούν, η ύπαρξη ως αντίβαρο πειστικών, ρεαλιστικών προτάσεων στις ανάγκες της κοινωνίας, αλλά και η συναίσθηση της κρισιµότητας των καιρών -σε µια περίοδο αβέβαιων γεωπολιτικών προκλήσεων και στην περιοχή µας- είναι µονόδροµος για την ανάκτηση της εµπιστοσύνης των πολιτών.
Κυριακάτικη Απογευματινή
