Παλιά γινόταν λόγος για τη «σιωπηλή πλειοψηφία». Με το πέρασµα του χρόνου -ιδιαίτερα µετά την κρίση- άρχισε να γίνεται λόγος για τους «ανθρώπους του καναπέ». Αυτούς, δηλαδή, που για διαφορετικούς λόγους δεν προσέρχονται στην κάλπη. Η συζήτηση για τους «καναπέδες» πήρε µεγάλη έκταση µετά το αποτέλεσµα των ευρωεκλογών του 2024, όταν η αποχή έφτασε στο ποσοστό ρεκόρ του 60%. Βέβαια, οι λεγόµενοι πολίτες που δεν σηκώνονται από τον καναπέ τους είναι µια ευρύτερη οµάδα, που δεν ανιχνεύεται εύκολα στις δηµοσκοπήσεις.
Λίγους µήνες πλέον πριν από τις εκλογές του 2027, αρκετοί είναι οι πολιτικοί παράγοντες που καλούν τους αµέτοχους πολίτες να σηκωθούν από τον καναπέ τους και να προσέλθουν στις κάλπες. Οι εκκλήσεις προέρχονται από όλες τις πολιτικές δυνάµεις, αλλά κυρίως από δυνάµεις της αντιπολίτευσης, που θεωρούν τη σύγχρονη «σιωπηλή πλειοψηφία» ως µια δεξαµενή ψηφοφόρων που µπορεί να ενισχύσει την παρουσία τους. Είναι σίγουρο πως όσο βαδίζουµε στις κάλπες τόσο τα κόµµατα -όλα ανεξαιρέτως- θα συµπεριλάβουν στις στρατηγικές τους την ενεργοποίηση πολιτών που δεν εµφανίζονται καν στον «δηµοσκοπικό χάρτη». Αλλωστε οι ίδιοι οι δηµοσκόποι κάνουν συχνά λόγο για αριθµό πολιτών τους οποίους καλούν για ερωτήσεις και δεν µπαίνουν καν στη διαδικασία να απαντήσουν. Κλείνουν το τηλέφωνο. Ιδιαίτερες ελπίδες εναποθέτουν όλοι όσοι αυτοπροσδιορίζονται ως «αντισυστηµικοί» στον πολιτικό χάρτη. Θεωρούν ότι µπορούν να ελπίζουν στην προσέλκυση πολιτών που έχουν γυρίσει την πλάτη στα «συστηµικά κόµµατα». Οµως τα πράγµατα δεν είναι τόσο ευθύγραµµα όσο εκ πρώτης όψεως φαίνονται. Βέβαια είναι αλήθεια πως η Ν.∆. έχει χάσει ένα µέρος των ψηφοφόρων της -σήµερα κινείται στα επίπεδα του 30%-, ενώ η βελόνα δεν ξεκολλάει για το ΠΑΣΟΚ, που κινείται στο φάσµα 12%-14%, µε τον ΣΥΡΙΖΑ να συρρικνώνεται δραµατικά.
Την ίδια ώρα, νέα κόµµατα κυοφορούνται, µε τον Αλέξη Τσίπρα να επιχειρεί µια αναβαπτισµένη -µέσω «Ιθάκης»- επιστροφή, τη Μαρία Καρυστιανού να απεκδύεται τον ρόλο της «Μαρίας των Τεµπών» και να αναγγέλλει πολιτικό κόµµα, ακόµα και τον Αντώνη Σαµαρά να δηλώνει ότι «το ζυγίζει» αν θα προχωρήσει στη σύσταση πολιτικού φορέα. Είναι οι νέες αυτές παράµετροι ικανή και αναγκαία συνθήκη να συνεγείρουν τους πολίτες «του καναπέ»; Οχι, κατ’ ανάγκην. Ας ξεκινήσουµε από το προφανές.
Ηδη εδώ και καιρό καταγράφεται µια γενικευµένη κρίση εµπιστοσύνης της κοινής γνώµης προς τα κόµµατα. Στην έρευνα της aboutpeople, ο βαθµός εµπιστοσύνης µέσα σε δύο χρόνια (Μάρτιος 2023 – Απρίλιος 2025) έπεσε από το 16 στο 14, µε τον πρωθυπουργό, την κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο να βρίσκονται υψηλότερα σε βαθµό αποδοχής. Ανάλογα και η MRB στις τάσεις ∆εκεµβρίου 2025 εµφανίζει τον βαθµό εµπιστοσύνης στα κόµµατα στην προτελευταία θέση µε 20%, σε µια λίστα 30 θεσµών («Καθηµερινή», 8.2.26).
Συµπέρασµα: Η κοινωνία εξακολουθεί να έχει εξαιρετικά περιορισµένη εµπιστοσύνη στα κόµµατα. Το ενδιαφέρον είναι πως η εικόνα αυτή δεν µεταβάλλεται από την πολυάριθµη εµφάνιση κοµµατικών σχηµατισµών, συστηµικών και αντισυστηµικών. Συνεπώς, τα φαινόµενα αποστασιοποίησης δεν ξεπερνιούνται αυτόµατα από την παρουσία νέων σχηµατισµών. Χρειάζονται πολύ περισσότερα για µια πιθανή υπέρβαση της κρίσης εµπιστοσύνης προς το κοµµατικό σύστηµα, που έχει αποκτήσει χρόνια χαρακτηριστικά.
Επειτα, το κοινό που… δεν σηκώνεται από τον καναπέ του δεν έχει οµοιόµορφα γνωρίσµατα, κοινωνικά, πολιτισµικά ακόµα και ηλικιακά. Υπάρχουν αυτοί που έχουν εδραιωµένη την αντίληψη πως «όλοι είναι ίδιοι» ή ότι η ψήφος τους δεν θα αλλάξει τίποτα. Υπάρχουν οι νεότερες ηλικίες, µε µικρό ενδιαφέρον για τις εξελίξεις, χαµηλό έως µηδαµινό ενδιαφέρον για την πολιτική, όπως εξελίσσεται – κυρίως όµως µε οξυµένα προβλήµατα καθηµερινότητας που καλούνται να διαχειριστούν σε όλο και πιο δύσκολες συνθήκες. Υπάρχουν και αυτοί που θεωρούν ότι η αποστασιοποίησή τους είναι το καλύτερο µήνυµα που µπορούν να στείλουν ως διαµαρτυρία σε κάθε κατεύθυνση. Υπάρχουν τα καθηµερινά προβλήµατα που επίσης πρέπει να συµπεριληφθούν στον λογαριασµό. Ακρίβεια, στεγαστικό,
υγεία, συγκοινωνίες συνοδεύονται από αισθήµατα απογοήτευσης, παραίτησης, θυµού. Την ίδια ώρα, η διεθνής αβεβαιότητα, η γεωπολιτική αστάθεια δηµιουργούν αισθήµατα ανασφάλειας και ωθούν στην αναζήτηση σταθερών λύσεων.
Ποιος λοιπόν µπορεί να βγει κερδισµένος από τον πολίτη που κρατά αποστάσεις ασφαλείας από τα κόµµατα; Η κυβέρνηση, που ήδη διά του πρωθυπουργού πρόταξε ως δίληµµα των εκλογών τη «σταθερότητα ή ακυβερνησία»; Το ΠΑΣΟΚ, µε το δίληµµα «νεοφιλελεύθερες πολιτικές, διαφθορά και παραγωγική υστέρηση ή πολιτική αλλαγή και πρόοδος»; Ο Αλέξης Τσίπρας, που επικαλείται έναν «νέο πατριωτισµό ώστε να µπει τέρµα στις πρακτικές ασυδοσίας του πλούτου»; Η Μαρία Καρυστιανού, που επαγγέλλεται την κάθαρση µε τιµωρία των υπευθύνων ενάντια στο υπάρχον κοµµατικό σύστηµα;
Κάθε πολιτικός σχηµατισµός, ας µη γελιόµαστε, έχει ένα συγκεκριµένο ακροατήριο που παρακολουθεί εξ αποστάσεως. Ωστόσο, θα ήταν λάθος να µην υπολογίσει κάποιος το ενισχυµένο «αντισυστηµικό ρεύµα» που ανιχνεύεται ποικιλοτρόπως. Ενα ρεύµα, όµως, εξαιρετικά διαφοροποιηµένο, το οποίο προς το παρόν είναι αδύνατο να εκφραστεί πολιτικά από ένα «παρδαλό» φάσµα αντιπολιτευτικών κοµµάτων, που κινούνται στο όνοµα του αντισυστηµισµού – και από µια πλειάδα αρχηγών που διαπληκτίζονται µεταξύ τους.
Kυριακάτικη Απογευματινή
