Κάποτε λέγαμε πως η παιδεία είναι το μέλλον της χώρας. Τώρα φαίνεται πως είναι απλώς ένα έξοδο που πρέπει να δικαιολογηθεί. Αν γίνεται. Γιατί, όπως πληροφορηθήκαμε προσφάτως, «το τζάμπα πέθανε». Και μάλιστα χρόνια τώρα. Το είπε βουλευτής, σε τηλεοπτικό στούντιο, με την άνεση ανθρώπου που θεωρεί αυτονόητο πως ένας εκπαιδευτικός μπορεί να τα βγάλει πέρα με 800 ευρώ, πληρώνοντας 400 ευρώ για ενοίκιο σε νησί ή ακριτική περιοχή. Αν δεν μπορεί, πρόβλημά του. Η αγορά μίλησε. Το κράτος σήκωσε τα χέρια.
Το ενδιαφέρον δεν είναι η φράση καθαυτή. Είναι η κοσμοθεωρία που κρύβει. Διότι όταν μιλάς για την παιδεία με όρους «τζάμπα», έχεις ήδη αποδεχθεί ότι δεν πρόκειται για υποχρέωση ενός πολιτισμένου κράτους, αλλά για συναλλαγή. Πληρώνεσαι, άρα σιωπάς. Δεν σου φτάνουν; Κάνε καλύτερη διαχείριση. Ή άλλαξε επάγγελμα. Κανείς δεν σε υποχρέωσε να διδάσκεις.
Μόνο που εδώ υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα: χωρίς εκπαιδευτικούς, σχολείο δεν υπάρχει. Και χωρίς σχολείο, κράτος υπάρχει μόνο κατ’ όνομα.
Η παιδεία δεν είναι φιλανθρωπία. Δεν είναι «τζάμπα». Είναι θεμέλιο. Και τα θεμέλια, σε σοβαρές κοινωνίες, δεν τα χτίζεις με πρόχειρα υλικά ούτε τα αφήνεις στη διακύμανση της αγοράς. Αν ένας εκπαιδευτικός δεν μπορεί να ζήσει αξιοπρεπώς εκεί όπου το κράτος τον στέλνει τότε το πρόβλημα δεν είναι ο εκπαιδευτικός. Είναι το κράτος που προσποιείται ότι επενδύει στο μέλλον ενώ στην πράξη το υπονομεύει. Είναι μια διοίκηση που μιλά για αριστεία, αλλά αδιαφορεί για τις στοιχειώδεις προϋποθέσεις της.
Βεβαίως, ακολούθησαν αντιδράσεις. Κόμματα διαφώνησαν, ανακοινώσεις γράφτηκαν, χαρακτηρισμοί εκτοξεύτηκαν. Άλλοι μίλησαν για κυνισμό, άλλοι για λαθροχειρία, άλλοι για αλαζονεία. Όλα χρήσιμα, όλα αναμενόμενα. Κανείς όμως δεν απάντησε στο βασικό ερώτημα. Αν η παιδεία δεν θεωρείται υποχρέωση τότε τι ακριβώς θεωρείται; Ποια δημόσια δαπάνη αντιμετωπίζεται ως επένδυση και όχι ως βάρος προς περικοπή;
Γιατί η υποχρέωση δεν βαραίνει μόνο τους μαθητές. Δεν είναι μόνο η «ατομική ευθύνη» του παιδιού να διαβάσει. Είναι και η υποχρέωση του κράτους να εξασφαλίσει συνθήκες αξιοπρέπειας σε εκείνον που διδάσκει. Αλλιώς, ας το πούμε καθαρά. Δεν μας ενδιαφέρει η παιδεία, μας ενδιαφέρει απλώς να λειτουργεί το σχολείο σαν χώρος φύλαξης μέχρι τις δύο το μεσημέρι. Ένας θεσμός παρκαρίσματος ανηλίκων, όχι καλλιέργειας συνείδησης.
Και ας μην κρυβόμαστε. Ένα κράτος που αντιμετωπίζει την παιδεία σαν κόστος, θα θερίσει πολίτες που αντιμετωπίζουν τη δημοκρατία σαν αγγαρεία. Μαθητές που έμαθαν πως τίποτα δεν είναι αυτονόητο — ούτε η γνώση ούτε η αξιοπρέπεια. Και εκπαιδευτικούς εξαντλημένους, που διδάσκουν όχι επειδή πιστεύουν, αλλά διότι αντέχουν. Ανθρώπους που επιβιώνουν επαγγελματικά, ενώ εσωτερικά παραιτούνται.
Το «τζάμπα» όντως πέθανε.
Το ερώτημα παραμένει: Μαζί του θα αφήσουμε να πεθάνει και η έννοια του πολιτισμένου κράτους;
Αφού χωρίς παιδεία ως υποχρέωση, το μέλλον δεν είναι απλώς αβέβαιο. Είναι απολύτως προβλέψιμο. Και καθόλου φωτεινό.
Γράφει ο Μητροπολίτης Σιγκαπούρης και Νοτίου Ασίας Κωνσταντίνος
Εφημερίδα Απογευματινή
