Κάποια στιγμή φέτος θα έρθει η «Q-Day» (Quantum Day ή Κβαντική Ημέρα) και θα ανοίξουν οι ασκοί του Αιόλου. Τα κρυπτονομίσματα θα καταρρεύσουν, η τιμή του χρυσού θα υπερδιπλασιαστεί και το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα θα κλονιστεί συθέμελα. Καθώς οι τράπεζες και οι κυβερνήσεις θα προσπαθούν να επιδιορθώσουν έναν ψηφιακό κόσμο στον οποίο η ασφάλεια έχει απλώς καταρρεύσει, όλα τα μυστικά που εμπιστευτήκαμε ποτέ στο διαδίκτυο θα αποκαλυφθούν, από τα email έως τις αναζητήσεις στο Google.
Οι άνθρωποι θα χάσουν την εμπιστοσύνη τους στα άλλοτε αξιόπιστα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, θα κάνουν κομπόδεμα τα μετρητά και θα αγοράζουν μόνο ό,τι μπορούν να κρατήσουν στα χέρια τους. Θα επιστρέψουμε κυριολεκτικά στις μέρες που βάζαμε τις οικονομίες μας κάτω από το στρώμα. Όσον αφορά τις ασφαλείς επικοινωνίες, πολλοί θα επιστρέψουν στο να γράφουν σε χαρτί.
Αυτό το εφιαλτικό σενάριο επισημάνθηκε από τη δανέζικη τράπεζα Saxo Bank ως κορυφαία καταχώριση για το 2026 στις ετήσιες «εξωφρενικές προβλέψεις» της. Ωστόσο, όπως παραδέχτηκαν στη συνέχεια τεχνολογικοί εμπειρογνώμονες, ίσως να μην είναι τόσο τραβηγμένο τελικά. Η «Q-Day» αναφέρεται στη στιγμή που ένας μελλοντικός κβαντικός υπολογιστής, ο ισχυρότερος ψηφιακός επεξεργαστής του ανθρώπου, θα «σπάσει» τα παγκόσμια ηλεκτρονικά συστήματα ασφαλείας. Ένα τέτοιο γεγονός συναρπάζει εδώ και καιρό τους καταστροφολόγους, οι οποίοι αναφέρουν ότι θα υπάρξουν ολέθριες συνέπειες που δεν επισημάνθηκαν από τους Δανούς, όπως είναι η απώλεια ρεύματος σε ολόκληρες πόλεις, η απενεργοποίηση πυραυλικών εγκαταστάσεων και η εξαπάτηση πυρηνικών υποβρυχίων ώστε να αναδυθούν εν μέσω εχθρικών στόλων.
Αν και μπορεί να μη γίνουν όλα αυτά μέσα στους επόμενους μήνες, οι ερευνητές τείνουν να συμφωνήσουν ότι μια εκδοχή της Q-Day θα μπορούσε να απέχει μόλις λίγα χρόνια και, όταν επέλθει, οι επιπτώσεις θα είναι ακόμη πιο καταστροφικές από ό,τι περιέγραψε η Saxo Bank. Σύμφωνα με πολλούς εμπειρογνώμονες, παρότι χαιρετίζεται ως η μεγαλύτερη τεχνολογική επανάσταση της εποχής μας, η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί απλώς το «ζέσταμα» πριν από την κβαντική υπολογιστική. Αυτοί οι εξαιρετικά ισχυροί υπολογιστές, οι οποίοι μπορούν να επιλύσουν πολύ περιπλοκότερα προβλήματα συγκριτικά με τους τυπικούς υπολογιστές, έχουν ήδη περάσει τα αρχικά στάδια έρευνας και ανάπτυξης. Κολοσσοί της Σίλικον Βάλεϊ, όπως η Microsoft, η IBM και η Google, ανταγωνίζονται για το ποιος θα αποκτήσει την υπεροχή σε έναν τεχνολογικό τομέα όπου πρωτοστατούν επίσης αρκετές βρετανικές εταιρείες.
Οι κβαντικοί υπολογιστές αξιοποιούν τους νόμους της κβαντομηχανικής, δηλαδή τη φυσική που εξετάζει πώς συμπεριφέρονται τα άτομα, τα μόρια και άλλα μικροσκοπικά σωματίδια, για να επεξεργαστούν τις πληροφορίες με πολύ διαφορετικό και πολύ ταχύτερο τρόπο συγκριτικά με τους τυπικούς υπολογιστές. Οι τελευταίοι χρησιμοποιούν τα «bit» (συντομογραφία του «binary digit» ή δυαδικών ψηφίων, δηλαδή της μικρότερης μονάδας ψηφιακής πληροφορίας) για την επεξεργασία δεδομένων που αναπαρίστανται είτε ως ένα είτε ως μηδέν. Οι κβαντικοί υπολογιστές χρησιμοποιούν μικροσκοπικά φυσικά σωματίδια γνωστά ως «qubit», τα οποία μπορούν να αντιστοιχούν σε ένα, μηδέν ή, όσο παράξενο και αν ακούγεται, και ένα και μηδέν ταυτόχρονα.
Ναι, είναι εξαιρετικά περίπλοκο, αλλά οι μοναδικές ιδιότητές τους επιτρέπουν στα qubit να εξερευνούν πολλές πιθανότητες ταυτόχρονα κατά την επίλυση ενός προβλήματος, σε αντίθεση με τα bit, τα οποία μπορούν να εξετάζουν μόνο μία κάθε φορά, χρησιμοποιώντας μια διαδικασία δοκιμής και σφάλματος. Αυτό επιτρέπει στους κβαντικούς υπολογιστές να συγκρατούν πολύ περισσότερες πληροφορίες και να είναι πολύ πιο γρήγοροι, επιλύοντας προβλήματα με σχεδόν ασύλληπτη ταχύτητα. Η πρόκληση τώρα είναι να προχωρήσουμε από τις πειραματικές μηχανές στη λεγόμενη «κβαντική υπολογιστική μεγάλης κλίμακας», κατασκευάζοντας υπολογιστές με επαρκή αριθμό qubit και διόρθωση σφαλμάτων για την επίλυση πολύπλοκων προβλημάτων που υπάρχουν στον πραγματικό κόσμο. Ο φυσικός Σερ Πίτερ Νάιτ, ένας από τους κορυφαίους κβαντικούς επιστήμονες της Βρετανίας, δήλωσε: «Ο υπολογισμός πραγμάτων, για τα οποία ακόμη και ο ισχυρότερος υπερυπολογιστής θα χρειαζόταν δισεκατομμύρια χρόνια, θα μπορούσε ενδεχομένως να λάβει χώρα σε δευτερόλεπτα».
Ωστόσο, όπως συμβαίνει συνήθως με τις επαναστατικές τεχνολογικές καινοτομίες, υπάρχει ένα εφιαλτικό μειονέκτημα: Η κβαντική υπολογιστική μπορεί δυνητικά να παραβιάσει οποιοδήποτε «ασφαλές» σύγχρονο σύστημα. Ακόμη και οι πιο αξιόπιστοι αλγόριθμοι κρυπτογράφησης δεδομένων θα είναι ευάλωτοι, γεγονός που συνιστά καταστροφική απειλή για τις ψηφιακές τραπεζικές συναλλαγές και πολλούς άλλους τομείς. Τα κρυπτονομίσματα όπως το Bitcoin θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, δεδομένου ότι το κύριο πλεονέκτημά τους είναι ότι, θεωρητικά, δεν μπορούν να παραβιαστούν.
Τα πιο δημοφιλή συστήματα κρυπτογράφησης της εποχής μας βασίζονται σε περίπλοκα μαθηματικά προβλήματα που οι τυπικοί υπολογιστές είναι σχεδόν αδύνατο να επιλύσουν. Ωστόσο, για έναν κβαντικό υπολογιστή, κάτι τέτοιο θα ήταν παιχνιδάκι. Οι ειδικοί σε θέματα ασφάλειας προειδοποιούν: Φανταστείτε τις συνέπειες αν κάθε κωδικός πρόσβασης και κάθε κρυπτογραφημένο μήνυμα που έχετε στείλει ποτέ γινόταν ξαφνικά προσβάσιμο σε οποιονδήποτε ήθελε να το δει. Διαχωρίζουν τις απειλές σε δύο κύριους τομείς: την εμπιστευτικότητα και την επαλήθευση ταυτότητας.
Σε κίνδυνο θα βρίσκονταν τα ηλεκτρονικά μηνύματα, τα μηνύματα κειμένου, οι μέχρι πρότινος ανώνυμες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (και η ανώνυμη πλοήγηση σε διαδικτυακή πορνογραφία), οι τραπεζικοί λογαριασμοί, τα πορτοφόλια Bitcoin, καθώς και τα ποινικά και ιατρικά αρχεία. Οι γεννήτριες τυχαίων αριθμών που χρησιμοποιούνται από τα διαδικτυακά καζίνο, ο κωδικός πρόσβασης στο οικιακό wifi, οι έξυπνες κάρτες που επιτρέπουν την είσοδο των υπαλλήλων στο γραφείο, όλα θα ήταν ξαφνικά δημοσίως διαθέσιμα.
Νοσοκομεία, σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής και τράπεζες θα γίνονταν έρμαιο στα χέρια των χάκερ, όπως επίσης – και αυτό είναι το πιο ανησυχητικό – και οι κυβερνήσεις. Οι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες λένε ότι η Q-Day θα επιτρέψει σε άλλες χώρες να κατασκοπεύουν σε πραγματικό χρόνο τα πιο απόρρητα αμυντικά δεδομένα, όπως τη θέση υποβρυχίων και πυραύλων, καθώς και τι παρακολουθούν οι δορυφόροι.
Μια προφανής λύση θα ήταν να βρεθούν καλύτεροι τρόποι κρυπτογράφησης, αλλά ακόμη και αυτό δεν είναι εγγυημένο ότι θα έχει αποτελέσματα. Οι ειδικοί σε θέματα ασφάλειας εκφράζουν έντονες ανησυχίες, επειδή οι χάκερ και άλλα εχθρικά μέρη χρησιμοποιούν ήδη τη λεγόμενη στρατηγική «συλλογή τώρα, αποκρυπτογράφηση αργότερα» (harvest now, decrypt later), σύμφωνα με την οποία συγκεντρώνουν και αποθηκεύουν κρυπτογραφημένα δεδομένα, ώστε να είναι έτοιμοι για την ημέρα που οι κβαντικοί υπολογιστές θα μπορούν να τα αποκρυπτογραφήσουν. Αυτό ενέχει ιδιαίτερο κίνδυνο για ευαίσθητες πληροφορίες, όπως ιατρικά αρχεία, πνευματική ιδιοκτησία και κυβερνητικές πληροφορίες που πρέπει να παραμείνουν μυστικές για πολλά χρόνια.
Πέρυσι, η GCHQ, η υπηρεσία πληροφοριών, ασφάλειας και κυβερνοχώρου της Βρετανίας, αποκάλυψε ότι χάκερ που εργάζονται για την κινεζική κυβέρνηση έχουν οργανώσει μια τεράστια επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Salt Typhoon», η οποία κάνει ακριβώς αυτό τουλάχιστον από το 2021. Δήλωσε ότι το Πεκίνο έχει στοχεύσει περισσότερες από 80 χώρες, συλλέγοντας δεδομένα από κυβερνητικά δίκτυα, δίκτυα μεταφορών, τηλεπικοινωνιών, ξενοδοχεία, προμηθευτές ενέργειας και τον στρατό. Ο πρώην επικεφαλής κρυπτογράφησης της GCHQ, Ντάνιελ Σιού, δήλωσε ότι θεωρεί πιθανό το γεγονός σχεδόν κάθε πολίτης του Ηνωμένου Βασιλείου να έχει υποστεί παραβίαση των δεδομένων του με αυτόν τον τρόπο.
Ακόμη, παρότι τεχνολογικές εταιρείες όπως η Apple έχουν ήδη κυκλοφορήσει προηγμένες μορφές κρυπτογράφησης που θα μπορούσαν να αντισταθούν στους κβαντικούς υπολογιστές, αυτές δεν μπορούν να εφαρμοστούν αναδρομικά σε δεδομένα που έχουν κρυπτογραφηθεί με τον παλιό τρόπο.
Εξακολουθούν αδιαμφισβήτητα να υφίστανται τεχνικές προκλήσεις για την κβαντική επανάσταση και την τρομακτική επέλευση της Q-Day. Οι ερευνητές πρέπει να κατασκευάσουν περισσότερα και καλύτερα qubit, τα οποία είναι ιδιαιτέρως επιρρεπή σε σφάλματα και φυσικά «ευαίσθητα» στο περιβάλλον τους. Αυτό σημαίνει ότι, κατά παράδοση, έπρεπε να φυλάσσονται σε τεράστια κτίρια που απομονώνονται από τους κραδασμούς και το φως έναντι υψηλού κόστους, καθώς και να ψύχονται σε θερμοκρασίες χαμηλότερες από αυτές που συναντώνται στο διάστημα.
Ωστόσο, με την κορυφαία συμβουλευτική εταιρεία McKinsey να προβλέπει ότι η τεχνολογία θα μπορούσε να αυξήσει την αξία των παγκόσμιων επιχειρήσεων κατά έως και 967 δισεκατομμύρια λίρες μέχρι το 2035, τεράστια ποσά διοχετεύονται στην κβαντική υπολογιστική, συμπεριλαμβανομένης μιας δέσμευσης από τη βρετανική κυβέρνηση για τη δωρεά 2,5 δισεκατομμυρίων λιρών στο Εθνικό Πρόγραμμα Κβαντικών Τεχνολογιών της χώρας. Και καθώς οι ερευνητικές εταιρείες αναπτύσσουν ισχυρότερους κβαντικούς επεξεργαστές, η Q-Day πλησιάζει ολοένα και περισσότερο.
Η IBM εργάζεται για την κατασκευή ενός κβαντικού υπερυπολογιστή «μεγάλης κλίμακας, με ανοχή σε σφάλματα» έως το 2029, ενώ η Microsoft αναφέρει ότι μια σημαντική ανακάλυψη απέχει «έτη, όχι δεκαετίες». Πριν από ένα έτος, η Google παρουσίασε την τελευταία έκδοση του επεξεργαστή της, Willow, ο οποίος μπορεί να λύσει σε λιγότερο από πέντε λεπτά ένα πρόβλημα για το οποίο οι ταχύτεροι υπάρχοντες υπερυπολογιστές θα χρειάζονταν δέκα επτάκις εκατομμύρια χρόνια (δηλαδή ο αριθμός 10 ακολουθούμενος από 24 μηδενικά). Αυτό το διάστημα, παρεμπιπτόντως, είναι μεγαλύτερο από την ηλικία του σύμπαντος.
Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η Q-Day δεν θα λάβει χώρα σε μια μοναδική στιγμή, αλλά πρόκειται περισσότερο για μια απειλή που αναπτύσσεται σταδιακά και που θα μπορούσε να βρίσκεται ήδη κοντά μας. Από τους 100-200 κβαντικούς υπολογιστές που υπολογίζεται ότι υπάρχουν στον κόσμο, πολλοί βρίσκονται στην Κίνα, η οποία έχει κρατήσει πολύ μυστική στάση σχετικά με το πώς τους χρησιμοποιεί. Όπως παραδέχονται ορισμένοι ειδικοί στον τομέα της τεχνολογίας, η Q-Day μπορεί να είναι ήδη εδώ. Απλά δεν το γνωρίζουμε ακόμα.
Από τον Tom Leonard (στη Νέα Υόρκη), @Associated Newspapers Limited
Κυριακάτικη Απογευματινή
