Αυτή είναι µια καρτ ποστάλ από ένα νησί υπό πολιορκία, ένα νησί που έχει αποκοπεί από τον κόσµο, παραλύοντας και θέτοντας σε κίνδυνο 10 εκατοµµύρια ανθρώπους, η κατάσταση των οποίων γίνεται κάθε ώρα όλο και πιο σοβαρή. Καθώς ατενίζω από τον 39ο όροφο του ψηλότερου κτιρίου της Κούβας -ένα νέο «ξενοδοχείο-φάντασµα» µε 600 δωµάτια, αλλά µόλις µια χούφτα επισκέπτες- οι συνήθως πολύβουοι δρόµοι της Αβάνας είναι απόκοσµα έρηµοι, καθώς δεν υπάρχει ούτε µια σταγόνα βενζίνης.
Η παροχή ηλεκτρικού ρεύµατος είναι τόσο περιορισµένη και οι διακοπές ρεύµατος τόσο συχνές, που δεν είµαι καν σίγουρος αν αυτή η ιστορία θα φτάσει σε εσάς. Και όταν δύσει ο ήλιος της Καραϊβικής, οι επικίνδυνοι δρόµοι µε τις λακκούβες θα βυθιστούν στο σκοτάδι. Εξω στον κόλπο, το µόνο πλοίο που έχω δει εδώ και έξι ηµέρες είναι µια φρεγάτα του µεξικανικού πολεµικού ναυτικού, να φέρνει βοήθεια έκτακτης ανάγκης. Κάθε άλλο σκάφος που πλησιάζει κινδυνεύει να καταληφθεί και να αναγκαστεί να γυρίσει πίσω από κάποιο ελικόπτερο Αµερικανών πεζοναυτών.
∆εδοµένου ότι το αεροδρόµιο έχει ξεµείνει από κηροζίνη, ο καταγάλανος ουρανός είναι επίσης άδειος. Οπως παρατήρησε ο Ντόναλντ Τραµπ µε ανατριχιαστική αµετροέπεια αυτή την εβδοµάδα, ο ασφυκτικός κλοιός του στην Κούβα -η σαφής πρόθεση του οποίου είναι να ρίξει ένα µαρξιστικό καθεστώς που επιβιώνει εδώ και 67 χρόνια– είναι τόσο σφιχτός που «δεν υπάρχει ούτε πετρέλαιο ούτε χρήµατα ούτε τίποτα».
Το δρακόντειο εµπάργκο που επέβαλε νωρίτερα αυτό τον µήνα, το οποίο απαγορεύει την εξαγωγή καυσίµων στην Κούβα, µε κίνδυνο να επιβληθούν εξοντωτικοί εµπορικοί δασµοί, µετατρέπεται γρήγορα από µια σηµαντική κύρωση σε ανεξέλεγκτη ανθρωπιστική κρίση.
Οπως πάντα, είναι οι αθώοι, απλοί άνθρωποι εκείνοι που υποφέρουν. Από τότε που έφτασα εδώ -πριν από επτά ηµέρες- έγινα µάρτυρας σκηνών που θα µπορούσαν να αγγίξουν τις ευαίσθητες χορδές ακόµη και του προέδρου των ΗΠΑ. Με ελάχιστα τρόφιµα στα µαγαζιά και τον ανεξέλεγκτο πληθωρισµό να καθιστά απλησίαστα ακόµη και τα βασικά είδη διατροφής, οι γονείς ψάχνουν µέσα σε σωρούς σάπιων σκουπιδιών που δεν έχουν συλλεχθεί, ελπίζοντας να βρουν αποφάγια για να θρέψουν τις οικογένειές τους. Οι ασθένειες από παράσιτα και κουνούπια είναι διαδεδοµένες.
Οι νεαρές µητέρες ανταλλάσσουν τις πενιχρές οικονοµίες τους για βρεφικό γάλα και παιδικά φάρµακα. Οταν πλησίασα ένα ζευγάρι µε την τετράχρονη κόρη τους και τους έδωσα ένα µπουκαλάκι Calpol, µε κοίταξαν πληµµυρισµένοι από ευγνωµοσύνη. Με τα ράφια των φαρµακείων άδεια, τα δισκία παρακεταµόλης, που έφερα λαθραία από τη Βρετανία για να τα διανείµω, έχουν επίσης αποκτήσει την αξία χρυσών λιρών.
Κλειστά επ’ αόριστον
Παρόλο που οι άνθρωποι αγωνίζονται σηκώνοντας τους ώµους και χαµογελώντας,όπως συνηθίζουν έπειτα από χρόνια σοσιαλιστικής λιτότητας, η Κούβα έχει ουσιαστικά πάψει να λειτουργεί. Γραφεία και κολέγια, θέατρα κα κινηµατογράφοι, ο ερειπωµένος ζωολογικός κήπος, όλα έχουν κλείσει επ’ αόριστον.
Το εκπαιδευτικό σύστηµα, το οποίο είχε τεθεί σε προτεραιότητα από τον Φιντέλ Κάστρο, ήταν κάποτε το ζηλευτό πλεονέκτηµα της Λατινικής Αµερικής, µε ποσοστό αλφαβητισµού 99%. Τώρα µόνο τα παιδιά κάτω των 12 ετών πηγαίνουν στο σχολείο. Με τις αίθουσες διδασκαλίας κλειστές, τα µεγαλύτερα παιδιά περιφέρονται στους δρόµους, παίζοντας µε µπάλες του µπάσκετ ή «ψαρεύοντας» τους λίγους εναποµείναντες τουρίστες, κυρίως πλούσιους Ρώσους.
Στο γυµνάσιο El Salvador, όπου το γεύµα για 350 µαθητές µόλις µαγειρεύτηκε σε µία από τις εστίες φωτιάς µε κάρβουνα που καθιστούν αποπνικτική την ατµόσφαιρα της Αβάνας, ο διευθυντής Χουάν Ρενιέ φοβάται πως το παρατεταµένο κλείσιµο θα δηµιουργήσει µια γενιά παραβατών, οι οποίοι θα στραφούν στα ναρκωτικά και το έγκληµα.
∆εν είναι, λοιπόν, περίεργο που περίπου 2 εκατοµµύρια άνθρωποι έχουν διαφύγει τα τελευταία χρόνια, κυρίως στις ΗΠΑ. Τα χρήµατα που στέλνουν στην πατρίδα τους συντηρούν αµέτρητες οικογένειες εδώ. Μεταξύ των λίγων Χαµπανέρος που ευηµερούν από το εµπάργκο περιλαµβάνονται οι οδηγοί µε ηλεκτρικά ποδήλαταταξί και τα αποκλειστικά καταστήµατα που πωλούν κιτ ηλιακών συλλεκτών κινεζικής κατασκευής για 700 δολάρια -σχεδόν έξι φορές τον ετήσιο µισθό του µέσου Κουβανού εργάτη.
Οι ανισότητες σε αυτή την υποτιθέµενη σοσιαλιστική κοινωνία είναι τόσο κατάφωρες, ώστε µόνο οι λιγοστοί εύποροι
µε δεσµούς µε τους κοµµουνιστές ηγέτες µπορούν να αντέξουν οικονοµικά τέτοιες πολυτέλειες. Ενώ οι σύντροφοί τους λιµοκτονούν, αυτοί πίνουν κοκτέιλ των 10 δολαρίων και τρώνε πίτσα σε νέα, «σικ» εστιατόρια, όπως το Bleco.
Το περπάτηµα στους δρόµους της παλιάς Αβάνας, µιας σύγχρονης Ποµπηίας µε ερειπωµένες ισπανικές αποικιακές προσόψεις και ανακαινισµένες, καραµελόχρωµες κλασικές αµερικανικές λιµουζίνες, ήταν κάποτε µια µαγευτική εµπειρία.Τώρα η ατµόσφαιρα είναι δυστοπική.Περνώντας µέσα από µια πλατεία µε θέα µια γιγαντιαία αφίσα του Τσε Γκεβάρα, πάτησα κάτι µαλακό: έναν νεκρό αρουραίο.
Πορνεία, ντροπή και φόβος
Το βράδυ της ηµέρας του Αγίου Βαλεντίνου, στο Πασέο ντελ Πράντο (έναν κοµψό πεζόδροµο, όπου η Chanel παρουσίασε τη συλλογή της για το 2016) µου έκανε νόηµα µια κοπέλα, αναζητώντας τον αγοραίο έρωτα. Αν και ισχυρίστηκε ότι ήταν 24 ετών, η «Κλαούντια» έµοιαζε πολλά χρόνια νεότερη. ∆εν είχε καταφύγει στην πορνεία ποτέ πριν, µου είπε.
Αλλά χωρίς χρήµατα και µε έναν τετράχρονο γιο να µεγαλώσει, είχε ταξιδέψει 550 µίλια από το Σαντιάγο στο νοτιοανατολικό άκρο του νησιού και αναζητούσε τον πρώτο της πελάτη.
«Πολλές νεαρές γυναίκες πωλούν το σώµα τους λόγω αυτής της κρίσης», είπε, από 30 έως 50 δολάρια. «Προσπαθώ να
βρω πελάτες εδώ και µια εβδοµάδα, αλλά δεν είµαι σαν τις άλλες, που µπορούν.
Οι φουσκωτές λέµβοι των εισβολέων έσκασαν σε απότοµους βράχους, η αεροπορική κάλυψη που χρειάζονταν για
να νικήσουν τους αντάρτες του Κάστρο δεν έφτασε ποτέ και η αντικοµµουνιστική εξέγερση που περίµεναν οι Αµερικανοί δεν υπήρξε. Μέσα σε δύο ηµέρες όλα είχαν τελειώσει και, µεταξύ των αριστερών
σε όλο τον κόσµο, ο θρύλος του Κάστρο είχε επιβεβαιωθεί.
Αντιδιαµετρικές απόψεις
Ανάµεσα στους λίγους ντόπιους που θυµούνται εκείνα τα βαρυσήµαντα γεγονότα είναι η Νεµέσια Ροντρίγκεζ Μοντάνο, 78 ετών, το µικρό σπίτι της οποίας είναι πλέον ένας ναός για τον Κάστρο. Μια φωτογραφία τη δείχνει να συναντά τον ήρωά της λίγο πριν πεθάνει το 2016.
Ως αριστοτεχνικός προπαγανδιστής, ο Κάστρο έδωσε εντολή σε έναν επαναστάτη συγγραφέα να συµπεριλάβει την
ιστορία της φυγής της Νεµέσια από τον Κόλπο των Χοίρων σε ένα ποίηµα µε τίταπλά να αρπάξουν έναν περαστικό από το χέρι. Είµαι ντροπαλή και φοβισµένη. Ελπίζω ότι ο Τραµπ θα αλλάξει τα πράγµατα,
ώστε να µη χρειάζεται να το κάνω αυτό».
Γυναίκες µεγαλύτερης ηλικίας, όπως η Σαχάρα Λιάνγκ Σάντσεζ, 80 ετών, που κακοποιήθηκαν τη δεκαετία του ’50, πριν από τον Κάστρο, υπό τη σκληρή δικτατορία του Φουλχένσιο Μπατίστα, παραµένουν πιστές στην επανάσταση… Προσπερνώντας καθηλωµένους ανθρώπους που ζητούσαν να σηκωθούν, προσπερνώντας ετοιµόρροπες γαϊδουράµαξες και ποδήλατα, έφτασα στην Πλάγια Λάργκα.
Εδώ, τον Απρίλιο του 1961 οι Αµερικανοί προσπάθησαν πρώτη φορά να τερµατίσουν το νεοσύστατο µαρξιστικό
καθεστώς µε πραξικόπηµα. Οπως θα θυµούνται οι παλαιότεροι αναγνώστες, η λεγόµενη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων, κατά την οποία οι ΗΠΑ έστειλαν έναν µικρό στρατό από Κουβανούς εξόριστους για να «απελευθερώσουν» το νησί, ήταν µια ταπεινωτική αποτυχία.λο «Η ελεγεία των λευκών παπουτσιών».
∆εκατεσσάρων ετών, τότε, η ίδια και η οικογένειά της ξύπνησαν µέσα στη νύχτα από έντονα φώτα και εκρήξεις και
διατάχθηκαν να εκκενώσουν την περιοχή στην ανοιχτή καρότσα του φορτηγού τους. Αλλά η µητέρα της είχε µόλις
αγοράσει ένα ζευγάρι µοντέρνα παπούτσια -κοµψά λευκά παπούτσια- και η Νεµέσια κατάφερε να τα αρπάξει και να τα πάρει µαζί της.
Καθώς αποµακρύνονταν, το φορτηγό δέχτηκε πυρά πολυβόλου από αεροπλάνο που πετούσε χαµηλά. Η µητέρα της
σκοτώθηκε και η γιαγιά της, η οποία είχε τραυµατιστεί βαριά, πέθανε τρία χρόνια αργότερα. Ωστόσο, τα διάτρητα από
σφαίρες παπούτσια βρέθηκαν αργότερα και εκτέθηκαν στο µουσείο.
«Το 2024, ο πρόεδρος Ντίαζ-Κανέλ µε κάλεσε σε δείπνο και είπε ότι είµαι σύµβολο [της επανάστασης], οπότε υποθέτω
ότι είµαι», λέει η Νεµέσια, που πιστεύει ότι είναι σηµαντικό να διατηρηθούν ζωντανές οι µνήµες της καταστροφικής εισβολής. Κρατώντας ψηλά τον αντίχειρα και τον δείκτη του χεριού της, χαµογελάει: «Ο Φιντέλ έλεγε πάντα ότι δεν µπορούµε να εµπιστευτούµε την Αµερική τόσο πολύ». Πιστεύει ξεκάθαρα ότι αυτό παραµένει αληθές και σήµερα.
Αλλά τι πιστεύει ότι σκοπεύει να πετύχει ο Τραµπ; Πιθανώς για να µας «νικήσουν», λέει µε προσοχή, µόνο που αυτή τη φορά οι ΗΠΑ έκαναν «ψυχολογικό πόλεµο».
Ο Ορλάντο Εσπόζιτο, ο οποίος έζησε επίσης την εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων, έχει εντελώς διαφορετική άποψη. Ηταν 12 ετών όταν οι εισβολείς διέταξαν τον ίδιο και τα δύο αδέλφια του να εγκαταλείψουν το µικρό τους κτήµα.
Κατέφυγαν στο δάσος και βρήκαν καταφύγιο σε µια αποθήκη υλοτοµίας µαζί µε άλλους αποµακρυνθέντες, ανάµεσά τους µια γυναίκα που κρατούσε ένα άγαλµα της προστάτιδας αγίας της Κούβας, της Παναγίας της Φιλανθρωπίας. Οι πολυδιαφηµισµένες κοινωνικές µεταρρυθµίσεις του Κάστρο δεν έκαναν τίποτα γι’ αυτόν, λέει µε πικρία.
Εγκαταλελειµµένος από τους γονείς του, αναγκάστηκε να κλέβει για να επιβιώσει. Αν και αργότερα µορφώθηκε και έγινε δάσκαλος, είναι καυστικός µε τους «σάπιους» ηγέτες που διοικούσαν την περιοχή του και απορρίπτει τη µαρξιστική ιδεολογία τους ως ασυναρτησίες. Μάλιστα υποθέτει, καθώς καθόµαστε δίπλα στον λαµπερό κόλπο, ότι αν οι αντεπαναστάτες είχαν θριαµβεύσει πριν από 65 χρόνια, το νησί του θα µπορούσε τώρα να είναι «ειρηνικό και εύπορο».
Ηταν λόγια που θα µπορούσαν να τον οδηγήσουν στη φυλακή για το υπόλοιπο της ζωής του, όπως παραδέχτηκε, αλλά δεν τον νοιάζει πλέον. Οπως ένας αυξανόµενος αριθµός συµπατριωτών του, ο ηλικιωµένος άνδρας δίπλα στη θάλασσα λαχταρά την απελευθέρωση από τους ιδιοτελείς ψευτοσοσιαλιστές που λεηλατούν τους ανθρώπους τους οποίους υποτίθεται ότι υπηρετούν. Για περισσότερες από έξι δεκαετίες, οι πρόεδροι των ΗΠΑ έχουν την πρόθεση να αποκαταστήσουν τη δηµοκρατία στην Κούβα. Η CIA διατάχθηκε να δολοφονήσει τον Κάστρο µε δηλητηριώδη χάπια και ακόµη και µε ένα εκρηκτικό πούρο.
Θα πετύχει ο Ντόναλντ Τραµπ εκεί που απέτυχαν οι προκάτοχοί του; Με την ανελέητη πολιορκία του να έχει ως τίµηµα όλο και βαρύτερο φόρο αίµατος, θα το µάθουµε πολύ σύντοµα.
ΤΟΥ DAVID JONES Ειδική αποστολή στην Αβάνα, Κούβα
©Associated Newspapers Limited
