Ο θάνατος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαµενεΐ, έπειτα από σχεδόν 37 χρόνια στην εξουσία εγείρει καίρια ερωτήµατα για το µέλλον της χώρας. Αφήνει ένα επικίνδυνο κενό, το οποίο το καθεστώς στο οποίο κυριαρχούσε πρέπει τώρα να καλύψει γρήγορα, για να αποφύγει το απόλυτο χάος. ∆εν υπάρχει καµία προφανής επιλογή για διάδοχο που να έχει την πλήρη υποστήριξη όλων των διαφορετικών παραγόντων -της κληρικής ηγεσίας, του στρατού και της πολιτικής εξουσίας στην Τεχεράνη- και κάποιοι από τους υποψήφιους νέους ηγέτες ενδέχεται να χάσουν τη ζωή τους σε µελλοντικές επιθέσεις.
Το Ιράν συγκρότησε ένα συµβούλιο για να αναλάβει την ηγεσία, αποτελούµενο από τον πρόεδρο, τον επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας και ένα µέλος του Συµβουλίου Φρουρών, που επέλεξε το Συµβούλιο ∆ιευθέτησης ∆ιαφορών, το οποίο συµβουλεύει τον ανώτατο ηγέτη και επιλύει διαφορές µε το κοινοβούλιο. Μέλη του συµβουλίου που ανέλαβε την ηγεσία είναι ο µεταρρυθµιστής πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, Γκολάµ Χοσεΐν Μοχσενί Ετζέι, και ο Αγιατολάχ Αλιρεζά Αραφί, που θα «αναλάβουν προσωρινά όλα τα καθήκοντα της ηγεσίας». Παρά το γεγονός ότι για την ώρα θα ασκούν την εξουσία, η Συνέλευση Εµπειρογνωµόνων, σώµα 88 µελών, καλείται «το συντοµότερο δυνατό» να εκλέξει τον νέο ανώτατο ηγέτη, σύµφωνα µε τον ιρανικό νόµο. Ο κ. Πεζεσκιάν δήλωσε σε ηχογραφηµένο µήνυµα στην κρατική τηλεόραση ότι το νέο συµβούλιο ηγεσίας «έχει ξεκινήσει το έργο του», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών, Αµπάς Αραγκτσί, δήλωσε στο Al Jazeera ότι ο ανώτατος ηγέτης θα εκλεγεί µέσα σε «µία ή δύο ηµέρες».
Ο σκληροπυρηνικός πρόεδρος, Εµπραχίµ Ραϊσί, άλλοτε φαβορί για τη διαδοχή του 86χρονου ανώτατου ηγέτη, σκοτώθηκε σε συντριβή ελικοπτέρου τον Μάιο του 2024. Ενας άλλος διεκδικητής, αν καταφέρει να επιζήσει των βοµβαρδισµών, είναι ο Μοτζταµπά Χαµενεΐ, ο δεύτερος µεγαλύτερος γιος του Αγιατολάχ, όµως, παρόλο που είναι µια ισχυρή και σκληροπυρηνική προσωπικότητα στο παρασκήνιο, δεν έχει ποτέ αναλάβει κυβερνητικό αξίωµα. Η µεταβίβαση εξουσίας από πατέρα σε γιο θα µπορούσε να προκαλέσει οργή τόσο µεταξύ εκείνων που ήδη επικρίνουν την κληρική διακυβέρνηση όσο και µεταξύ υποστηρικτών του συστήµατος, καθώς κάποιοι µπορεί να τη θεωρήσουν αντίθετη µε το Ισλάµ και συµβατή µε τη δηµιουργία µιας νέας θρησκευτικής δυναστείας µετά την κατάρρευση, το 1979, της κυβέρνησης του Σάχη Μοχάµαντ Ρεζά Παχλαβί, που υποστηριζόταν από τις ΗΠΑ.
Σενάρια
Οι ειδικοί εκτιµούν ότι η πιθανότητα αυξάνεται για µια ανάληψη της εξουσίας από το Σώµα των Ισλαµικών Φρουρών της Επανάστασης (IRGC). Σε πρόσφατη αξιολόγηση της CIA επισηµαινόταν ότι, αν ο Αγιατολάχ Αλί Χαµενεΐ σκοτωνόταν σε µια «επίθεση αποκεφαλισµού», είναι πιθανό να τον αντικαταστήσουν σκληροπυρηνικά στελέχη µέσα από το Σώµα των Ισλαµικών Φρουρών της Επανάστασης – εξέλιξη που θα µπορούσε να οδηγήσει σε ακόµα πιο βίαιες αντιδράσεις απέναντι στους Ιρανούς πολίτες που διαδηλώνουν κατά του καθεστώτος. Εναλλακτικά, αν το καθεστώς δεν βυθιστεί ακόµα περισσότερο στην καταστολή, θα µπορούσε να διορίσει µια προσωπικότητα ικανή να διαπραγµατευτεί µε τις ΗΠΑ – µε τρόπο που να θυµίζει την περίπτωση της Ντέλσι Ροδρίγκες, η οποία ανέλαβε τα ηνία στη Βενεζουέλα µετά τη σύλληψη του πρώην ηγέτη Νικολάς Μαδούρο, στις αρχές Ιανουαρίου.
Το πρόσωπο που θα µπορούσε να αναλάβει είναι ο Αλί Λαριτζανί, πρόεδρος του Ανώτατου Συµβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, στον οποίο ο Χαµενεΐ είχε µεταβιβάσει ολοένα και περισσότερη εξουσία, αντί του προέδρου Πεζεσκιάν τις τελευταίες εβδοµάδες. Ο Αλί Λαριτζανί περιγράφεται συχνά ως η «παρασκηνιακή εξουσία» πίσω από τον Χαµενεΐ, είναι πρώην αξιωµατικός των IRGC και πρώην πρόεδρος του κοινοβουλίου. Ο «κοστουµαρισµένος» καθηγητής Φιλοσοφίας και εκπαιδευµένος µαθηµατικός έχει στην πράξη αναλάβει τη διοίκηση της χώρας το τελευταίο διάστηµα. Ακόµα µία πιθανότητα είναι ο Μοχάµαντ-Μπαγκέρ Γκαλιµπάφ, ο νυν πρόεδρος της ιρανικής Βουλής, ο οποίος είναι κοντά στον Μοτζταµπά Χαµενεΐ και στους σκληροπυρηνικούς κύκλους των Φρουρών της Επανάστασης.
Οποιαδήποτε συζήτηση σχετικά µε τον διάδοχο θα γίνει κεκλεισµένων των θυρών. Μεταξύ των τριών «µυστικών» προσώπων που ο Χαµενεΐ ενδέχεται να είχε προτείνει ως υποψήφιους διαδόχους συγκαταλέγονται ο Αλιρεζά Αραφί, που ηγείται των σεµιναρίων της θεολογίας και είναι µέλος του Συµβουλίου των Φρουρών· ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, Γκολάµ Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζέι· και ο Χοτζάτ ολ Ισλάµ Μοχσέν Κοµί, ανώτερος σύµβουλος του Χαµενεΐ. Στο πλαίσιο της διαδικασίας διαδοχής έχουν επίσης µπει στο παιχνίδι ο Μοχσέν Αρακί, µέλος της Συνέλευσης Εµπειρογνωµόνων, και ο Χασέµ Χοσεϊνί Μπουσεχρί, που προΐσταται των προσευχών της Παρασκευής στην πόλη Κοµ.
Αγαπούσε τους «Αθλίους»… αλλά κήρυττε το µίσος
Η θητεία του Αλί Χοσεϊνί Χαµενεΐ ως ανώτατου ηγέτη του Ιράν χαρακτηρίστηκε από εκτελέσεις και φυλακίσεις, τροµοκρατία και συστηµική διαφθορά, που εξαθλίωσε εκατοµµύρια ανθρώπους. Οµως, οδηγός του ήταν πάντα το µίσος του για το Ισραήλ – και οι ισραηλινές βόµβες ήταν εκείνες που ισοπέδωσαν το συγκρότηµά του το περασµένο Σάββατο το πρωί, αφήνοντάς τον νεκρό στα ερείπια, σε ηλικία 86 ετών. Λίγοι θα µπορούσαν να προβλέψουν την ταραχώδη σταδιοδροµία του µελλοντικού Αγιατολάχ όταν ο Χαµενεΐ γεννήθηκε στη βορειοανατολική ιρανική πόλη Μασχάντ, τον Απρίλιο του 1939. Ο πατέρας του, ένας ανήλικος µουσουλµάνος κληρικός, ήταν Αζέρος και η µητέρα του Περσίδα.
Στα σχολικά του χρόνια, ο νεαρός Χαµενεΐ ένιωθε ότι τα παραδοσιακά του ρούχα τον ξεχώριζαν ως φτωχό σε σχέση µε τα άλλα αγόρια, που φορούσαν µοντέρνα ρούχα δυτικού τύπου. Μελετούσε, όµως, δυτική λογοτεχνία. ∆ιάβασε µε µεγάλο ενδιαφέρον έργα όπως «Τα σταφύλια της οργής» του Τζον Στάινµπεκ και τους «Αθλίους» του Βίκτορος Ουγκό, γοητευµένος από το µήνυµά τους σχετικά µε την καταπίεση των φτωχών από τους πλουσίους. Στα 19 του πήγε στην πόλη Κουµ, µε το έντονο θρησκευτικό στοιχείο, για να σπουδάσει µε τον Ρουχολά Χοµεϊνί, και υπήρξε βασικός συνεργάτης του Χοµεϊνί µετά την ανατροπή του Σάχη, το 1979. ∆εν υπάρχει αµφιβολία ότι ο Χαµενεΐ θεώρησε τη σωτηρία του από τον θάνατο το 1981, όταν µια βοµβιστική επίθεση από αντίπαλους ριζοσπάστες τού προξένησε παράλυση στο δεξί χέρι, ως απόδειξη θεϊκής εύνοιας – αν και η παράλυση αυτή υπήρξε µια επώδυνη αναπηρία, που τον συνόδευε για το υπόλοιπο της ζωής του.
Ο Χαµενεΐ έγινε ανώτατος ηγέτης µετά τον θάνατο του Χοµεϊνί, το 1989. Η επιµονή του να προωθήσει το πυρηνικό πρόγραµµα του Ιράν συνέβαλε στην επιδείνωση της διεθνούς αποµόνωσης της χώρας. Οµως, οι διαδηλώσεις και η βίαιη καταστολή τους καθόρισαν το δεύτερο µισό της 37χρονης διακυβέρνησης του Χαµενεΐ.
Παρά τη βίαιη αντίδραση του καθεστώτος του, η όρεξη του λαού για αλλαγή µεγάλωσε. Τον περασµένο ∆εκέµβριο ο λαός ξεσηκώθηκε ξανά και η αιµατηρή καταστολή δροµολόγησε ένα κύµα διεθνούς καταδίκης, την άφιξη του αµερικανικού Ναυτικού στην περιοχή και, τελικά, την καταστροφή του Χαµενεΐ.
TΟΥ NICK ALLEN ©Associated Newspapers Limited
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
