Όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στο Ιράν και στην προοπτική ενός παρατεταμένου πολέμου στη Μέση Ανατολή, ο οποίος ήδη έχει εκτοξεύσει τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ωστόσο, καθώς επιχειρήσεις και νοικοκυριά ετοιμάζονται για ένα ακόμα πλήγμα στην ενέργεια και για περαιτέρω πίεση στα οικονομικά τους, στα βαθύτερα στρώματα του χρηματοπιστωτικού συστήματος παραμονεύει μία ωρολογιακή βόμβα που οι ειδικοί φοβούνται ότι είναι έτοιμη να εκραγεί.
Αν εκραγεί, οι επιπτώσεις της μπορεί να συγκριθούν ή και να ξεπεράσουν την οικονομική κρίση του 2008, όταν οι τράπεζες σταμάτησαν να δανείζουν η μία την άλλη. Μία πρόσφατη αλυσίδα εταιρικών καταρρεύσεων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού έριξε αμυδρό φως στον αδιαφανή κόσμο της «ιδιωτικής πίστης» και αποκάλυψε μια «ζώνη λυκόφωτος» της οικονομίας, στην οποία αναβοσβήνουν κόκκινα λαμπάκια κινδύνου.
Η ιδιωτική πίστη είναι ο ευγενικός όρος για μια αδιαφανή πηγή χρηματοδότησης που αναπτύχθηκε μετά την κρίση του 2008, όταν οι παραδοσιακές τράπεζες αποσύρθηκαν από τους πιο ριψοκίνδυνους δανεισμούς. Λειτουργώντας ουσιαστικά ως αδιαφανείς «σκιώδεις τράπεζες», οι πάροχοι ιδιωτικής πίστης προσφέρουν δάνεια σε εταιρείες οι οποίες αποφεύγουν το φως και την εποπτεία των χρηματιστηρίων. Μαζί με τον μεγαλύτερο και πιο γνωστό «ξάδελφο», την ιδιωτική συμμετοχική χρηματοδότηση -που κατέχει μετοχές σε μη εισηγμένες εταιρείες- η ιδιωτική πίστη έχει αναπτυχθεί σε μια βιομηχανία αξίας 8,2 τρισεκατομμυρίων λιρών, όπου κυριαρχούν μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της υψηλής χρηματοοικονομίας, όπως οι Blackstone, Apollo, KKR, BlackRock και Blue Owl.
Για μεγάλα κέρδη
Καίρια σημασία έχει ότι αυτές οι μη-τραπεζικές οντότητες δεν μπορούν να δεχτούν καταθέσεις από αποταμιευτές όπως κάνουν οι ρυθμιζόμενες παραδοσιακές τράπεζες. Αντίθετα, αυτοί οι «διαχειριστές εναλλακτικών κεφαλαίων» συγκεντρώνουν χρήματα από ταμεία συντάξεων, ασφαλιστικές εταιρείες και άλλους επενδυτές, τα οποία στη συνέχεια δανείζουν σε ιδιωτικές εταιρείες με στόχο μεγάλα κέρδη.
Το δέλεαρ αυτών των κερδών προσέλκυσε και τις καθιερωμένες τράπεζες, γεγονός που οδήγησε στα ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια. Αυτή η σύνδεση ενίσχυσε τους φόβους ότι μια κατάρρευση του τομέα θα μπορούσε να εξαπλωθεί στο ευρύτερο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Οι ανησυχίες αυτές έχουν ενταθεί, καθώς από τον επόμενο μήνα οι αποταμιευτές θα μπορούν να επενδύουν σε ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια μέσω ατομικών λογαριασμών αποταμίευσης.
Οι ανησυχίες για την αγορά ιδιωτικής πίστης ξεκίνησαν πέρυσι, όταν δύο αμερικανικές εταιρείες κατέρρευσαν ξαφνικά, αυξάνοντας τους φόβους ότι τα πρότυπα δανεισμού από τις σκιώδεις τράπεζες είχαν γίνει πολύ χαλαρά. Οι καταρρεύσεις οδήγησαν τον Τζέιμι Ντίμον, επικεφαλής της JPMorgan (της μεγαλύτερης τράπεζας στον κόσμο) να προειδοποιήσει ότι ενός κακού μύρια έπονται. Και πράγματι, η πρόβλεψή του επαληθεύτηκε γρήγορα. Τον περασμένο μήνα, η κρίση έφτασε στο Ηνωμένο Βασίλειο, όταν η Market Financial Solutions, ένας μεσίτης υποθηκών με έδρα το Λονδίνο που ειδικευόταν στα δάνεια ακινήτων, κατέρρευσε ξαφνικά, αφήνοντας πιστωτές όπως οι Barclays και Santander να αντιμετωπίζουν εκτιμώμενο κενό ύψους 1,3 δισεκατομμυρίων λιρών.
Παρεμποδίστηκαν
Οι εκρήξεις ώθησαν ορισμένους επενδυτές ιδιωτικής πίστης να επιχειρήσουν έξοδο, παρεμποδίστηκαν όμως από τους μεγάλους παίκτες σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η μαζική εκροή κεφαλαίων. Η BlackRock, η μεγαλύτερη διαχειρίστρια κεφαλαίων στον κόσμο, περιόρισε τις αναλήψεις από το κορυφαίο ταμείο ιδιωτικής πίστης στο 5% ύστερα από προσπάθειες των επενδυτών να αποσύρουν σχεδόν διπλάσιο ποσοστό. Ταυτόχρονα, η Blue Owl, άλλη διαχειρίστρια ταμείων, απαγόρευσε στους επενδυτές να αποσύρουν χρήματα από ένα ταμείο που απευθύνεται στο ευρύ κοινό.
Η JP Morgan μείωσε επίσης τον δανεισμό προς την ιδιωτική πίστη, ενώ η επενδυτική τράπεζα Morgan Stanley σταμάτησε τις αναλήψεις από ένα ταμείο ιδιωτικής πίστης, ύστερα από προσπάθειες επενδυτών να αποσύρουν πάνω από το 10% των μετοχών τους.
Την προηγούμενη εβδομάδα, ο Κρίστιαν Στράκε, πρόεδρος της διαχειρίστριας κεφαλαίων ύψους 1,7 τρισεκατομμυρίων λιρών PIMCO, προειδοποίησε ότι ο κλάδος της ιδιωτικής πίστης είναι αντιμέτωπος με ένα «ξεκαθάρισμα». «Δεν πρόκειται απλώς για κρίση εμπιστοσύνης, είναι κρίση πραγματικά κακής αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας», είπε, αναφερόμενος στους κινδύνους ότι οι όροι δανεισμού μπορεί να μην είναι τόσο σταθεροί όσο νομίζαμε προηγουμένως.
Ωστόσο, η έλλειψη ρευστότητας όταν οι επενδυτές θέλουν να αποσύρουν κεφάλαια, σε συνδυασμό με τη χαμηλή διαφάνεια, αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα και όχι σφάλμα του κλάδου. Τα χρηματιστήρια δεν διαπραγματεύονται σε δάνεια. Αντίθετα, τα ταμεία που τα κατέχουν καθορίζουν την αξία τους και οι επενδυτές μπορούν να πουλήσουν μόνο περιορισμένη ποσότητα κεφαλαίων κατά τη διάρκεια χρονικά περιορισμένων «παραθύρων».
Γίνονται συγκρίσεις με την κρίση των ενυπόθηκων δανείων που προκάλεσε την κρίση του 2008. Και οι δύο περιπτώσεις περιλαμβάνουν πολύπλοκες χρηματοοικονομικές δομές που αποκρύπτουν ποιος φέρει τον κίνδυνο. Και τα δύο αφορούν δάνεια σε δανειολήπτες που οι καθιερωμένες τράπεζες έχουν απορρίψει.
Είναι διαχειρίσιμες
Η αγορά ιδιωτικής πίστης είναι μικρότερη από την αγορά ενυπόθηκων δανείων του 2007 και οι δανειστές επιμένουν ότι οι αθετήσεις δανείων, αν και αυξανόμενες, παραμένουν διαχειρίσιμες. Ωστόσο, η Τράπεζα της Αγγλίας ανησυχεί αρκετά ώστε να ξεκινήσει δική της προσομοίωση ακραίων καταστάσεων, προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα τους δεσμούς μεταξύ ιδιωτικής πίστης και του ευρύτερου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Έχουμε περάσει ξανά από ανάλογες καταστάσεις. Το 2022, η Τράπεζα αναγκάστηκε να διασώσει τον κλάδο των συντάξεων, μετά το καταστροφικό mini-Budget της Λιζ Τρας, που αποκάλυψε κρυφό δανεισμό σε εταιρικά συνταξιοδοτικά προγράμματα, αναγκάζοντας τα ταμεία να πουλήσουν πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία για να αποφύγουν την κατάρρευση.
Οι συνταξιοδοτικοί αποταμιευτές ελπίζουν μόνο ότι η ιστορία δεν θα επαναληφθεί. Ένα πιθανό «έναυσμα» θα μπορούσε να είναι η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ). Η ιδιωτική πίστη είχε συσσωρευτεί σε δάνεια προς εταιρείες λογισμικού κατά τα χρόνια της άνθησης, αλλά η ΤΝ απειλεί να ανατρέψει τα επιχειρηματικά τους μοντέλα, καθώς η νέα τεχνολογία αυτοματοποιεί πλήρως εργασίες που προηγουμένως γίνονταν από ανθρώπους οι οποίοι χρησιμοποιούσαν διάφορες υπηρεσίες λογισμικού.
Αν οι επενδυτές αρχίσουν να ανησυχούν για την ιδιωτική πίστη ή για κάτι άλλο, τα πιο ρευστά περιουσιακά στοιχεία, όπως οι εισηγμένες μετοχές, είναι αυτά που πιθανότατα θα προσπαθήσουν να πουλήσουν πρώτα, λέει ο Φέργκους ΜακΚρουκ της Troy Asset Management.
Σημειώνει επίσης ότι οι προηγούμενες εποχές χαλαρής εποπτείας, άφθονης πίστωσης και «χρηματοοικονομικής καινοτομίας» πάντα κατέληγαν σε δράματα. Υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι αυτήν τη φορά θα είναι διαφορετικά τα πράγματα.
Του Patrick Tooher
©Associated Newspapers Limited
