Πυκνός καπνός µαζεύεται στον ορίζοντα του Ιράν η έντονη µυρωδιά του καιόµενου πετρελαίου διαχέεται πάνω από τις πόλεις του. Στα Στενά του Ορµούζ τα
δεξαµενόπλοια καίγονται και τα µη επανδρωµένα αεροσκάφη ανοίγουν πυρ. Η βία εξαπλώνεται σαν ιός. Η Επιχείρηση «Epic Fury» βρίσκεται τώρα στην τρίτη
εβδοµάδα της και οι επιπτώσεις της είναι παγκόσµιες. Σύµφωνα µε την Κεντρική ∆ιοίκηση των ΗΠΑ, µέχρι τις 12 Μαρτίου οι συνδυασµένες αµερικανικές και ισραηλινές δυνάµεις είχαν πλήξει περίπου 6.000 στόχους στο Ιράν από την έναρξη των επιχειρήσεων, που υπολογίζονται σε περίπου 460 επιθέσεις την ηµέρα. Η ηγεσία του Ιράν έχασε τον επικεφαλής της.
Τα κέντρα ελέγχου του είναι αποσυντονισµένα, το πυρηνικό του πρόγραµµα έχει γίνει συντρίµµια. Κι όµως, οι Ιρανοί συνεχίζουν να µάχονται. Πώς; Επειδή έχουν
περάσει είκοσι χρόνια προετοιµασίας γι’ αυτήν τη στιγµή. Η στρατηγική τους είναι γνωστή ως Αποκεντρωµένη Αµυνα – Mωσαϊκό (DMD), η οποία βασίζεται στην
αρχή ότι ένα «σώµα» συνεχίζει να µάχεται ακόµα κι αν το «κεφάλι» κοπεί. Αυτό δηλαδή που έκαναν οι Αµερικανοί όταν σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν,
αγιατολάχ Αλί Χαµενεΐ, την πρώτη ηµέρα του πολέµου.
Βάσει της DMD, η εξουσία διασκορπάται σκόπιµα σε δεκάδες ηµιανεξάρτητους κόµβους, ο καθένας µε δικά του αντικατασκοπία, όπλα και δοµή διοίκησης. Οι µονάδες λειτουργούν βάσει ισχυουσών εντολών· δεν περιµένουν οδηγίες από ανώτερους. Οπως δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αµπάς Αραγτσί, την 1η Μαρτίου: «Οι βοµβαρδισµοί στην πρωτεύουσά µας δεν έχουν καµία επίπτωση στην ικανότητά µας να διεξάγουµε πόλεµο». Η Αποκεντρωµένη Αµυνα – Mωσαϊκό επιτρέπει στις µονάδες να αποφασίζουν πότε και πώς θα διεξάγουν επιθέσεις. Ο πρώην διοικητής των «Φρουρών της Ισλαµικής Επανάστασης» (IRGC), ο στρατηγός Μοχάµεντ Τζαφάρι, αποκάλυψε δηµόσια το αµυντικό σχέδιο το 2005. Η DMD δηµιουργήθηκε µέσα από την παρατήρηση των λαθών της ∆ύσης -ιδίως των Αµερικανών- στο Ιράκ, το Αφγανιστάν, ακόµη και στον πόλεµο των Βαλκανίων τη δεκαετία του 1990.
Αυτές οι συγκρούσεις, καθώς και ο πόλεµος Ιράν – Ιράκ της δεκαετίας του 1980, καλλιέργησαν µια κουλτούρα αντοχής και αντίστασης που είναι βαθιά ριζωµένη στο ιρανικό κράτος. Οπως επιβεβαίωσε ο Αραγτσί: «Είχαµε δύο δεκαετίες να µελετήσουµε τις ήττες του αµερικανικού στρατού στους ανατολικούς και δυτικούς µας γείτονες. Τις ενσωµατώσαµε στην αµυντική µας στρατηγική».
Το µάθηµα του Ιράκ
Το µάθηµα από το Ιράκ το 2003 ήταν αναπόφευκτο: ο Σαντάµ Χουσεΐν είχε έναν εξαιρετικά κεντροποιηµένο στρατό. Μόλις η ηγεσία χάθηκε, ολόκληρη η δοµή κατέρρευσε µέσα σε λίγες εβδοµάδες. Το Ιράν δεν επιθυµεί κάτι τέτοιο. Εµαθαν από τη δυτική επέµβαση στο Ιράκ. Το 1981, ισραηλινά αεροσκάφη κατέστρεψαν τον πυρηνικό αντιδραστήρα Οσιράκ κοντά στη Βαγδάτη. Για άλλη µια φορά το Ιράν µελέτησε το περιστατικό και έµαθε. Συνειδητοποίησε ότι τα τελευταία χρόνια οι ΗΠΑ στηρίζονται ολοένα και περισσότερο σε µία βάναυση ιδέα: αν κόψεις το κεφάλι, το σώµα θα καταρρεύσει. Λειτούργησε, λίγο-πολύ, µε τον Σαντάµ Χουσεΐν. ∆εν συνέβη το ίδιο µε τον Οσάµα µπιν Λάντεν, ο θάνατος του οποίου δεν συνέβαλε ιδιαίτερα στην καταστροφή της «Αλ Κάιντα», ενώ η δολοφονία του ηγέτη του «ISIS», Αµπού Μπακρ αλ Μπαγκντάντι, δεν σταµάτησε την τροµοκρατική δράση της οργάνωσης.
Οι Ιρανοί όµως γνώριζαν ότι εν τέλει οι Αµερικανοί θα στόχευαν τον ανώτατο ηγέτη τους και είχαν ένα σχέδιο για να διασφαλίσουν ότι θα µπορούσαν να συνεχίσουν να πολεµούν µετά τον θάνατό του. ∆ιέσπειραν την πυρηνική τους υποδοµή σε όλη τη χώρα, θάβοντάς την βαθιά κάτω από το έδαφος. Η αρχή ήταν η ίδια: ποτέ µη δίνετε στον εχθρό έναν µόνο στόχο, η καταστροφή του οποίου µπορεί να τερµατίσει τα πάντα.
Και στις δύο περιπτώσεις, το Ιράν εξέτασε τι είχε κάνει το Ιράκ και έκανε το ακριβώς αντίθετο. Ετσι, δύο δεκαετίες αργότερα, το σχέδιο απέδωσε τη στιγµή που
σκοτώθηκε ο Χαµενεΐ.
Οι «Φρουροί της Επανάστασης» έχουν διαιρεθεί σε επαρχιακές διοικήσεις στις 31 επαρχίες του Ιράν. Κάθε µονάδα λειτουργεί σαν ένας αυτόνοµος µίνι στρατός, µε
τα δικά του τµήµατα αντικατασκοπίας και δυνάµεις ξηράς. Οι επαρχιακοί διοικητές έχουν πλήρη τακτική εξουσία: µπορούν να εξαπολύσουν πυραυλικές επιθέσεις,
σµήνη µη επανδρωµένων αεροσκαφών, ακόµη και να παρενοχλήσουν πλοία χωρίς να χρειάζονται έγκριση άνωθεν.
Το Ιράν φέρεται να έχει εκτοξεύσει 700 πυραύλους και 3.600 drones από την έναρξη του πολέµου, από µονάδες διασκορπισµένες σε όλη τη χώρα. Η ποσότητα, όπως και το χαµηλό κόστος παραγωγής, είναι µέρος της στρατηγικής. Το Ιράν έχει πλήξει και γειτονικά κράτη του Κόλπου, τα Ηνωµένα Αραβικά Εµιράτα,
ναυτιλιακές οδούς, ακόµη και το αεροδρόµιο του Ντουµπάι. Τα πάντα έχουν σχεδιαστεί ώστε να επεκτείνουν το πεδίο της µάχης: να χτυπήσουν τον εχθρό και
να τον αναγκάσουν να χρησιµοποιήσει πολύ πιο ακριβά όπλα για να αντεπιτεθεί.
Και η έµµεση µάχη µέσω «πληρεξουσίων», όπως η «Χεζµπολάχ» στον Λίβανο, η «Χαµάς» στη Γάζα και οι Χούθι στην Υεµένη, βρίσκεται στην καρδιά της ιρανικής στρατηγικής σκέψης: αν δεν µπορείς να πολεµήσεις τον εχθρό σου κατά µέτωπο, χτύπησέ τον µε άλλα µέσα και εξουθένωσέ τον.
Εξαντλούνται τα αποθέµατα
Και δουλεύει, τουλάχιστον σε κάποιο βαθµό. Τα αποθέµατα αναχαιτιστικών βαλλιστικών πυραύλων του Ισραήλ εξαντλούνται, καθώς η φιλοσοφία του Ιράν
έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να οδηγεί σε εξάντληση πόρων. Και αυτή είναι η δεύτερη στρατηγική τους: η ασυµµετρία κόστους. Ενα ιρανικό drone Shahed-136
κοστίζει ίσως 20.000-50.000 δολάρια (15.000-37.000 λίρες) για την παραγωγή του.
Για την κατάρριψή του µπορεί να απαιτηθούν αναχαιτιστικά µέσα που κοστίζουν από δεκάδες χιλιάδες, όπως οι ισραηλινοί πύραυλοι Iron Dome, αξίας
περίπου 50.000 δολαρίων ο καθένας, έως αναχαιτιστικά συστήµατα πυραύλων Patriot, που κοστίζουν 3-4 εκατοµµύρια δολάρια (2-3 εκατοµµύρια λίρες).
Το κλείσιµο των Στενών του Ορµούζ εντάσσεται στην ίδια λογική: στο Ιράν κοστίζει σχετικά λίγο να επιτίθεται σε εµπορικά πλοία και ουσιαστικά να κλείσει έτσι τα Στενά για τη ναυτιλία, αλλά το παγκόσµιο κόστος είναι τεράστιο. Η τιµή του πετρελαίου κυµαίνεται κοντά στα 100 δολάρια (75 λίρες) το βαρέλι. Οι τιµές της βενζίνης στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί κατά 23% από την έναρξη του πολέµου. Ο στόχος του δεν είναι να νικήσει στρατιωτικά µε τη συµβατική έννοια, αλλά να κάνει τον πόλεµο τόσο πολιτικά και οικονοµικά δαπανηρό, που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ τελικά θα εξαντληθούν.
Τα ελαττώµατα
∆εν είναι σύστηµα χωρίς ελαττώµατα. Οι Ιρανοί χτυπιούνται αλύπητα. Είναι έξυπνοι, αλλά εξίσου ευφυείς είναι και οι Ισραηλινοί και κανείς δεν µπορεί να
συγκριθεί µε την πραγµατικά τροµερή στρατιωτική δύναµη των Ηνωµένων Πολιτειών. Πέρα από αυτό, η αποκέντρωση είναι δίκοπο µαχαίρι: οι αυτόνοµες µονάδες έχουν και απρόβλεπτη συµπεριφορά. Ο µεγαλύτερος αριθµός ατόµων που λαµβάνουν αποφάσεις ανεξάρτητα συνεπάγεται και υψηλότερο κίνδυνο λανθασµένων υπολογισµών ή ακούσιας κλιµάκωσης.
Ενώ οι επίλεκτες µονάδες µπορούν να αντεπεξέλθουν στον έντονο βοµβαρδισµό που βιώνει το Ιράν, οι λιγότερο έµπειρες επαρχίες είναι πιο πιθανό να καταρρεύσουν σε σύγχυση και αταξία.
Πολλά από αυτά συµβαίνουν ήδη. Οπως έχει ξανααναφερθεί, υπάρχει εσωτερικό χάος µεταξύ τµηµάτων των δυνάµεων ασφαλείας του Ιράν, στις οποίες οι Ισραηλινοί έχουν διεισδύσει ολοκληρωτικά.
Η φιλοσοφία του Ιράν προϋποθέτει ότι υπάρχουν αρκετοί πύραυλοι και µη επανδρωµένα αεροσκάφη ώστε να συνεχιστεί ένας µακροχρόνιος πόλεµος. Αλλά
µε τους βοµβαρδισµούς των εγκαταστάσεων παραγωγής, ο ανεφοδιασµός τους τίθεται ολοένα και περισσότερο υπό αµφισβήτηση. Αν οι Ισραηλινοί εξαντλούνται, το ίδιο ισχύει και για τους Ιρανούς.
Το πραγµατικό ερώτηµα τώρα είναι αν οι ΗΠΑ και οι σύµµαχοί τους έχουν τα αναχαιτιστικά, την αντοχή και, πάνω απ’ όλα, την πολιτική βούληση να συνεχίσουν.
Tου David Patrikarakos/ ©Associated Newspapers Limited
Κυριακάτικη Απογευματινή
