TΗΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ
Την ώρα που το στεγαστικό παραμένει ένα τεράστιο πρόβλημα στην Αθήνα, με τις τιμές των κατοικιών να έχουν εκτιναχθεί κατά 88% από το 2017, με τα ενοίκια να αγγίζουν δυσθεώρητα επίπεδα και ενώ ο πληθωρισμός καλπάζει, τα Ατομα με Αναπηρία καλούνται να βάλουν το χέρι «πιο βαθιά στην τσέπη», πληρώνοντας βαρύτερο τίμημα, εν απουσία της ουσιαστικής στήριξης από την πολιτεία. Η διαβίωση στην πρωτεύουσα για ένα άτομο με αναπηρία αποδεικνύεται «ακριβό σπορ», με τα ΑμεΑ που ανήκουν σε φτωχότερα στρώματα να αντιμετωπίζουν καθημερινά έναν Γολγοθά, καθώς χρειάζεται να πληρώσουν πολύ περισσότερα από άλλους ανθρώπους μόνο για την καθημερινή τους μετακίνηση. Η στέγαση, οι μετακινήσεις και η πρόσβαση σε υπηρεσίες Υγείας συνεχίζουν να αποτελούν βασικά πεδία ανισότητας.
«Είναι πραγματικά σχεδόν αδύνατο να βρει ένα ανάπηρο άτομο -π.χ. χρήστης αμαξιδίου- ένα σπίτι καθολικά προσβάσιμο. Μόνο σε καινούργιες πολυκατοικίες υπάρχουν πιθανότητες, καθώς πλέον είναι άλλες οι προδιαγραφές, αλλά εκεί το κόστος ανεβαίνει πολύ και οι τιμές είναι άπιαστες», λέει στην «Κυριακάτικη Απογευματινή» η Μαρίνα Π., η οποία εργάζεται ως προσωπική βοηθός από το 2019. Οσα περιγράφει η Μαρίνα, αποτυπώνουν στην πράξη αυτό που καταγγέλλει εδώ και χρόνια και η ΕΣΑμεΑ: ότι στην Ελλάδα η προσβασιμότητα παραμένει αποσπασματική και το κόστος ζωής για τα άτομα με αναπηρία είναι δυσανάλογο.
«Οάσεις» προσβασιµότητας
Ο πρόεδρος της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ) και του European Disability Forum, Ιωάννης Βαρδακαστάνης, μιλώντας στην «Κυριακάτικη Α» εξήγησε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει στην πρωτεύουσα ένα άτομο με κινητική αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, αναφέροντας ότι υπάρχουν «οάσεις» προσβασιμότητας και όχι «αλυσίδα». Παράλληλα, αναφέρθηκε στις οικονομικές επιβαρύνσεις που επωμίζονται τα ΑμεΑ, ελλείψει επαρκών επιδομάτων και παροχών που να εξασφαλίζουν καθολική πρόσβαση στην Υγεία, τη στέγαση και γενικότερα της υγιούς διαβίωσης σε μια περιοχή.
Συγκεκριμένα, για το ζήτημα των μετακινήσεων στην Αθήνα τόνισε ότι «καθώς στην Αθήνα υπάρχουν “οάσεις” προσβασιμότητας, όπως τις αποκαλούμε, και όχι “αλυσίδα” προσβασιμότητας, η μετακίνηση στην πόλη είναι ακριβή για ένα Ατομο με Αναπηρία».
Οπως εξηγεί, «οάσεις» θεωρούνται μεμονωμένες υποδομές, όπως ένα πάρκο, ένα λεωφορείο ή ένας σταθμός Μετρό, που είναι προσβάσιμες. «Οταν όμως οι ενδιάμεσοι προορισμοί και οδεύσεις, τα πεζοδρόμια, οι δρόμοι, τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς δεν είναι προσβάσιμα, σπάει η αλυσίδα προσβασιμότητας και το άτομο με κινητική αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα δεν μπορεί να φτάσει απρόσκοπτα στον προορισμό του. Θα αναγκαστεί λοιπόν να κινηθεί είτε με πολλά μέσα είτε συνήθως με ιδιωτικό όχημα ή με ταξί, κάτι που σίγουρα θα κοστίσει πολύ περισσότερο».
Ο πρόεδρος της ΕΣΑμεΑ επεσήμανε ότι ακόμη και όσοι οδηγοί διαθέτουν ιδιόκτητο αναπηρικό Ι.Χ. αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια, καθώς «οι ελάχιστες θέσεις στάθμευσης για Ατομα με Αναπηρία είναι πολύ συχνά κατειλημμένες». Οπως σημείωσε, «οι οικονομικές επιβαρύνσεις είναι μεγάλες, εξατομικευμένες ανά περίπτωση και δυστυχώς στο μεγαλύτερο ποσοστό δεν μπορούν να καλυφθούν από τα Ατομα με Αναπηρία. Ετσι γνωρίζουμε ότι πάρα πολλά άτομα με κινητική αναπηρία παραμένουν στις οικίες τους και εναπόκειται στο οικογενειακό τους περιβάλλον η μετακίνηση και η εξυπηρέτησή τους».
Αναφορικά με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, υπογράμμισε ότι «δεν είναι δικαιούχοι δωρεάν μετακίνησης όλα τα Ατομα με Αναπηρία αλλά μόνο όσοι έχουν ποσοστό αναπηρίας από 67% και άνω, με συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια». Οσον αφορά τη στέγαση, υπογράμμισε τις τεράστιες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα ΑμεΑ στην αναζήτηση κατοικίας. «Τα σπίτια είναι μη προσβάσιμα, πολύ ακριβά, και δεν υπάρχει καμία συνολική πολιτική στέγασης για τα Ατομα με Αναπηρία, που ανήκουν διαχρονικά στα φτωχότερα στρώματα και το βάρος πέφτει πάντα στην οικογένεια, όταν αυτή υπάρχει».
Εκτός κοινωνικών προγραµµάτων
«Επιπλέον, δεν έχουν συμπεριληφθεί τα Ατομα με Αναπηρία στα διάφορα Προγράμματα Στρατηγικής Κοινωνικής Στέγασης με διακριτό τρόπο, όπως ισχύει για τους πολύτεκνους και τους τρίτεκνους, με πρόσθετη προσαύξηση 20% λόγω αναπηρίας, χρόνιας ή/και σπάνιας πάθησης, αυξημένη επιδότηση των τόκων, διπλασιασμό των εισοδηματικών ορίων κ.λπ. όπως ζητά με κάθε τρόπο η ΕΣΑμεΑ. Πρέπει να σημειωθεί ότι διεκδικούμε παράλληλα την προστασία από πλειστηριασμό της πρώτης κατοικίας που ανήκει σε άτομα με αναπηρία, ή στα πρόσωπα που έχουν στην οικογένειά τους άτομα με βαριές αναπηρίες, εφόσον αυτή ιδιοκατοικείται, καθώς και τη μη πώληση στεγαστικού ή καταναλωτικού δανείου που ανήκει σε άτομα με αναπηρία σε funds», συμπλήρωσε ο κ. Βαρδακαστάνης.
Σχετικά με τη στήριξη της πολιτείας και τα επιδόματα που δίνονται, ο κ. Βαρδακαστάνης επισημαίνει ότι τα χρήματα που διατίθενται δεν καλύπτουν επαρκώς ούτε τις βασικές ανάγκες. «Δίνονται σε μια μικρή κατηγορία δικαιούχων που στην πλειοψηφία τους λαμβάνουν 338 ευρώ τον μήνα και το ποσόν αυτό έρχεται έπειτα από μια αύξηση 8% από 1ης Μαΐου 2023 σύμφωνα με τον Ν. 5043/2023», ενώ υπογραμμίζει ότι: «Σήμερα τα αναπηρικά επιδόματα δεν αρκούν ούτε για τα στοιχειώδη, καθώς τα Ατομα με Αναπηρία και οι οικογένειές τους αντιμετωπίζουν εδώ και καιρό το δραματικό κύμα ακρίβειας στα προϊόντα, την ενέργεια, τα καύσιμα κ.ά., όπως όλος ο πληθυσμός, μόνο που τα άτομα με αναπηρία έχουν να αντιμετωπίσουν και τις πρόσθετες επιβαρύνσεις που επιφέρει η αναπηρία τους. Εάν μάλιστα εργαστούν, χάνουν αυτό το πενιχρό επίδομα, ενώ η αναπηρία και το πρόσθετο κόστος της προφανώς παραμένει».
Στον τομέα της Υγείας «τα Ατομα με Αναπηρία έρχονται αντιμέτωπα με μη προσβάσιμες δομές και πλημμελώς στελεχωμένο εξειδικευμένο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό, υπάρχει ένα μεγάλο κενό στη δημόσια αποκατάσταση, στα μεταμοσχευτικά κέντρα, στην επάρκεια αίματος, στα φάρμακα για σπάνιες παθήσεις κ.ά., καθιστώντας ιδιαιτέρως προβληματική την πρόσβαση σε δημόσια και ποιοτική Υγεία» προσθέτει ο κ. Βαρδακαστάνης.
Οι φροντιστές
«Αν δεν έχεις οικονομική άνεση, το να έχεις κάποια βλάβη είναι πολύ δύσκολο οικονομικά», επισημαίνει η Μαρίνα Π., η οποία εργάζεται ως προσωπική βοηθός από το 2019. «Το επάγγελμα αυτό ήρθε στη ζωή μου κάπως τυχαία, καθώς εκείνο το διάστημα ξεκίνησα να εργάζομαι ως προσωπική βοηθός για ένα γνωστό μου πρόσωπο που έμεινε εκείνο το διάστημα ανάπηρος, ύστερα από ένα ατύχημα. Καθώς όμως δεν υπήρχε ακόμη το πιλοτικό πρόγραμμα, δούλευα με μαύρα».
Σχετικά με την αναγνώριση του επαγγέλματος, εξηγεί: «Αν εξαιρέσουμε το πιλοτικό πρόγραμμα που έκανε το επάγγελμα “νόμιμο”, δίνοντας μισθό (αρκετά χαμηλό) και εργόσημα, συνεχίζουμε να είμαστε αόρατοι. Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι είμαστε νοσηλευτές ή κηδεμόνες, πράγμα πολύ μακριά από την πραγματικότητα».
Επίσης υπογραμμίζει ότι «τα ωφελούμενα άτομα του προγράμματος κέρδισαν έναν μισθό ενός ή παραπάνω βοηθού, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι δεν είναι αρκετό για να καλυφθούν οι βασικές ανάγκες. Υπάρχουν κάποια επιδόματα, αλλά στην Ελλάδα, αν δεν έχεις οικονομική άνεση, το να έχεις κάποια βλάβη είναι πολύ δύσκολο οικονομικά».
Οσο για τη στέγαση στην Αθήνα: «Από προσωπική εμπειρία φίλων που ψάχνουν σπίτια, είναι πραγματικά σχεδόν αδύνατο να βρει ένα ανάπηρο άτομο, π.χ. χρήστης αμαξιδίου, ένα σπίτι καθολικά προσβάσιμο. Μόνο σε καινούργιες πολυκατοικίες υπάρχουν μεγαλύτερες πιθανότητες, αλλά εκεί το κόστος ανεβαίνει πολύ και οι τιμές είναι άπιαστες». Η ίδια αφηγήθηκε στην «Κυριακάτικη Α» τη δική της εμπειρία και τα όσα έχει βιώσει ως προσωπικός βοηθός, σχετικά με τη δυνατότητα στο αυτονόητο: την καθημερινή μετακίνηση στην πρωτεύουσα. «Στην Αθήνα είναι πολύ δύσκολο. Στο Μετρό είναι κάπως πιο εύκολα τα πράγματα, αλλά μόνο στους συρμούς, διότι κάθε μέρα ένας άλλος ανελκυστήρας δεν λειτουργεί. Ακόμα και τα ταξί, που συνήθως είναι η λύση ανάγκης, δεν είναι κάποιες φορές διατεθειμένα να πάρουν ανάπηρο άτομο, ή δεν χωράει το αμαξίδιο», διευκρινίζει.
Νότα αισιοδοξίας
Διαχρονικά τα αιτήματα του αναπηρικού κινήματος βρίσκονται στο περιθώριο χωρίς κάποια ουσιαστική αναφορά σε προτάσεις για την επίλυση των προβλημάτων, με την ΕΣΑμεΑ, ωστόσο, να εξακολουθεί να ζητά ειδική μέριμνα για την προστασία των ατόμων με αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις και των οικογενειών τους, καθώς και αυξήσεις στα επιδόματα και τις συντάξεις των συνταξιούχων με αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις, με τον κ. Βαρδακαστάνη να σημειώνει ότι «οι πολιτικές που εφαρμόζονται είναι αποσπασματικές και δεν δίνουν συνολικές λύσεις με διάρκεια στον χρόνο».
Ωστόσο, μέσα στο γενικότερο κλίμα δυσκολιών, μια νότα αισιοδοξίας αναδύεται από τις πρόσφατες παρεμβάσεις της ΕΣΑμεΑ και την πρόταση που είχε υποβάλει στο Εθνικό Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο μέσω ανοιχτής επιστολής προς τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κ. Χατζηδάκη, η οποία τέθηκε σε διαβούλευση τον Ιούλιο του 2025, για μια νέα επενδυτική δράση με τίτλο «Αναβάθμιση των αστικών και υπεραστικών ΚΤΕΛ για την εξυπηρέτηση επιβατών με αναπηρία και επιβατών με μειωμένη κινητικότητα».
Σχετικά με την έκβαση του σχεδίου, ο κ. Βαρδακαστάνης καταλήγει: «Η δέσμευση του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, στο πλαίσιο της ανανέωσης του στόλου των αστικών συγκοινωνιών, είναι ότι όλα τα λεωφορεία και τα τρόλεϊ θα είναι προσβάσιμα στα Ατομα με Αναπηρία από το 2025 και εξής. Πράγματι στην Αθήνα έχει προχωρήσει σε μεγάλο βαθμό η ανανέωση των λεωφορείων, κάτι που δεν συμβαίνει στην περιφέρεια και μένει να δούμε τη συνολική εικόνα όταν αυτή ολοκληρωθεί».
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
