Το σωτήριο τρίπτυχο αντιμετώπισης κάθε κινδύνου για τον άνθρωπο «μπάζει νερά» στο πεδίο της αντιπλημμυρικής θωράκισης της χώρας, σε μια περίοδο που η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον μόνο απειλή… Η ζοφερή πραγματικότητα είναι εδώ και τη ζούμε καθημερινά.
Η πρόληψη οφείλει, σύμφωνα με τους ειδικούς, να αλλάξει, να μεταβληθεί ακολουθώντας τις νέες ανάγκες που προκαλούν οι ραγδαίες αλλαγές του κλίματος στη χώρα μας. «Πολλές υποδομές σχεδιάστηκαν με βάση παλαιότερα κλιματικά δεδομένα και πλέον δεν ανταποκρίνονται στις νέες συνθήκες, αυξάνοντας την τρωτότητα οικισμών και παραγωγικών ζωνών», επισημαίνει ο αναπληρωτής καθηγητής Εδαφομηχανικής, πρόεδρος του Τμήματος Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Δημήτρης Χριστοδούλου. Εξηγεί τις μεταβολές της καθημερινότητας του μικροκλίματός μας και τη δυσκολία να ακολουθήσουμε, άμεσα, σε αμυντικά σχήματα. «Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται διεθνώς αύξηση τόσο στη συχνότητα όσο και στην ένταση αυτών των φαινομένων, γεγονός που συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με την κλιματική μεταβλητότητα και την ευρύτερη τάση της κλιματικής αλλαγής. Περιοχές όπως η Μεσόγειος θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς χαρακτηρίζονται από έντονες εναλλαγές μεταξύ ξηρών και υγρών περιόδων», επισημαίνει μιλώντας στην «Α», τονίζοντας την ανάγκη για ριζικές παρεμβάσεις από την αφετηρία του προβλήματος.
Πρώτα πρέπει να αλλάξει ο τρόπος που ο ανθρώπινος παράγοντας έχει παρέμβει στο περιβάλλον. «Τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν μετατρέπονται αυτομάτως σε καταστροφές χωρίς τη συμβολή ανθρωπογενών παραγόντων. Η άναρχη αστικοποίηση, η δόμηση κοντά σε ποτάμια και ρέματα, η αποψίλωση δασών και η συρρίκνωση των φυσικών υγροτόπων περιορίζουν την ανθεκτικότητα του φυσικού περιβάλλοντος», εξηγεί, και προτείνει «μετάβαση από τη λογική της αποσπασματικής παρέμβασης σε έναν ολοκληρωμένο κεντρικό σχεδιασμό διαχείρισης πλημμυρικού κινδύνου. Στο πλαίσιο αυτό, κρίσιμη θεωρείται η υλοποίηση μεγάλων αντιπλημμυρικών έργων, όπως φράγματα και ταμιευτήρες για τη συγκράτηση των υδάτων, η διευθέτηση και τακτική συντήρηση των ποτάμιων κοιτών, καθώς και η ενίσχυση αναχωμάτων όπου απαιτείται, έργα ορεινής υδρονομίας (μικρά φράγματα, αναβαθμίδες και αναδασώσεις), αποκατάσταση πλημμυρικών πεδίων και υγροτόπων, ώστε το νερό να εκτονώνεται με ελεγχόμενο τρόπο».
Ακόμα πιο ευάλωτες οι πόλεις, με τη δόμηση και τον υπερπληθυσμό τους, στις οποίες οι αναγκαίες παρεμβάσεις -αν τις μεταφράσουμε στην απλή, καθημερινή γλώσσα των πολιτών που λίγα καταλαβαίνουν από πολεοδομικούς όρους- θυμίζουν «ξήλωμα και ξαναχτίσιμο από την αρχή». «Στις πόλεις, ο εκσυγχρονισμός των δικτύων αποχέτευσης ομβρίων, η δημιουργία υπόγειων δεξαμενών προσωρινής αποθήκευσης και η χρήση διαπερατών υλικών σε δημόσιους χώρους μπορούν να περιορίσουν τη συσσώρευση υδάτων», προτείνει ο Δημήτρης Χριστοδούλου.
Χωρίς εργαλείο
Στο πεδίο της πρόβλεψης, οι μετεωρολόγοι κάνουν ό,τι μπορούν χωρίς να έχουν στη διάθεσή τους ένα πολύτιμο εργαλείο, που έχει καθυστερήσει χαρακτηριστικά: τα μετεωρολογικά ραντάρ.
Ο μετεωρολόγος Γιώργος Τσατραφύλλιας λέει σχετικά στην «Α»: «Τα μετεωρολογικά ραντάρ είναι κρίσιμα εργαλεία για την παρακολούθηση της βροχής, των καταιγίδων και της έντασης των φαινομένων σε πραγματικό χρόνο. Με τη λειτουργία τους, οι μετεωρολόγοι μπορούν να εντοπίζουν τις περιοχές όπου αναπτύσσονται ισχυρές βροχοπτώσεις, χιονοπτώσεις ή χαλαζοπτώσεις, να προβλέπουν πλημμυρικά φαινόμενα και να προειδοποιούν έγκαιρα τον κόσμο. Στην Ελλάδα, η έλλειψη ενός πλήρους δικτύου περιορίζει σημαντικά την έγκαιρη και ακριβή παρακολούθηση έντονων καιρικών φαινομένων, με αποτέλεσμα οι προγνώσεις να βασίζονται κυρίως σε δορυφορικά δεδομένα ή απομακρυσμένα συστήματα, τα οποία δεν αντικαθιστούν την άμεση μέτρηση πάνω από τη χώρα μας». Τα σταθερά μετεωρολογικά ραντάρ σχεδιάζεται να εγκατασταθούν σε νέες αλλά και σε ήδη υπάρχουσες θέσεις λειτουργίας του δικτύου των μετεωρολογικών ραντάρ της ΕΜΥ, όπως η Καβάλα, η Θεσσαλονίκη, η Πρέβεζα, η Ανδραβίδα, η Σκύρος, η Λάρισα, η Αίγινα, ο Υμηττός, τα Χανιά, η Καλαμάτα και τα Κύθηρα, στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΙΓΙΣ της Πολιτικής Προστασίας. Έχουν τη δυνατότητα να δίνουν πρόβλεψη ανά τρεις ώρες και σε στοχευμένα σημεία, θα μπορούν, δηλαδή, οι Αρχές να «διαβάζουν» την καταιγίδα σε όλη τη διάρκεια της ανάπτυξής της και να προχωρούν στοχευμένα σε παρεμβάσεις και προειδοποιήσεις του κοινού.
Παρεμβάσεις
Χωρίς όλα τα παραπάνω, μένουμε με μοναδικά όπλα τα εργαλεία της αντιμετώπισης των φαινομένων. Της οχυρωματικής άμυνας λίγο πριν ξεσπάσει η καταιγίδα.
«Επειδή ο κίνδυνος πλημμύρας συνεχώς αυξάνεται, πρέπει να βελτιώσουμε την αυθεντικότητά μας», προτείνει, μιλώντας στην «Α», ο καθηγητής Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών ΕΚΠΑ Ευθύμιος Λέκκας. «Η… αμυντική γραμμή ορίζεται ως εξής: Κατασκευή “έξυπνων” έργων, παρεμβάσεις στο περιβάλλον με “οχυρωματικά” αντιπλημμυρικά έργα, εκπαίδευση των πολιτών και σχέδια ετοιμότητας».
Τι ορίζεται ως «έξυπνο» έργο στην Εδαφομηχανική; «Μικρές παρεμβάσεις στο βουνό για να μην κατεβαίνει πολύ γρήγορα το νερό», εξηγεί ο Ευθύμης Λέκκας, τονίζοντας ότι τα ρέματα πρέπει να καθαρίζονται και να μην καταπατώνται, ενώ αναφερόμενος και στην ανάγκη παρεμβάσεων στον Κηφισό για την προστασία των κατοίκων της Αττικής -καθαρισμοί κ.λπ.- δηλώνει με αυτοπεποίθηση: «Με τον Κηφισό ό,τι είχαμε να κάνουμε το κάναμε».
Εφημερίδα Απογευματινή
