Έφυγε από τη ζωή τη Δευτέρα, σε ηλικία 99 ετών, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μία από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής και ευρωπαϊκής ιστορικής επιστήμης.
Η Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε καθήκοντα πρύτανη στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης, καταγράφοντας μια ιστορική πρωτιά σε έναν θεσμό αιώνων. Παράλληλα, διακρίθηκε ως καθηγήτρια με διεθνές κύρος και ως ερευνήτρια που επαναπροσδιόρισε τη θέση του Βυζαντίου στην ευρωπαϊκή ιστορία.
Το συγγραφικό της έργο υπήρξε εκτενές και πολυμεταφρασμένο, αποτελώντας σημείο αναφοράς για τη βυζαντινολογία. Μέχρι το τέλος της ζωής της παρέμεινε ενεργή στον δημόσιο διάλογο, με παρεμβάσεις για την ιστορία, τον πολιτισμό και τη σύγχρονη ευρωπαϊκή πραγματικότητα.
Στη Γαλλία τιμήθηκε, μεταξύ άλλων, με τον Μεγαλόσταυρο του Εθνικού Τάγματος της Τιμής, ενώ έλαβε σημαντικές βραβεύσεις και αναγνωρίσεις σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες για τη συνολική της προσφορά στις επιστήμες και τα γράμματα.
Η ζωή και το έργο της
Γεννήθηκε στην Αθήνα από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη.Κατά τα Δεκεμβριανά, ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών, στην υποχώρηση του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.
Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια του πανεπιστημίου, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953).
Η πορεία της στο Παρίσι
Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια μετά την άφιξή της, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας.
Διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, έγινε Αντιπρύτανις (1970-1973) και το 1976, Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Είναι η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης αλλά και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που είχε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο. Εκεί γνώρισε τον σύζυγό της, τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού. Με τον Ζακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, την Μαρί-Ελέν.
