Κάθε χρόνο, τέτοιες μέρες, αρχίζει η γνωστή συζήτηση. «Θα νηστέψεις;», ρωτά ο ένας. «Ναι, θα κάνω αποτοξίνωση», απαντά ο άλλος, με βλέμμα που θυμίζει περισσότερο διατροφολόγο παρά μετανοούντα. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, λένε πολλοί, είναι μια καλή ευκαιρία να ξεκουραστεί ο οργανισμός. Να καθαρίσει το σώμα. Να πέσουν τα λιπίδια. Να ανασάνει το συκώτι.
Και κάπου εκεί, η Εκκλησία κοιτάζει σιωπηλά.
Η νηστεία στην Ορθόδοξη παράδοση δεν είναι διατροφικό πρόγραμμα. Αν ήταν, θα είχε θερμίδες, οδηγίες χρήσεως και εγγύηση αποτελέσματος. Δεν είναι γαστρονομική εναλλαγή. Είναι υπαρξιακή μετατόπιση. Δεν ξεκινά από το πιάτο. Ξεκινά από την καρδιά.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν θεσπίστηκε για να δοκιμάσουμε συνταγές με ταχίνι. Θεσπίστηκε για να δοκιμάσουμε τον εαυτό μας. Για να δούμε αν μπορούμε, έστω για σαράντα μέρες, να μην κάνουμε αυτό που θέλουμε κάθε στιγμή. Να μην ικανοποιούμε αμέσως την επιθυμία. Να μη θεωρούμε αυτονόητο ότι όλα υπάρχουν για να τα καταναλώνουμε.
Η νηστεία είναι άσκηση ελευθερίας. Και η ελευθερία, όσο και αν το ξεχνάμε, δεν είναι να κάνεις ό,τι σου έρθει. Είναι να μπορείς να μην το κάνεις.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας δεν μιλούν για αποτοξίνωση. Μιλούν για εγκράτεια. Ούτε για υγιεινή διατροφή αλλά για κάθαρση του νου. Η στέρηση τροφής δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι υπενθύμιση. Ότι οι μεγαλύτερες στερήσεις δεν είναι σωματικές. Είναι για συγχώρηση και άσκηση πνευματική.
Και βέβαια, η νηστεία χωρίς αγάπη είναι απλώς ένα αυστηρό μενού. Αν νηστεύεις από λάδι αλλά όχι από κακία, κάτι δεν κατάλαβες. Αν αποφεύγεις το κρέας αλλά καταβροχθίζεις τον διπλανό σου με λόγια, μάλλον έχεις παρεξηγήσει το εγχείρημα.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι περίοδος εσωτερικής οικονομίας. Λιγότερο φαγητό, περισσότερη προσευχή. Λιγότερος θόρυβος, περισσότερη σιωπή. Λιγότερη αυτάρκεια, περισσότερη ανάγκη για τον Θεό. Είναι μια συνειδητή επιβράδυνση σε έναν κόσμο που τρέχει διαρκώς να προλάβει κάτι που δεν ξέρει τι είναι.
Κάποτε οι άνθρωποι νηστεύανε με φόβο Θεού και αίσθηση ιερότητας. Σήμερα νηστεύουμε -αν νηστεύουμε- με εφαρμογή στο κινητό και συνταγές από το διαδίκτυο. Δεν είναι κακό. Αλλά δεν είναι αυτό το ουσιώδες.
Το βαθύτερο νόημα της νηστείας είναι η μετάνοια. Και η μετάνοια δεν είναι ενοχή. Είναι αλλαγή νου. Είναι να σταματάς για λίγο και να αναρωτιέσαι: Πού πηγαίνω; Τι με κινεί; Τι με κυβερνά; Οι επιθυμίες μου ή η συνείδησή μου;
Η Τεσσαρακοστή είναι μια πρόσκληση να αδειάσεις για να γεμίσεις αλλιώς. Να περιορίσεις το περιττό για να φανεί το ουσιώδες. Να θυμηθείς ότι ο άνθρωπος δεν είναι στομάχι με πόδια αλλά πρόσωπο με προορισμό.
Αν στο τέλος αυτών των σαράντα ημερών έχεις απλώς χάσει δύο κιλά, δεν έγινε και τίποτα σπουδαίο. Αν όμως έχεις χάσει λίγη αλαζονεία, λίγη σκληρότητα, λίγη αυτάρκεια, τότε κάτι άρχισε να κινείται.
Και αυτό δεν μετριέται σε θερμίδες.
Άρθρο Του Μητροπολίτη Σιγκαπούρης και Νοτίου Ασίας Κωνσταντίνου
Εφημερίδα Απογευματινή
