Η πολυφαρμακία αποτελεί μία από τις πιο σύνθετες προκλήσεις δημόσιας υγείας στην Ελλάδα, επηρεάζοντας τόσο την ποιότητα της περίθαλψης όσο και τη βιωσιμότητα της φαρμακευτικής δαπάνης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πορεία των πωλήσεων αντιβιοτικών, οι οποίες λειτουργούν ως αξιόπιστος δείκτης της ευρύτερης φαρμακευτικής συμπεριφοράς του πληθυσμού και του συστήματος υγείας.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν σταθερή και ανησυχητική αύξηση των πωλήσεων αντιβιοτικών την τελευταία πενταετία. Συγκεκριμένα, η συνολική αύξηση από το 2021 έως το 2025 προσεγγίζει το 26%, με τη μεγαλύτερη άνοδο να καταγράφεται μεταξύ 2021-2022 και 2022-2023. Παρότι το 2025 εμφανίζει σχετική επιβράδυνση της αύξησης, το επίπεδο παραμένει ιστορικά υψηλό. Η διαχρονική αυτή άνοδος δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε επιδημιολογικούς παράγοντες, αλλά αντανακλά και δομικά χαρακτηριστικά της συνταγογραφικής κουλτούρας.
Η Ελλάδα ήδη καταγράφεται μεταξύ των χωρών με υψηλή κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με το European Centre for Disease Prevention and Control. Η υπερκατανάλωση συνδέεται άμεσα με αυξημένα ποσοστά μικροβιακής αντοχής, ιδίως σε ενδονοσοκομειακά παθογόνα, επιβαρύνοντας τη θνησιμότητα, τη διάρκεια νοσηλείας και το κόστος θεραπείας.
Η αύξηση των πωλήσεων αντιβιοτικών συνδέεται επίσης με το ευρύτερο φαινόμενο της πολυφαρμακίας, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους και χρόνιους ασθενείς. Η ταυτόχρονη χορήγηση πολλαπλών φαρμάκων αυξάνει τον κίνδυνο φαρμακευτικών αλληλεπιδράσεων, ανεπιθύμητων ενεργειών και μειωμένης συμμόρφωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, τα αντιβιοτικά συχνά προστίθενται σε ήδη επιβαρυμένα θεραπευτικά σχήματα, χωρίς πάντα σαφή ένδειξη.
Από ρυθμιστικής σκοπιάς, η εικόνα αυτή επιβάλλει στοχευμένες παρεμβάσεις:
– Ενίσχυση των θεραπευτικών πρωτοκόλλων και της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης με ενσωματωμένους ελέγχους ένδειξης
– Συστηματική φαρμακοεπιδημιολογική παρακολούθηση των δεδομένων πωλήσεων και κατανάλωσης
– Εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας και πολιτών στην ορθολογική χρήση αντιβιοτικών
– Σύνδεση δεικτών κατανάλωσης με ποιοτικά κριτήρια αξιολόγησης δομών υγείας
Η σταδιακή αύξηση των πωλήσεων έως το 2025 αποτελεί, εκτός από στατιστικό εύρημα, ένδειξη ότι η πολυφαρμακία στην Ελλάδα δεν είναι μόνο αποτέλεσμα γήρανσης του πληθυσμού, αλλά και συστημικής υπερσυνταγογράφησης.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συνδυασμό ρυθμιστικών, επιστημονικών και κοινωνικών παρεμβάσεων, με στόχο τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας των αντιβιοτικών και τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας.
* Ο Σπύρος Σαπουνάς είναι Προέδρος του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ)
