Η δημόσια συζήτηση για το λύκειο επικεντρώνεται συχνά στις Πανελλαδικές Εξετάσεις ως ένα σύστημα «όλα ή τίποτα». Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι Πανελλαδικές, παρά την κριτική που δέχονται, αποτελούν έναν θεσμό που χαίρει της απόλυτης εμπιστοσύνης της ελληνικής κοινωνίας για το αδιάβλητο του χαρακτήρα του.
Η αξιοπιστία τους, μάλιστα, αναγνωρίζεται διεθνώς, καθώς τα ξένα πανεπιστήμια δεν ζητούν το ελληνικό απολυτήριο ως εγγύηση αλλά τους βαθμούς των Πανελλαδικών Εξετάσεων ως το μόνο ασφαλές κριτήριο εισαγωγής.
Παράλληλα, οι Πανελλαδικές δεν ευθύνονται για τα κακώς κείμενα της εκπαίδευσης. Η πραγματική αιτία της κρίσης βρίσκεται στην αποδυνάμωση του λυκείου ως αυτόνομου θεσμού και στη σταδιακή υποβάθμιση του ρόλου του εκπαιδευτικού. Είναι χαρακτηριστικό ότι παλαιότερα, μολονότι οι υποψήφιοι εξετάζονταν πάλι σε περιορισμένο αριθμό μαθημάτων (4) για την εισαγωγή τους στο πανεπιστήμιο, η μελέτη στο λύκειο θεωρούνταν δεδομένη και αφορούσε το σύνολο των γνώσεων. Ο μαθητής αντιμετώπιζε τη σχολική τάξη με σεβασμό, ανεξάρτητα από το εξεταζόμενο αντικείμενο. Σήμερα, όμως, η ευθύνη έχει αντιστραφεί: ο μαθητής εισέρχεται στην τελευταία βαθμίδα με μοναδικό στόχο τις τελικές εξετάσεις, αδιαφορώντας για την καθημερινή σχολική διαδικασία. Αυτή η αδιαφορία οδηγεί στην απαξίωση του εκπαιδευτικού έργου, πιέζοντας τον καθηγητή να «περάσει» μαθητές χωρίς να έχουν καλυφθεί τα απαραίτητα κενά.
Στόχος του εθνικού απολυτηρίου είναι να θεραπεύσει αυτήν τη διάβρωση, προσφέροντας ποιοτική αναβάθμιση χωρίς ποσοτική επιβάρυνση:
Οι σημερινές ενδοσχολικές εξετάσεις χρειάζεται να αναβαθμιστούν σε Εθνικές Δοκιμασίες Λυκείου με θέματα από Τράπεζα Θεμάτων και εξωτερική αξιολόγηση. Έτσι, ο βαθμός θα «μετράει» πραγματικά και το λύκειο θα ανακτήσει την αξία του. Ο μαθητής δεν θα διαβάζει επιπλέον ύλη, αλλά θα επικεντρώνεται ουσιαστικά στα μαθήματά του, όπως συνέβαινε παλαιότερα.
Οι τέχνες, ο αθλητισμός, οι κοινωνικές επιστήμες και οι δημιουργικές δράσεις θα πάψουν να λογίζονται ως δευτερεύουσες ενασχολήσεις. Αντιθέτως, χρειάζεται να αναδειχθούν σε δομικά στοιχεία που συνθέτουν την ακαδημαϊκή και προσωπική ταυτότητα του εφήβου, φέρνοντας στο προσκήνιο τις κλίσεις και τις δεξιότητές του. Μέσα από αυτήν τη διαδικασία, ο εκπαιδευτικός θα αποκτήσει ξανά κεντρικό ρόλο στην τάξη ως ο ουσιαστικός καθοδηγητής του μαθητή.
Όλη αυτή η προσπάθεια ενδέχεται να αποτυπώνεται σε ένα Ψηφιακό Βιογραφικό (Portfolio) του μαθητή, όπως συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Οι διεθνείς αυτές προτάσεις και οι βέλτιστες πρακτικές που εφαρμόζονται στο εξωτερικό θα διερευνηθούν στην Επιτροπή του Εθνικού Διαλόγου και θα τεθούν στο πλαίσιο της διαβούλευσης, ώστε από τη μία πλευρά να αξιολογηθούν και από την άλλη να εξεταστεί τι ταιριάζει πραγματικά στην ελληνική εκπαιδευτική κουλτούρα. Στόχος παραμένει ένα σχολείο όπου ο χρόνος αξιοποιείται πλήρως προς όφελος του μαθητή, παρέχοντάς του τα απαραίτητα εφόδια είτε αποφασίσει να ακολουθήσει μια ακαδημαϊκή πορεία είτε επιλέξει την άμεση ένταξη στην αγορά εργασίας.
Ο κ. Δάσιος είναι πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Εξετάσεων και ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών
Εφημερίδα Απογευματινή
