Το παγκόσμιο οικοσύστημα των κλινικών μελετών αλλάζει με ταχείς ρυθμούς. Ενώ ο συνολικός αριθμός των εμπορικών κλινικών μελετών, οι οποίες αρχίζουν διεθνώς, αυξήθηκε κατά 38% την τελευταία δεκαετία, η Ευρώπη χάνει σταδιακά έδαφος, την ώρα που η Ασία αναδεικνύεται σε βασικό προορισμό για νέες κλινικές μελέτες. Η μετατόπιση αυτή αποτυπώνεται ξεκάθαρα στα στοιχεία: το μερίδιο της Ευρώπης στο σύνολο των εμπορικών κλινικών μελετών μειώθηκε από 22% το 2013, σε 18% το 2018, και μόλις 12% το 2023.
Και όμως, οι κλινικές μελέτες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς ανάπτυξης για την ευρωπαϊκή οικονομία και τα συστήματα Υγείας, και πρωτίστως για τους ίδιους τους ασθενείς. Υπολογίζεται ότι (τουλάχιστον στην Ευρώπη) η φαρμακοβιομηχανία δημιουργεί, μέσω των κλινικών μελετών, υπεραξία της τάξης περίπου των 22 δισ. ευρώ, και διατηρεί 165.000 πολύ καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Μάλιστα, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Κομισιόν, εκτιμάται ότι περίπου 27.000.000 ημέρες νοσηλείας προλαμβάνονται από τη διενέργεια και την ολοκλήρωση νέων κλινικών μελετών, με αποτέλεσμα να εξοικονομούνται περίπου 10,5 δισ. ευρώ για τα ευρωπαϊκά συστήματα Υγείας.
Στην Ελλάδα, όμως, από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι τα τελευταία χρόνια η δυναμική για την προσέλκυση κλινικών μελετών στη χώρα έχει επιβραδύνει. Σύμφωνα με παράγοντες της φαρμακευτικής αγοράς, με τους οποίους συνομίλησε η «Α», «το πρόγραμμα για την ενίσχυση των επενδύσεων, μέσω του μηχανισμού του συμψηφισμού του επενδυτικού clawback, το οποίο αρχικά δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες, εμφανίζει πλέον σημαντική κάμψη».
Σύμφωνα με τα στοιχεία, τα οποία μας παραθέτουν οι ίδιοι παράγοντες, «είναι ενδεικτικό ότι το 2021 συμψηφίστηκαν περίπου 50.000.000 ευρώ, από επενδύσεις σε κλινικές μελέτες, ενώ το 2024 το ποσό περιορίστηκε μόλις στα 5.000.000 ευρώ. Συνολικά, οι επενδύσεις σε κλινικές μελέτες παραμένουν σταθερές γύρω στα 100.000.000 ευρώ ετησίως, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από τις πραγματικές δυνατότητες της χώρας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς, η δυναμική της Ελλάδας θα μπορούσε να φτάσει τουλάχιστον στο τριπλάσιο αυτού του ποσού».
Κοινωνικό αποτύπωμα
Πέρα από τα οικονομικά οφέλη, οι κλινικές μελέτες έχουν ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα, σύμφωνα με την επιστολή, την οποία απέστειλε την περασμένη Δευτέρα ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδας (ΣΦΕΕ) προς τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη, τον αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκο Παπαθανάση, και τον υφυπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Θάνο Πετραλιά.
Σύμφωνα με τις πολύ καλά πληροφορημένες πηγές της «Α», ο ΣΦΕΕ επισημαίνει στην επιστολή του τρία βασικά πλεονεκτήματα από την προσέλκυση και τη διενέργεια ολοένα και περισσότερων κλινικών μελετών στη χώρα μας:
– Πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία: Οι ασθενείς που συμμετέχουν σε κλινικές μελέτες λαμβάνουν σήμερα δωρεάν θεραπείες που θα κυκλοφορήσουν στην αγορά σε πέντε έως δέκα χρόνια.
– Σημαντική εξοικονόμηση για το σύστημα Υγείας: Οι θεραπείες αυτές, συχνά υψηλού κόστους, καλύπτονται πλήρως από τις φαρμακευτικές εταιρείες. Για παράδειγμα, μια σύγχρονη ανοσοθεραπεία για τον καρκίνο μπορεί να κοστίζει -περίπου- ακόμη και 70.000 ευρώ, ποσό που δεν επιβαρύνει ούτε τον ασθενή ούτε το δημόσιο σύστημα Υγείας.
– Ενίσχυση των δημόσιων νοσοκομείων και της επιστημονικής κοινότητας: Οι πόροι των κλινικών μελετών κατευθύνονται κυρίως στα μεγάλα νοσοκομεία του ΕΣΥ της χώρας μας, καθώς και σε ερευνητές και γιατρούς, με αποτέλεσμα να ενισχύονται και η επιστημονική δραστηριότητα και η παραμονή υψηλά εξειδικευμένων επιστημόνων στη χώρα μας.
Υγειονομικός κόμβος
Η προσέλκυση κλινικών μελετών στην Ελλάδα πρέπει να αποτελέσει στρατηγική προτεραιότητα, όπως γίνεται προφανές. Με στοχευμένες μεταρρυθμίσεις, η Ελλάδα μπορεί να ανακτήσει λίαν συντόμως το χαμένο έδαφος και να μετατραπεί σε περιφερειακό κόμβο διεξαγωγής κλινικών μελετών, το οποίο αποτελεί όχι μόνον το όραμα του ιδίου του υπουργού Υγείας, Άδωνι Γεωργιάδη, αλλά το όραμα όλων των εμπλεκομένων στο θέμα μερών.
Από την πλευρά των φαρμακευτικών εταιρειών, διατυπώνεται η υπόθεση εργασίας, σύμφωνα με την οποία η σημερινή εικόνα της ερευνητικής δραστηριότητας στην Ελλάδα αναδεικνύει, τέσσερις βασικούς τομείς οι οποίοι χρειάζονται βελτίωση:
– Βελτίωση των διαδικασιών για την επιλογή των ασθενών οι οποίοι θα συμμετάσχουν σε κλινικές μελέτες,
– Εξειδικευμένη εκπαίδευση για το σύνολο των αρμοδίου διοικητικού και οικονομικού προσωπικού των νοσοκομείων του ΕΣΥ, τα οποία «υποδέχονται» τη διενέργεια κλινικών μελετών,
– Οριακή, αλλά ουσιαστική απλοποίηση του διοικητικού πλαισίου και των σχετικών με τις κλινικές μελέτες διαδικασιών,
– Θέσπιση ουσιαστικών κινήτρων για επενδύσεις σε Έρευνα και Ανάπτυξη, καθώς και ψηφιοποίηση των υποδομών, πρόγραμμα το οποίο έχει ήδη αρχίσει να «τρέχει» με πρωτοβουλία του αρμόδιου υπουργού Άδωνι Γεωργιάδη.
Δήλωση στην «Α»
Σε αποκλειστική δήλωσή του στην «Α», ο γενικός διευθυντής του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδας (ΣΦΕΕ), Μιχάλης Χειμώνας, εστιάζοντας ιδιαίτερα στο θεσμικό πλαίσιο το οποίο διέπει τη διενέργεια κλινικών μελετών, τονίζει ότι «με το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο, η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει το σημαντικό επιστημονικό της κεφάλαιο και να εξελιχθεί σε ελκυστικό προορισμό για διεθνείς κλινικές μελέτες, συμβάλλοντας παράλληλα στην ανάπτυξη της οικονομίας και της υγείας».
Εφημερίδα Απογευματινή
