Η νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο έχει ξεφύγει από το γεωπολιτικό και έχει περάσει στο γεω-οικονομικό πεδίο. Ενώ ο συνασπισμός ΗΠΑ-Ισραήλ έχει γεωπολιτικά το πλεονέκτημα, οι Ιρανοί φαίνεται να διατηρούν την πρωτοβουλία των κινήσεων, μεταθέτοντας το παιχνίδι στο πεδίο της γεω-οικονομίας, εκεί δηλαδή που η Δύση εμφανίζει εγγενείς αδυναμίες και ρήγματα. Τέσσερα βασικά ερωτήματα απαντούν την εικόνα αυτής της συγκυρίας.
- Για ποιους έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ;
Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται σχεδόν το 20-30% της παγκόσμιας τροφοδοσίας σε Υ/Α. Τα Στενά «έκλεισαν» για το 90% των πλοίων, που λειτουργούν υπό την ασφαλιστική κάλυψη του International Group of P&I Clubs, που με τη σειρά του διέπεται από το κανονιστικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής οδηγίας Solvency II και άλλων αντίστοιχων ρυθμιστικών πλαισίων. Μετά το ασφαλιστικό κόστος που πληρώθηκε τα προηγούμενα χρόνια από τις επιθέσεις των Χούθι, η νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο ξεπερνά τις δυνατότητες των ασφαλιστικών εταιρειών να ανταποκριθούν στο ενδεχόμενο ρίσκο και έτσι δεν ασφαλίζουν πλοία και φορτία που θα περάσουν τα Στενά του Ορμούζ. Αντίθετα, ο λεγόμενος «σκιώδης στόλος» και τα πλοία υπό την ασφαλιστική κάλυψη κινεζικών ή άλλων φιλικών προς το Ιράν χωρών και εταιρειών, κινούνται ελεύθερα.
- Τι σημαίνει η κρίση για τη Δυτική οικονομία;
Είναι γνωστό ότι οι οικονομίες της Δύσης δεν βρίσκονται και στην καλύτερη κατάσταση τα τελευταία χρόνια της Permacrisis. Η νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο σημαίνει, ότι παρά τα μέτρα, λείπουν κυρίως από τις δυτικές αγορές καθημερινά περίπου 10 εκατ. βαρέλια πετρέλαιο, δηλαδή το 10% περίπου της παγκόσμιας ζήτησης. Και με ότι αυτό το έλλειμμα συνεπάγεται για τα υποπροϊόντα πετρελαίου και την κίνηση της παραγωγικής οικονομίας. Συν το γεγονός ότι η κρίση επηρεάζει και άλλους βασικούς τομείς, όπως είναι η τροφοδοσία της βιομηχανίας ημιαγωγών σε Ήλιο ή οι τιμές και τα φορτία λιπασμάτων. Εάν τραβήξει χρονικά η κρίση, θα πάμε νομοτελειακά σε αναθεωρήσεις προς τα κάτω των ρυθμών ανάπτυξης – πλήγμα για τις ασθμαίνουσες Δυτικές οικονομίες. Γρήγορη απάντηση στο ενεργειακό πρόβλημα δεν έχουν οι Δυτικές κυβερνήσεις, αφενός γιατί δαιμονοποίησαν στο παρελθόν και εξοβέλισαν από το ενεργειακό ισοζύγιο την πυρηνική ενέργεια και αφετέρου διστάζουν να ξεφορτώσουν τους καταναλωτές από τα οικονομικά βάρη της Πράσινης ενέργειας γιατί τότε θα πρέπει να καλύψουν τη βιωσιμότητα των Πράσινων επενδύσεων από τα κρατικά ταμεία.
- Παρά τα μέτρα, γιατί δεν πέφτουν οι τιμές των Υ/Α;
Γιατί το ρίσκο παραμένει υψηλό. Μπορεί ο πρόεδρος Τράμπ να ανακοίνωσε την ασφαλιστική κάλυψη των πλοίων από τον μηχανισμό της αμερικανικής DFC, όμως αυτή την ώρα, τα assets και τα φορτία που βρίσκονται διάσπαρτα στον Περσικό και κινδυνεύουν, ανέρχονται σε περίπου $350 δις, όταν η DFC διαθέτει μόλις $20 δις για ασφαλιστικές καλύψεις.
- Σε τι νόμισμα πληρώνονται τα φορτία για να πλέουν ασφαλή στον Περσικό Κόλπο;
Οι (σχετικά αναποτελεσματικές) κυρώσεις προς τη Ρωσία και τώρα η κρίση με το Ιράν, έχουν τραυματίσει την ισχύ του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού και συναλλακτικού νομίσματος. Μεγάλο ποσοστό της ζήτησης πετρελαίου διεκπεραιώνεται με ρούβλια ή γουάν. Η απόφαση των Ιρανών να πωλούν πετρέλαιο και ασφάλεια σε κινεζικό νόμισμα, έχει επιπτώσεις στη γεω-οικονομική ισχύ των ΗΠΑ.
Τα παραπάνω ερωτήματα συνθέτουν σε μεγάλο βαθμό την εικόνα πίσω από τους βομβαρδισμούς και ερχόμαστε στο καυτό ερώτημα για το αν τελικά ο αμερικανός πρόεδρος επιθυμεί την αποκλιμάκωση της κρίσης με το Ιράν – ερώτημα που θα καθορίσει και τη διάρκεια αυτού του πολέμου. Φαινομενικά οι ΗΠΑ έχουν χάσει το παιχνίδι, παρότι επικρατούν στρατιωτικά. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Μια πρόχειρη ερμηνεία θα έλεγε ότι ο Τράμπ παρασύρθηκε από την μαξιμαλιστική στρατηγική των Ισραηλινών σε αυτόν τον πόλεμο και έτσι έχει οδηγηθεί σε ένα στρατηγικό σφάλμα. Μία πιο προσεκτική ερμηνεία ωστόσο, θα αναζητούσε τις απαντήσεις στον κορυφαίο στόχο του Τράμπ που έθεσε από την αρχή της δεύτερης προεδρικής του θητείας. Την απομείωση του αμερικανικού χρέους! Στη σημερινή συγκυρία, ενδεχομένως ο Λευκός Οίκος να στοχεύει ταυτόχρονα να κερδίσει δυο στοιχήματα.
Πρώτον, με την αποδόμηση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού και συναλλακτικού νομίσματος, να αναγκαστούν οι ξένες κυβερνήσεις να ξεφορτωθούν αμερικανικά ομόλογα, και έτσι να μαζέψει η Αμερική πίσω και φθηνά, μεγάλο μέρος του χρέους της σε χέρια τρίτων.
Δεύτερον, ο Τράμπ καταφέρνει να κερδίσει ισόρροπες σχέσεις με την Κίνα και τη Ρωσία, εφόσον αφήνει και σε εκείνες γεωπολιτικό και γεω-οικονομικό χώρο να κινηθούν, φτάνει και εκείνες με τη σειρά τους να μην τον ενοχλούν στην αμερικανική σφαίρα επιρροής (αυτή είναι και η μεγάλη διαφορά των Ρεπουμπλικάνων του Τράμπ με την πλανητική πολιτική των Δημοκρατικών).
Από τους αρχαίους χρόνους, τα αίτια των πολέμων ανάγονται είτε στην Τιμή είτε στο Συμφέρον. Στον 21ο αιώνα οι πόλεμοι θα είναι εγγύτερα των συμφερόντων, παρά της τραυματισμένης τιμής. Η ερμηνεία των συμφερόντων ωστόσο θα γίνεται ολοένα και περισσότερο μια πολύ σύνθετη και πολυπαραγοντική υπόθεση.
*Ο Βασίλης Κοψαχείλης είναι Διεθνολόγος
