Κάθε χρόνο η 25η Μαρτίου επιστρέφει σαν μια τελετουργική υπενθύμιση. Σημαίες, παρελάσεις, λόγοι. Και όμως, πίσω από τη μορφή της εορτής κρύβεται ένα ερώτημα που όλο και πιο συχνά αποφεύγουμε. Τι σημαίνει για εμάς σήμερα η ιστορική μνήμη;
Ζούμε σε μια εποχή που δείχνει να βιάζεται να ξεχάσει. Να σχετικοποιεί τα πάντα, να αποδομεί χωρίς να κατανοεί, να κρίνει χωρίς να σέβεται. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η αξία της θυσίας των ανθρώπων της Επανάστασης του 1821 συχνά υποβαθμίζεται ή αντιμετωπίζεται με μια ψυχρή, σχεδόν λογιστική ματιά. Σαν να ήταν απλώς μια ιστορική συγκυρία και όχι μια υπέρβαση ανθρώπινη.
Κι όμως, οι άνθρωποι εκείνοι δεν ήταν μυθικά πρόσωπα. Ήταν σαν κι εμάς. Με αδυναμίες, με πάθη, με αντιφάσεις. Δεν ήταν άγιοι ούτε τέλειοι. Ήταν όμως ικανοί για κάτι που σήμερα μοιάζει σπάνιο. Να ξεπεράσουν τον εαυτό τους. Να αφήσουν τον μικρόκοσμό τους και να θυσιαστούν για κάτι μεγαλύτερο από αυτούς. Την ελευθερία.
Και αυτή η θυσία δεν ήταν ρομαντική. Ήταν σκληρή. Έδωσαν περιουσίες, χρόνο, οικογένειες. Έδωσαν τη ζωή τους. Άλλοι κατέληξαν ανάπηροι, ξεχασμένοι, να ζητιανεύουν για να επιβιώσουν. Άλλοι φυλακίστηκαν, όχι από εχθρούς αλλά από τους ίδιους τους συμπατριώτες τους, επειδή αρνήθηκαν να υποταχθούν σε μικρότητες και παιχνίδια εξουσίας.
Αυτή είναι η ιστορία που δεν χωρά εύκολα σε επετειακούς λόγους. Και όμως, χάρη σε αυτούς τους ανθρώπους, εμείς σήμερα έχουμε το προνόμιο να μιλάμε ελεύθερα. Να διαφωνούμε. Να αμφισβητούμε. Ακόμη και να τους κρίνουμε. Συχνά άδικα και χωρίς μέτρο. Η ίδια μας η δυνατότητα να τους αποδομούμε είναι καρπός της δικής τους θυσίας. Σε ένα έθνος με ιστορία χιλιάδων ετών, η μνήμη δεν είναι βάρος. Είναι συνοχή. Είναι ταυτότητα. Δεν σημαίνει ότι όλοι ήταν σωστοί ή ότι όλα έγιναν όπως θα θέλαμε. Σημαίνει όμως ότι όλοι έχουν τη θέση τους σε μια κοινή πορεία.
Η Εκκλησία, ιδιαίτερα στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, υπήρξε ένας από τους βασικούς φορείς διατήρησης αυτής της συνέχειας. Λειτούργησε ως πνευματικός και πολιτισμικός φάρος, διατηρώντας γλώσσα, παράδοση και συνείδηση. Στην Επανάσταση η συμβολή της ήταν καθοριστική. Η σημερινή αμφισβήτηση του ρόλου της, όταν γίνεται επιπόλαια ή ιδεολογικά, δεν είναι απλώς ιστορική διαφωνία. Είναι ρήξη με τα ίδια τα θεμέλια της ταυτότητάς μας.
Η ιστορία δεν ζητά από εμάς να την αγιοποιήσουμε. Ζητά όμως να τη σεβαστούμε. Να την κατανοήσουμε. Και κυρίως, να μάθουμε από αυτήν. Οι ήρωες του ’21 δεν μας καλούν να τους μοιάσουμε. Μας καλούν να τολμήσουμε. Να υπερβούμε τη μετριότητα, τη μιζέρια, τον μικρό εαυτό μας. Να γίνουμε, ο καθένας με τον τρόπο του, φορείς ευθύνης.
Αυτή είναι η ουσία της ελευθερίας. Όχι μόνο ως πολιτικό δικαίωμα αλλά και ως στάση ζωής.
Ελευθερία στον νου, στην ψυχή και στην πατρίδα. Και αυτή την ελευθερία δεν την κληρονομήσαμε απλώς. Τη χρωστάμε.
Γραφει ο Μητροπολίτης Σιγκαπούρης και Νοτίου Ασίας Κωνσταντίνος
Εφημερίδα Απογευματινή
