Αν σας έλεγαν ότι ένα απλό δείγμα κοπράνων θα μπορούσε να αποκαλύψει τον κίνδυνο καρκίνου, να προβλέψει αν θα ανταποκριθείτε σε μια θεραπεία ή να εξηγήσει γιατί παχαίνετε «χωρίς λόγο», θα το πιστεύατε; Κι όμως, αυτή είναι η νέα πραγματικότητα της ιατρικής του μικροβιώματος.
Το έντερό μας δεν είναι απλώς ένας σωλήνας πέψης – είναι ένας βιολογικός καθρέφτης της υγείας μας. Και το τεστ ανάλυσης μικροβιώματος αναδεικνύεται ως ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία της εποχής μας, που συμπληρώνουν τη διάγνωση σε πάρα πολλές καταστάσεις. Σήμερα λοιπόν έχουμε τη δυνατότητα σε εξειδικευμένα εργαστήρια να δούμε το σύνολο των μικροβίων με τα οποία συμβιώνουμε αλλά και τα προϊόντα και τη λειτουργικότητα αυτών. Κάθε άνθρωπος φέρει ένα μοναδικό μικροβιακό «δακτυλικό αποτύπωμα», τόσο προσωπικό όσο και το DNA του, το οποίο κάποια χρόνια πριν ήταν κυριολεκτικά αόρατο, ενώ πλέον με ειδικές μοριακές μεθόδους είναι ορατό.
Και εδώ μπαίνουν στο παιχνίδι τα προβιοτικά. Για χρόνια τα προβιοτικά πωλούνταν ως «γενικό τονωτικό» για το έντερο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτή η προσέγγιση ήταν υπερβολικά απλοϊκή. Δεν χρειάζονται όλοι τα ίδια βακτήρια. Σε κάποιους ένα συγκεκριμένο προβιοτικό μπορεί να βοηθήσει. Σε άλλους μπορεί να είναι άχρηστο ή ακόμη και επιβαρυντικό.
Επομένως το τεστ ανάλυσης μικροβιώματος επιτρέπει στοχευμένη χρήση προβιοτικών και πρεβιοτικών (των «τροφών» των καλών βακτηρίων). Για παράδειγμα, αν το τεστ δείξει χαμηλά επίπεδα βακτηρίων που παράγουν βουτυρικό οξύ –ένα λιπαρό οξύ κρίσιμο για την υγεία του εντέρου αλλά και τη γενικότερη υγεία και ισορροπία του οργανισμού-, μπορεί να συστηθεί συγκεκριμένη διατροφή ή προβιοτικά που ενισχύουν αυτά τα στελέχη. Αντίστοιχα, αν αποκαλύψει υπερανάπτυξη φλεγμονωδών βακτηρίων, μπορεί να προταθεί διαφορετική παρέμβαση.
Τι σημαίνουν όλα αυτά πρακτικά; Ότι το μικροβίωμα μπορεί να γίνει το επόμενο μεγάλο εργαλείο όχι μόνο για την πρόληψη αλλά και για τη θεραπεία ασθενειών. Δεν θα μπορούμε απλώς να εντοπίζουμε έγκαιρα ανισορροπίες πριν εξελιχθούν σε πρόβλημα αλλά και να τις διορθώνουμε όταν η νόσος έχει ήδη εμφανιστεί, σε συνδυασμό πάντα με την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή. Με απλά λόγια, το μικροβίωμα μπορεί να μας βοηθήσει τόσο να προφυλαχθούμε όσο και να θεραπευτούμε, καθοδηγώντας πιο στοχευμένες παρεμβάσεις στη διατροφή, τη χρήση προβιοτικών και τις ιατρικές θεραπείες.
Παρότι η γνώση μας για το μικροβίωμα έχει αυξηθεί θεαματικά τα τελευταία χρόνια και ήδη αξιοποιείται στην κλινική πράξη, η επιστημονική έρευνα συνεχίζεται με γρήγορους ρυθμούς ώστε να αποκαλυφθούν ακόμη περισσότερες λεπτομέρειες για τον ρόλο του στην υγεία και τη νόσο. Σε αυτή την προσπάθεια συμβάλλουν ενεργά και ελληνικές ερευνητικές ομάδες, όπως η Μονάδα Μελέτης Μικροβιώματος του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας του Ιατρικού Τμήματος του ΑΠΘ, την οποία έχω την τιμή να συντονίζω και η οποία συμμετέχει σε σύγχρονες μελέτες χαρτογράφησης και κλινικής αξιοποίησης του μικροβιώματος. Νέες έρευνες αναμένεται να βελτιώσουν περαιτέρω την ακρίβεια των τεστ, να διευρύνουν τις εφαρμογές τους και να οδηγήσουν σε ακόμη πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, κάνοντας τον «χάρτη» του μικροβιώματος ολοένα και πιο καθαρό και χρήσιμο στην καθημερινή ιατρική πρακτική.
Ίσως το πιο σημαντικό μήνυμα που αναδύεται από όλη αυτήν τη γνώση είναι ότι δεν είμαστε απλώς μεμονωμένοι άνθρωποι αλλά σύνθετα, ζωντανά οικοσυστήματα σε συνεχή αλληλεπίδραση με αμέτρητους μικροσκοπικούς οργανισμούς.
Η κυρία Γκιούλα είναι καθηγήτρια Κλινικής Βιοπαθολογίας και Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης Βόρειας Ελλάδας
Εφημερίδα Απογευματινή
