Την Αγία και Μεγάλη Δευτέρα αρχίζει η πορεία προς τα άχραντα Πάθη του Κυρίου. Η υμνολογία και τα αναγνώσματα της ημέρας κρύβουν πλούτο πνευματικών νοημάτων, τα οποία ωφελούν όσους τα προσεγγίζουν με ταπείνωση και πνεύμα μαθητείας.
Από τα πολλά μηνύματα της ημέρας, αξίζει να σταθούμε σε μια χαρακτηριστική αντίθεση που προβάλλει η Εκκλησία. Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο πατριάρχης Ιωσήφ, που ονομάζεται πάγκαλος, δηλαδή γεμάτος κάλλος, επειδή είναι άνθρωπος στολισμένος με κάθε είδους αρετή. Από την άλλη, η άκαρπη συκή, ένα δέντρο που, ενώ εξωτερικά φαίνεται ζωντανό και εύρωστο, στην πραγματικότητα δεν έχει να προσφέρει τίποτε· ούτε τρέφει, ούτε ωφελεί, ούτε δίνει ζωή.
Ο Πάγκαλος Ιωσήφ ονομάζεται έτσι λόγω του τρόπου ζωής του, που προεικόνιζε προφητικά τη ζωή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Οι αδελφοί του τον φθόνησαν και γι’ αυτό τον πούλησαν ως δούλο. Εκείνος, όμως, δεν άφησε την πικρία της καρδιάς του να μετατραπεί σε μίσος. Μακριά από το σπίτι του, σε ξένη γη και μέσα σε μεγάλους κινδύνους, παρέμεινε σταθερός στην αρετή, με κάθε κόστος. Στις σκληρές δοκιμασίες προτίμησε να αδικηθεί παρά να αμαρτήσει. Αργότερα, όταν απέκτησε εξουσία, δεν εκδικήθηκε εκείνους που τον πλήγωσαν, αλλά τους συγχώρεσε και τους ευεργέτησε. Έτσι, τόσο στις δυσκολίες όσο και στις επιτυχίες της ζωής, φανερώνεται ένας άνθρωπος γεμάτος αρετές.
Το Ευαγγέλιο της ημέρας μάς παρουσιάζει και το περιστατικό με την άκαρπη συκή. Ο Κύριός μας πλησιάζει μια συκιά γεμάτη πλούσιο φύλλωμα και περιμένει να βρει καρπό. Όμως διαπιστώνει ότι, παρά την πολλά υποσχόμενη εμφάνισή της, η συκιά είναι άκαρπη. Τότε εκφράζει την αποδοκιμασία Του, επειδή το δέντρο αυτό δίνει μια εικόνα που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Φαίνεται ότι έχει ζωή, αλλά δεν έχει· ότι μπορεί να προσφέρει, αλλά τελικά παραπλανά. Έτσι γίνεται ένας ξεκάθαρος συμβολισμός του ανθρώπου που μένει στο «φαίνεσθαι», χωρίς αληθινό περιεχόμενο ζωής.
Με αυτή την αντιπαραβολή του Πάγκαλου Ιωσήφ και της άκαρπης συκής, η Μεγάλη Δευτέρα δείχνει καθαρά τον κίνδυνο να μοιάζουμε με τη συκή, να έχουμε δηλαδή μια εξωτερική εικόνα τάξης και ευσέβειας, ενώ η καρδιά μας παραμένει σκληρή και ανάλγητη. Η υποκρισία είναι μια εσωτερική πλάνη του νου του ανθρώπου, όπου ο άνθρωπος ταυτίζεται με το «φαίνεσθαι» και χάνει την αλήθεια του «είναι». Αντίθετα, η ζωή του Ιωσήφ φανερώνει την αρετή της φρόνησης, δηλαδή την καθαρότητα του νου, που βοηθά τον άνθρωπο να διακρίνει το καλό από το κακό και να μην παρασύρεται από τα πάθη και τις επιθυμίες. Η φρόνηση λειτουργεί ως οδηγός, που βάζει τάξη μέσα στον άνθρωπο και εναρμονίζει τη ζωή του, ώστε το «είναι» να συμφωνεί με το «φαίνεσθαι».
Η Μεγάλη Δευτέρα γίνεται μια ήσυχη πρόσκληση επιστροφής. Να αφήσουμε την επιφάνεια και να στραφούμε στην ουσία. Να ζητήσουμε όχι απλώς να φαινόμαστε καλοί, αλλά να είμαστε γνήσιοι και αληθινοί. Να καλλιεργήσουμε τη φρόνηση, ώστε η ζωή μας να αποκτήσει διάκριση, αλήθεια και ειρήνη. Τότε αρχίζει να καρποφορεί σε αρετές και να γίνεται τόπος όπου αναπαύεται η χάρη του Θεού.
Ο πατήρ Ανδρέας Γκατζέλης είναι πρόεδρος του Πνευματικού Συμβουλίου της Πανελλήνιας Ένωσης Γονέων (ΠΕΓ).
Εφημερίδα Απογευματινή
