Η απόφαση της κυβέρνησης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας να κλείσει λογαριασμούς δεκάδων προσώπων με μεγάλη επιρροή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκάλεσε διεθνή συζήτηση. Πρόκειται για δημιουργούς περιεχομένου που προέβαλλαν έναν βίο γεμάτο πολυτέλεια, ακριβά αντικείμενα, επιδείξεις πλούτου και καθημερινότητα βγαλμένη από διαφημιστικό σκηνικό. Ορισμένοι διέθεταν εκατοντάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια ακολούθους. Μέσα σε ένα βράδυ η παρουσία τους εξαφανίστηκε από τις ψηφιακές πλατφόρμες. Η κινεζική πλευρά αιτιολόγησε την κίνηση ως προσπάθεια περιορισμού της επίδειξης υπερβολικού πλούτου και προστασίας της κοινωνικής συνοχής. Σύμφωνα με το σκεπτικό αυτό, η συνεχής προβολή χλιδής καλλιεργεί στρεβλές προσδοκίες, ενισχύει τον άκρατο καταναλωτισμό και δημιουργεί πίεση κυρίως στους νέους ανθρώπους. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει σύνθετο. Πρόκειται για περιορισμό δικαιωμάτων ή για παρέμβαση με στόχο την επαναχάραξη αξιών;
Η ψηφιακή εποχή έχει αναδείξει μια νέα μορφή διασημότητας. Πρόσωπα χωρίς παραδοσιακή καλλιτεχνική ή επιστημονική διαδρομή αποκτούν τεράστια επιρροή μέσα από εικόνες καθημερινότητας προσεκτικά σκηνοθετημένες. Η ευμάρεια παρουσιάζεται ως αυτονόητο ιδανικό, ενώ η επιτυχία ταυτίζεται με την απόκτηση ακριβών αγαθών. Πίσω από τα φίλτρα και τις συνεργασίες με εταιρείες κρύβεται συχνά μια κατασκευασμένη πραγματικότητα. Για έναν έφηβο που αναζητεί πρότυπα, η σύγκριση με αυτό το άψογο σκηνικό μπορεί να γεννήσει απογοήτευση. Η απόφαση του Πεκίνου εντάσσεται σε μια ευρύτερη πολιτική ελέγχου του ψηφιακού χώρου. Οι επικριτές μιλούν για περιορισμό της ελευθερίας έκφρασης και για κρατική παρέμβαση στην ατομική προβολή. Από την άλλη πλευρά, όσοι υπερασπίζονται το μέτρο επισημαίνουν ότι οι πλατφόρμες δεν είναι ουδέτερος χώρος αλλά περιβάλλον που διαμορφώνει συμπεριφορές και προσδοκίες.
Στις μέρες μας, άραγε, ποια πρότυπα προβάλλονται ως επιθυμητά; Όταν η αξία ενός ανθρώπου μετριέται αποκλειστικά με βάση την οικονομική του επιφάνεια, η έννοια της προσπάθειας, της παιδείας και της κοινωνικής προσφοράς υποχωρεί. Η συνεχής έκθεση σε εικόνες αφθονίας ενδέχεται να ενισχύσει την πεποίθηση ότι ο πλούτος αποτελεί τον μοναδικό δρόμο ευτυχίας. Όμως η ζωή εκτός οθόνης περιλαμβάνει εργασία, αποτυχίες, όρια και ευθύνη. Βεβαίως, η κρατική παρέμβαση δεν μπορεί να υποκαταστήσει την κριτική σκέψη. Η διαμόρφωση ώριμων πολιτών απαιτεί παιδεία και καλλιέργεια μέτρου. Αν η απάντηση σε κάθε υπερβολή είναι η απαγόρευση, τότε ο δημόσιος διάλογος περιορίζεται. Αντίθετα, αν δεν τίθενται καθόλου όρια, η αγορά επιβάλλει ως πρότυπο την υπερκατανάλωση.
Η κινεζική επιλογή αναδεικνύει το δίλημμα ανάμεσα στην ατομική ελευθερία και στη συλλογική ευθύνη. Σε έναν κόσμο όπου οι νέοι βομβαρδίζονται από εικόνες επιτυχίας γεμάτες τεχνητή λάμψη, η ανάγκη για ρεαλιστικά παραδείγματα γίνεται επιτακτική. Τελικά κάθε κοινωνία καλείται να αποφασίσει ποια πρότυπα θέλει να ενθαρρύνει. Αν η χλιδή μετατρέπεται σε μοναδικό μέτρο αξίας, τότε οι υπόλοιπες διαστάσεις του ανθρώπινου βίου συρρικνώνονται. Αντίθετα, όταν προβάλλονται η γνώση, η εργασία και η κοινωνική συνεισφορά, ενισχύεται μια πιο υγιής αντίληψη επιτυχίας. Το κινεζικό παράδειγμα, ανεξάρτητα από την αξιολόγησή του, επαναφέρει στο προσκήνιο μια αναγκαία συζήτηση για τα όρια της ψηφιακής επίδειξης και για το μέλλον των νέων γενεών.
Εφημερίδα Απογευματινή
