Οι αποκαλύψεις για τη φιλοξενία ιδιωτικής γαμήλιας δεξίωσης στο Νιόκαστρο της Πύλου έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, με τον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων να εξαπολύει σκληρή κριτική για τον τρόπο με τον οποίο παραχωρήθηκε και χρησιμοποιήθηκε ο αρχαιολογικός χώρος.
Σύμφωνα με όσα καταγγέλλουν οι αρχαιολόγοι, ο χώρος χρησιμοποιήθηκε για τη δεξίωση του γάμου της κόρης της Τζένης Μπαλατσινού και του Πέτρου Κωστόπουλου, με τη συμμετοχή εκατοντάδων προσκεκλημένων και την εγκατάσταση υποδομών που περιλάμβαναν σκηνή εκδηλώσεων, χώρους εστίασης και ειδικές κατασκευές. Ο ΣΕΑ υποστηρίζει ότι η έκταση και η μορφή της εκδήλωσης δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα τόσο ως προς τη νομιμότητα της παραχώρησης όσο και ως προς τη συμβατότητά της με τον χαρακτήρα του μνημείου.
«Τα μνημεία δεν μπορούν να λειτουργούν ως ιδιωτικά σκηνικά»
Ο Σύλλογος τονίζει ότι οι αρχαιολογικοί χώροι δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως χώροι αποκλειστικής χρήσης για ιδιωτικές κοινωνικές εκδηλώσεις, ιδιαίτερα όταν αυτές αποκτούν χαρακτηριστικά πολυτελών δεξιώσεων. Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση, η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί δημόσιο αγαθό και δεν μπορεί να μετατρέπεται σε προνομιακό σκηνικό για περιορισμένο αριθμό προσκεκλημένων.
Οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ακόμη ότι η συγκεκριμένη περίπτωση αναδεικνύει ζητήματα ίσης μεταχείρισης, καθώς για ανάλογα αιτήματα πολιτών εφαρμόζονται συνήθως αυστηροί περιορισμοί ως προς τη χρήση αρχαιολογικών χώρων. Κατά την εκτίμησή τους, η υπόθεση ξεπερνά τα όρια ενός μεμονωμένου γεγονότος και συνδέεται με μια ευρύτερη αντίληψη που αντιμετωπίζει τα μνημεία ως πόρους προς εμπορική ή ιδιωτική αξιοποίηση.
Η συζήτηση για τον δημόσιο χαρακτήρα της πολιτιστικής κληρονομιάς
«Όταν οι αρχαιολογικοί χώροι μετατρέπονται σε χώρους ιδιωτικών δεξιώσεων για λίγους και ισχυρούς, τότε τίθεται υπό αμφισβήτηση ο δημόσιος χαρακτήρας τους», υπογραμμίζει ο ΣΕΑ, ζητώντας αυστηρή εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου.
Για τους αρχαιολόγους, το βασικό διακύβευμα είναι η διασφάλιση ότι τα μνημεία θα παραμείνουν προσβάσιμα και διαθέσιμα σε όλους τους πολίτες, χωρίς να μετατρέπονται σε χώρους προνομιακής χρήσης για κλειστούς κύκλους.
Ολόκληρη η ανακοίνωση του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων
Το Διοικητικό Συμβούλιο και τα μέλη του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων με έκπληξη ενημερώθηκαν από τις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και τις ποικίλες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για την τέλεση το Σάββατο 30/5 από το απόγευμα έως το βράδυ ιδιωτικής δεξίωσης γάμου εντός του οργανωμένου αρχαιολογικού χώρου του Νιόκαστρου στην Πύλο.
Η ιδιωτική εκδήλωση, όπως εύλογα προκύπτει από τις αναρτήσεις των ίδιων των διοργανωτών και συμμετεχόντων, περιελάμβανε υπαίθρια τελετή σε διαμορφωμένο από τους διοργανωτές χώρο (με αψίδα, ειδική διάστρωση και καθίσματα), εντός του Κάστρου, και ιδιωτικό δείπνο-δεξίωση για σημαντικό αριθμό καλεσμένων στον χώρο της Ακρόπολης του Κάστρου. Οι εγκαταστάσεις για τη δεξίωση περιλάμβαναν την τοποθέτηση μεγάλου «παταριού» που κάλυψε σχεδόν όλο το χώρο της Ακρόπολης, τραπεζοκαθισμάτων, εγκαταστάσεων εστίασης στον «προμαχώνα της Ζεματίστρας», μεγάλη σκηνή συναυλίας για ορχήστρα και πίστα. Το γεγονός έλαβε μεγάλη δημοσιότητα καθώς αφορούσε σε συγγενικό πρόσωπο συζύγου εν ενεργεία υπουργού της κυβέρνησης και εύλογα δημιούργησε ενστάσεις και αντιδράσεις στους κόλπους της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και όχι μόνο.
Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων κρίνει ότι η εν λόγω παραχώρηση, η οποία έγινε από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων με απλή απόφαση (χωρίς δημοσίευση στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ), για την οποία ο ΣΕΑ έλαβε γνώση κατόπιν αιτήματός του, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία περί παραχώρησης μνημείων και αρχαιολογικών χώρων για τη διενέργεια εκδηλώσεων, στερείται νομιμότητας.
Σύμφωνα με το άρθρο 46 του Ν. 4858/2021 (για την προστασία αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς), την ΥΠΠΟΑ/ ΓΔΑΠΚ/ΔΙΠΚΑ/ΤΠΚΑΧΜΑΕ/Φ56/357180/ 256204/ 7869/3303/26-9-2018 Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ Β/4521/2018) «Έγκριση όρων, διαδικασιών και καθορισμού των οργάνων χορήγησης άδειας για την προσωρινή παραχώρηση χρήσης μνημείων, αρχαιολογικών χώρων, ιστορικών τόπων και μουσείων για την πραγματοποίηση πολιτιστικών ή άλλων εκδηλώσεων» και την ΥΠΠΟΑ/ΓΡΥΠ/ 136505/3066/15-3-2020 (ΦΕΚ Β/912/2020) «Μεταβίβαση αρμοδιοτήτων των Προϊσταμένων Γενικών Διευθύνσεων προς τους Προϊσταμένους των Περιφερειακών και Ειδικών Περιφερειακών Υπηρεσιών… του ΥΠΠΟΑ», προβλέπεται η προσωρινή παραχώρηση μουσείων, μνημείων και αρχαιολογικών χώρων, από τις οικείες Εφορείες, για τη διενέργεια εκδηλώσεων με τις ακόλουθες προϋποθέσεις: α) η εκδήλωση να είναι συμβατή με τον χαρακτήρα του μνημείου και να διακρίνεται από την ποιότητα, την αισθητική και την καλλιτεχνική της αξία, β) να μην παρακωλύεται η πρόσβαση του κοινού στο μνημείο κατά τη διάρκεια αυτής, γ) οι εγκαταστάσεις να είναι ελαφρές και να μην προκαλούν βλάβη στο μνημείο, δ) σύμφωνα με την παράγραφο 14 του άρθρου 1 της παραπάνω Υπουργικής Απόφασης «απαγορεύεται η κατανάλωση τροφίμων και ποτών εντός του παραχωρημένου μνημείου/χώρου/μουσείου καθ’ όλη τη διάρκεια της εκδήλωσης…».
Είναι σαφές από την παραπάνω νομοθεσία ότι στις αδειοδοτούμενες εκδηλώσεις δεν περιλαμβάνονται τα δείπνα/δεξιώσεις, πόσο μάλλον γαμήλιων τελετών, καθώς τη δυνατότητα παροχής υπηρεσιών εστίασης εντός αρχαιολογικών χώρων έχουν μόνο τα εστιατόρια-αναψυκτήρια που νομίμως λειτουργούν εντός τους καθώς και οι διοργανώσεις του ΟΔΑΠ στο πλαίσιο του Ν. 4761/2020, Κεφ. Α’, άρθρο 4, κατόπιν γνωμοδότησης του ΚΑΣ και έκδοσης σχετικής Απόφασης. Η αρμόδια ΕΦΑ δεν έχει την αρμοδιότητα να αδειοδοτήσει την κατανάλωση φαγητού και ποτού, χωρίς απόφαση συλλογικού οργάνου.
Επιπλέον, όπως εύλογα προκύπτει, το σύνολο του αρχαιολογικού χώρου του Νιόκαστρου και όχι μόνο η Ακρόπολη όπως αναγράφεται στην άδεια, παραχωρήθηκε για αποκλειστική χρήση ιδιώτη σε ώρες (6-8μμ) κατά τις οποίες προβλέπεται να είναι ανοιχτό και επισκέψιμο, μέχρι αργά το βράδυ, ενώ οι εγκαταστάσεις και το μέγεθος της δεξίωσης σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να χαρακτηριστούν «ελαφρές». Αντιθέτως, χρειάστηκαν μηχανήματα και τροχοφόρα οχήματα επί τρεις ημέρες για την εγκατάσταση και την απεγκατάστασή τους. Εγείρονται επίσης ερωτήματα σχετικά με ευνοϊκούς όρους της συγκεκριμένης παραχώρησης σε σχέση με αντίστοιχα αιτήματα ή άλλες παραχωρήσεις σε πολίτες (ενδεικτικά: γάμοι στην εκκλησία του Σωτήρος στο Νιόκαστρο γίνονται με όριο 100 καλεσμένων, χωρίς στολισμό, με ρητή απαγόρευση στην κατανάλωση φαγητού και ποτού).
Πρώτα και κύρια όμως τίθεται το ζήτημα του ποιες «ιδιωτικές εκδηλώσεις» συνάδουν με το περιβάλλον ενός μνημείου, αρχαιολογικού χώρου ή ιστορικού τόπου. Η πραγματοποίηση ενός ιδιωτικού γεγονότος, όπως η δεξίωση ενός γάμου (και όχι η απλή τέλεση μυστηρίου με αυστηρούς όρους σε ναούς εντός αρχαιολογικών χώρων η οποία επιτρέπεται) ή και οποιαδήποτε άλλη ιδιωτική δεξίωση, η οποία δεν αφορά ευρύ κοινό αλλά γίνεται για κλειστή ομάδα χωρίς καμία καλλιτεχνική, πολιτιστική ή κοινωφελή σημασία δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνάδει με το περιβάλλον ενός μνημείου, αλλά συνιστά ιδιοποίηση και αγοραία χρήση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το ίδιο είχε καταγγείλει ο ΣΕΑ και για την ιδιωτική δεξίωση γάμου της οικογένειας του έκπτωτου στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας το 2024.
Πρόκειται για την ίδια ακριβώς πρακτική των δεξιώσεων στην αίθουσα των γλυπτών του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο, που έχει στο παρελθόν στηλιτεύσει το ΥΠΠΟ, και της εκχώρησης μνημείων για ποικίλες εκδηλώσεις σε άλλες χώρες, οι οποίες καθιστούν τα μνημεία ως ντεκόρ σε αμφιβόλου ποιότητας δράσεις.
Δυστυχώς το συγκεκριμένο συμβάν λαμβάνει χώρα σε μια περίοδο όπου προβάλλεται από την πολιτική ηγεσία, με κύριο όχημα τον ΟΔΑΠ, κατεξοχήν η εμπορική και «επικερδής» χρήση μουσείων, μνημείων και χώρων. Ενδεικτική είναι η θέσπιση των «δράσεων προβολής και προώθησης της τοπικής γαστρονομίας εντός αρχαιολογικών χώρων, ιστορικών τόπων και μνημείων και τον περιβάλλοντα χώρο αυτών», με την εμπορική ονομασία “Eaternity Greece”, και την επιλογή 19 αρχαιολογικών χώρων και μνημείων για την υλοποίησή τους. Το άρθρο αυτό (Ν.4761/2020, άρθρο 4) και οι μετέπειτα αποφάσεις υλοποίησής του εισάγουν την έννοια του πριβέ δείπνου σε χώρους και μουσεία και μπορούν κάλλιστα να χρησιμοποιηθούν ως όχημα ιδιωτικής χρήσης αυτών, όπως αντίστοιχα οι ιδιωτικές επισκέψεις με υψηλό αντίτιμο στην Ακρόπολη και το ΜΝΕΠ. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, και μέσα από την απόφαση της Γενικής Συνέλευσης της 25/5/2026 έχει εκφράσει την κάθετη αντίθεσή του στην ιδιοποίηση και ιδιωτική χρήση μουσείων και μνημείων και ζητά την κατάργηση αυτών των αποφάσεων.
Με αφορμή την συγκεκριμένη παραχώρηση, και ενώ πληθαίνουν τα αιτήματα ιδιωτών, τουριστικών επιχειρήσεων και άλλων φορέων για πραγματοποίηση ιδιωτικών εκδηλώσεων, οι οποίες αντιμετωπίζουν τα μνημεία ως πολυτελές σκηνικό για ελίτ και κλειστές ομάδες, αναδεικνύεται η ανάγκη αυστηρής τήρησης των Υπουργικών Αποφάσεων κατά τη διαδικασία έκδοσης των οικείων αδειών και η προσφυγή στη γνωμοδότηση συλλογικών οργάνων, όπου απαιτείται, προκειμένου να αποφεύγεται η κατά το δοκούν ερμηνεία ή παρερμηνεία των όρων. Πρώτα και κύρια όμως πρέπει να διαφυλαχθεί ο δημόσιος χαρακτήρας των μνημείων ως χώρων ύψιστης ιστορικής και αρχαιολογικής αξίας για όλους τους πολίτες χωρίς διακρίσεις.
