Τον Αύγουστο του 2018, στη Λέσβο, η ελληνική Δικαιοσύνη άσκησε διώξεις σε εθελοντές που δραστηριοποιούνταν στο νησί εν μέσω μεταναστευτικής κρίσης, ανοίγοντας μια υπόθεση που θα χρειαζόταν οκτώ χρόνια για να κλείσει.
Ανάμεσα στους συλληφθέντες ήταν ο Σον Μπάιντερ, Ιρλανδός ακτιβιστής και συντονιστής διάσωσης, η Σύρια κολυμβήτρια Σάρα Μαρντίνι, καθώς και ο Έλληνας διασώστης Νάσος Καρακίτσος. Συνολικά, η υπόθεση αφορούσε 24 εθελοντές, Έλληνες και ξένους. Οι περισσότεροι είχαν σχέση με την ανθρωπιστική οργάνωση ERCI (Emergency Response Centre International). Δεν ήταν όλοι κάτοικοι του νησιού, κάποιοι ζούσαν μόνιμα στη Λέσβο, άλλοι είχαν έρθει αποκλειστικά για εθελοντική δράση.
Τι έκαναν; Παρακολουθούσαν θαλάσσιες αφίξεις, ειδοποιούσαν το Λιμενικό όταν εντόπιζαν βάρκες σε κίνδυνο, παρείχαν πρώτες βοήθειες μετά την άφιξη. Χρησιμοποιούσαν ασυρμάτους, κινητά και GPS, εργαλεία που στη συγκεκριμένη υπόθεση ερμηνεύτηκαν διαφορετικά. Κανείς δεν πληρωνόταν από αυτή την δράση. Οι κατηγορίες που τους απαγγέλθηκαν ήταν βαριές: διευκόλυνση παράνομης εισόδου στη χώρα, κατασκοπεία (λόγω χρήσης ασυρμάτων και παρακολούθησης κινήσεων), συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
Η υπόθεση της Λέσβου δεν ήταν μεμονωμένη, αλλά αποτέλεσε μία από τις πιο εμβληματικές περιπτώσεις ποινικοποίησης της ανθρωπιστικής δράσης στην Ευρώπη.
Η τελική αθώωση δεν ήρθε με πανηγυρισμούς. Ήρθε αθόρυβα, μετά από σχεδόν δέκα χρόνια αναμονής. Η υπόθεση “κόλλησε” στη γραφειοκρατία. Η καθυστέρηση δεν οφειλόταν σε νέα στοιχεία που προέκυψαν, αλλά σε διαδικαστικά προβλήματα. Τεράστιες δικογραφίες, χιλιάδες σελίδες χωρίς επίσημες μεταφράσεις, διαδικαστικά λάθη, αναρμοδιότητες, αλλαγές συνθέσεων δικαστηρίων. Κάθε φορά που πλησίαζε η εκδίκαση, προέκυπτε νέο κώλυμα.
Από το 2018 έως το 2026, οι κατηγορούμενοι δεν ήταν ούτε ένοχοι ούτε απαλλαγμένοι. Ζούσαν με περιορισμούς μετακίνησης, επαγγελματική ανασφάλεια και οικονομική εξάντληση. Κάποιοι δεν μπορούσαν να εργαστούν στο αντικείμενό τους. Άλλοι έμειναν εγκλωβισμένοι στην Ελλάδα χωρίς να το έχουν επιλέξει. Ένα σύστημα που χρειάζεται οκτώ χρόνια για να αποφανθεί, δεν απονέμει δικαιοσύνη αλλά γίνεται μέρος του προβλήματος που καλείται να λύσει. Η αθέατη πλευρά της βοήθειας, στην υπόθεση της Λέσβου, δεν βρίσκεται στις προθέσεις των εθελοντών ούτε στη δικαστική απόφαση. Βρίσκεται στον χρόνο που μεσολάβησε για να αποφανθεί η δικαιοσύνη αν αυτό που συνέβη στις ακτές της Λέσβου ήταν ανθρωπιστική πράξη ή ποινικό αδίκημα.
