Η λέξη «μονιμότητα» στο Δημόσιο προκαλεί εδώ και χρόνια μια σχεδόν αντανακλαστική αντίδραση. Για πολλούς σημαίνει ασυλία, αδιαφορία, ατιμωρησία. Για άλλους, απλώς μια κατάκτηση που δεν πρέπει να αγγιχτεί. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση και το διάγγελμα του Κυριάκου Μητσοτάκη έφεραν ξανά το Δημόσιο στο προσκήνιο όχι ως ζήτημα κανόνων και δομών, αλλά ως πρόβλημα νοοτροπίας
Το στίγμα, ωστόσο, είναι ξεκάθαρο. Το Δημόσιο μπαίνει ξανά στο κάδρο ως πρόβλημα αποτελεσματικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η μονιμότητα δεν αμφισβητείται ανοιχτά, αλλά αρχίζει να παρουσιάζεται όλο και λιγότερο ως θεσμική προστασία και όλο και περισσότερο ως βαρίδι για ένα κράτος που καλείται να «εκσυγχρονιστεί».
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Η μονιμότητα στο Δημόσιο θεσπίστηκε για να προστατεύει τον υπάλληλο από την αυθαιρεσία και την πολιτική πίεση, από τον προϊστάμενο που ζητά «εξυπηρέτηση» και από το κόστος του να πεις «όχι». Είναι η θεσμική ασπίδα που επιτρέπει σε έναν δημόσιο λειτουργό να εφαρμόζει τον νόμο χωρίς να σκέφτεται αν αύριο θα τιμωρηθεί επειδή δεν ήταν αρεστός.
Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν χρειάζεται αξιολόγηση. Χρειάζεται. Το ερώτημα είναι ποιος την εφαρμόζει και με ποιους όρους. Σε ένα Δημόσιο υποστελεχωμένο, με αντικρουόμενες οδηγίες, χωρίς σαφείς στόχους και χωρίς αξιολόγηση των ίδιων των δομών, η αξιολόγηση κινδυνεύει να μετρά όχι την απόδοση, αλλά τη συμμόρφωση. Και όταν η αξιολόγηση λειτουργεί έτσι, παύει να είναι εργαλείο βελτίωσης και μετατρέπεται σε μηχανισμό πίεσης.
Ποιος τελικά φοβάται τη μονιμότητα; Ο πολίτης που ζητά καλύτερες υπηρεσίες ή ένα σύστημα που δυσκολεύεται να οργανωθεί, να ελεγχθεί και να αναλάβει την ευθύνη των επιλογών του; Γιατί ένα Δημόσιο χωρίς θεσμικές εγγυήσεις δεν γίνεται αυτομάτως πιο αποδοτικό αλλά συχνά γίνεται πιο πρόθυμο να αποφεύγει αποφάσεις.
Ίσως γι’ αυτό η συζήτηση γύρω από τη μονιμότητα λειτουργεί περισσότερο ως καθρέφτης των αδυναμιών του κράτους παρά ως πραγματική λύση για την αποτελεσματικότητα και τον εκσυγχρονισμό στο Δημόσιο.
