Οι νέες απειλές του Τραμπ είναι σοβαρές, αλλά δεν σημαίνουν αυτόματα ότι οι ΗΠΑ μπορούν αύριο το πρωί να φύγουν από τη Συμμαχία. Το Άρθρο 13 της συνθήκης προβλέπει αποχώρηση με προειδοποίηση ενός έτους, ενώ αμερικανικός νόμος του 2023 απαιτεί έγκριση δύο τρίτων της Γερουσίας ή πράξη του Κογκρέσου για αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, η ίδια η αβεβαιότητα αρκεί για να φθείρει την αποτρεπτική αξιοπιστία της Συμμαχίας, ακόμη κι αν η νομική μάχη τραβήξει.
Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα του Reuters, Ευρωπαίοι ηγέτες και αξιωματούχοι της Συμμαχίας μιλούν πλέον ανοιχτά για την ανάγκη ενός «πιο ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ». Άρα το βασικό ερώτημα για την Ευρώπη δεν είναι «αν θα αντικαταστήσει πλήρως τις ΗΠΑ» αλλά πόσο γρήγορα μπορεί να μειώσει την εξάρτησή της. Εκεί έχουν ήδη γίνει βήματα: το ΝΑΤΟ λέει ότι οι ευρωπαϊκοί σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν τις αμυντικές δαπάνες τους κατά 20% το 2025 σε πραγματικούς όρους, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει βάλει μπροστά το Readiness 2030 / ReArm Europe και το SAFE για να διευκολύνει μεγάλες αμυντικές επενδύσεις και κοινές προμήθειες.
Το πρόβλημα είναι ότι τα λεφτά μόνα τους δεν αρκούν. Η Ευρώπη ακόμη υστερεί σε κρίσιμες δυνατότητες που οι ΗΠΑ παρέχουν σε τεράστια κλίμακα. Στρατηγικές μεταφορές, δορυφορική και πληροφοριακή υποστήριξη, αεράμυνα μεγάλης εμβέλειας, εναέριο ανεφοδιασμό, διοίκηση και έλεγχο, και κυρίως την τελική πυρηνική ομπρέλα. Επιπλέον, ακόμη και μέσα στο ΝΑΤΟ, αξιωματούχοι παραδέχονται ότι οι ευρωπαϊκές χώρες συνεχίζουν να αγοράζουν όπλα υπερβολικά αποσπασματικά, κάτι που ανεβάζει το κόστος και μειώνει τη διαλειτουργικότητα.
Γι’ αυτό η ιδέα ενός «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ» έχει τρία επίπεδα:
Πρώτον, ως πολιτικό μήνυμα, είναι ήδη χρήσιμη. Στέλνει σήμα στην Ουάσιγκτον ότι η Ευρώπη δεν θέλει να είναι free rider και σήμα στη Μόσχα ότι η ευρωπαϊκή άμυνα δεν εξαρτάται πια απόλυτα από τις αμερικανικές εκλογές. Αυτή η γραμμή φαίνεται να κερδίζει έδαφος μετά τις δηλώσεις Τραμπ των τελευταίων ημερών.
Δεύτερον, ως πρακτική αρχιτεκτονική ασφαλείας, είναι πολύ δύσκολο να στηθεί ως ξεχωριστός οργανισμός που να αντικαθιστά το ΝΑΤΟ. Θα είχε τεράστια ζητήματα διοίκησης, πυρηνικής αποτροπής, βιομηχανικού συντονισμού και πολιτικής συνοχής. Επίσης θα άφηνε θολό τον ρόλο του Ηνωμένου Βασιλείου, της Τουρκίας, της Νορβηγίας και του Καναδά, δηλαδή κρατών κρίσιμων για την ευρωπαϊκή ασφάλεια αλλά εκτός ΕΕ ή με ειδικό ρόλο. Οι τρέχουσες συζητήσεις στο Λονδίνο και στις Βρυξέλλες δείχνουν περισσότερο τάση για βαθύτερη συνεργασία ΕΕ-ΗΒ παρά για διάσπαση από το ΝΑΤΟ.
Τρίτον, ως ευρωπαϊκός πυλώνας μέσα στο ΝΑΤΟ, είναι μάλλον η μόνη εφαρμόσιμη λύση. Η Ευρώπη να αναλάβει πολύ μεγαλύτερο συμβατικό βάρος, να οργανώσει κοινές αγορές και παραγωγή. Αυτό είναι συμβατό τόσο με τη γραμμή “more European NATO” όσο και με τις πρωτοβουλίες της Κομισιόν.
