Όταν η Κυπριακή Δημοκρατία ανέλαβε για πρώτη φορά την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2012, η Ευρώπη βρισκόταν αντιμέτωπη με τη βαθύτερη οικονομική κρίση της ιστορίας της. Η συνοχή της Ευρωζώνης αμφισβητούνταν, ενώ χώρες του ευρωπαϊκού Νότου –μεταξύ αυτών και η Κύπρος– τελούσαν υπό καθεστώς αυστηρής οικονομικής επιτήρησης.
Όπως υπενθυμίζει η τότε υπουργός Εξωτερικών Ερατώ Κοζάκου-Μαρκουλλή, η ατζέντα της εποχής ήταν προσανατολισμένη στην αντιμετώπιση της κρίσης, την ανάκαμψη της οικονομίας, την απασχόληση και την ενίσχυση της Ενιαίας Αγοράς. Η ίδια η Κύπρος, μάλιστα, βρέθηκε λίγους μήνες αργότερα σε πρόγραμμα διάσωσης, γεγονός που σκίασε τη θητεία της προεδρίας της.
Νέο διεθνές περιβάλλον – νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες
Δεκατέσσερα χρόνια μετά, η Κύπρος επιστρέφει στον ρόλο της προεδρεύουσας χώρας σε ένα ριζικά διαφορετικό ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν καλείται πλέον μόνο να διαχειριστεί οικονομικές ανισορροπίες, αλλά να επανακαθορίσει τον ρόλο της ως γεωπολιτικός δρων, εν μέσω πολέμων και περιφερειακών κρίσεων.
Σύμφωνα με την κ. Μαρκουλλή, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με «πρωτοφανείς προκλήσεις» που απορρέουν από τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τη συνεχιζόμενη αστάθεια στη Μέση Ανατολή, σε ένα παγκόσμιο τοπίο αυξανόμενης αβεβαιότητας. Το νέο Στρατηγικό Θεματολόγιο 2024-2029, που υιοθετήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αποτυπώνει αυτή τη στροφή, δίνοντας έμφαση στην ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και τη διεθνή παρουσία της Ένωσης.
«Αυτόνομη ΕΕ ανοικτή προς τον κόσμο»
Τις βασικές κατευθύνσεις της Κυπριακής Προεδρίας παρουσίασε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης στις 21 Δεκεμβρίου από τα Λεύκαρα, στέλνοντας σαφές μήνυμα για τον προσανατολισμό της Λευκωσίας. Κεντρικός στόχος, όπως τόνισε, είναι μια «αυτόνομη Ένωση ανοικτή προς τον κόσμο».
Η προεδρία θα κινηθεί σε πέντε βασικούς πυλώνες:
ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα, διεύρυνση, στρατηγική αυτονομία και δημοσιονομική ισορροπία. Ιδιαίτερη βαρύτητα θα δοθεί στην ευρωπαϊκή αμυντική ετοιμότητα έως το 2030, καθώς και στην ενίσχυση της ευρωατλαντικής συνεργασίας.
Στον τομέα της ανταγωνιστικότητας, η κυπριακή πλευρά θέτει ψηλά στην ατζέντα την ενεργειακή ασφάλεια, προωθώντας εναλλακτικές πηγές και διαδρομές προμήθειας μέσω της ανάπτυξης υποδομών ενεργειακής διασυνδεσιμότητας. Όσον αφορά τη διεύρυνση, ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην Ουκρανία, τη Μολδαβία και τα Δυτικά Βαλκάνια, με στόχο την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων στην ενταξιακή τους πορεία.
Εστίαση σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή
Η Ουκρανία και η Μέση Ανατολή αποτελούν σταθερά σημεία αναφοράς στις παρεμβάσεις του Κύπριου Προέδρου. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης συνδέει ευθέως το Ουκρανικό με τη διεύρυνση, αλλά και με την ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα, υπογραμμίζοντας ότι η ευρωπαϊκή προοπτική του Κιέβου συνιστά γεωπολιτική αναγκαιότητα.
Κατά την επίσκεψή του στην Ουκρανία στις 4 Δεκεμβρίου, ο Κύπριος Πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι η Λευκωσία θα εργαστεί ώστε το ουκρανικό ζήτημα να παραμείνει ψηλά στην ατζέντα της Ένωσης, ενισχύοντας τη συλλογική ασφάλεια και τη δημοκρατική ανθεκτικότητα της Ευρώπης.
Παράλληλα, η Κυπριακή Προεδρία αναμένεται να δώσει ισχυρό βάρος και στη Μέση Ανατολή, με στόχο τη θεσμική αναβάθμιση των σχέσεων της ΕΕ με τις χώρες της περιοχής. Όπως έχει τονίσει ο κ. Χριστοδουλίδης, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να αποκτήσει μια «οπτική 360 μοιρών», με ουσιαστική παρουσία στα νότια και ανατολικά της σύνορα.
Πρόκληση και ευκαιρία για την Κύπρο
Για τον πρώην υπουργό Εξωτερικών Γιαννάκη Κασουλίδη, η διασύνδεση του Ουκρανικού με την κρίση στη Μέση Ανατολή συνιστά τη μεγαλύτερη πρόκληση της Κυπριακής Προεδρίας. Όπως επισημαίνει, η Λευκωσία μπορεί να προσδώσει προστιθέμενη αξία στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, αξιοποιώντας τις παραδοσιακά καλές της σχέσεις με τον αραβικό κόσμο.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η εξαγγελία για τη διοργάνωση Συνόδου Κορυφής στη Λευκωσία στις 23 Απριλίου 2026, με τη συμμετοχή των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, αλλά και χωρών της Ανατολικής Μεσογείου και του Κόλπου.
Η Κυπριακή Προεδρία φιλοδοξεί, έτσι, να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στην Ευρώπη και τις ταραγμένες γειτονικές της περιοχές, σε μια περίοδο όπου τα ευρωπαϊκά σύνορα μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε πεδία γεωπολιτικής δοκιμασίας.
