Το Ιράν ζει και πάλι στιγµές οξείας αναταραχής, µε τις διαδηλώσεις που ξεκίνησαν από τα τέλη ∆εκεµβρίου να έχουν πλέον επεκταθεί και να µπαίνουν στη δεύτερη εβδοµάδα, µε τις αντιδράσεις που ξεκίνησαν µε φόντο τον πληθωρισµό καιτα ζητήµατα της οικονοµίας να έχουν πλέον όλο και πιο έντονο το στοιχείο της ανατροπής τού υπό πίεση ευρισκόµενου θεοκρατικού καθεστώτος, σε µια κρίση που ίσως υπερβαίνει αυτήν του 2022, όταν ο θάνατος της Μαχσά Αµινί, µετά τη σύλληψή της από την αστυνοµία ηθών για φερόµενη παραβίαση του αυστηρού ενδυµατολογικού κώδικα που επιβάλλεται στις γυναίκες στο Ιράν, πυροδότησε και τότε οξύτατες αντιδράσεις και διαδηλώσεις.
Ο Τραµπ έχει επανειληµµένα στείλει µηνύµατα στην Τεχεράνη, πως θα την πλήξει πολύ σκληρά αν βλάψει τους «ειρηνικούς» διαδηλωτές, την ώρα που ο αγιατολάχ Αλί Χαµενεΐ (στο «τιµόνι» του καθεστώτος εδώ και 35 χρόνια) αναφέρει πως οι διαδηλωτές κάνουν έναν άλλον ηγέτη «χαρούµενο», εξαπολύοντας «βέλη» σε ΗΠΑ και Ισραήλ, ενώ λέει για τον Τραµπ πως «έχει αίµα στα χέρια του» (περισσότερων από 1.000 Ιρανών), εννοώντας τον πόλεµο 12 ηµερών µε το Ισραήλ, που έλαβε χώρα το περασµένο καλοκαίρι. Οι εκτιµήσεις για θύµατα και συλληφθέντες ποικίλλουν και το καθεστώς έχει επιβάλει blackout στο ∆ιαδίκτυο από την Πέµπτη το βράδυ, που παραµένει σε ισχύ µέχρι τη στιγµή που γράφονται αυτές οι γραµµές. Το τι πραγµατικά συµβαίνει µέσα στη χώρα είναι ιδιαιτέρως δύσκολο να διακριβωθεί, µε τον Αµερικανό πρόεδρο, πάντως, να µη διστάζει να αναδηµοσιεύσει βίντεο από το ∆ιαδίκτυο, το οποίο ανέφερε (χωρίς πάντως να πιστοποιηθεί η εγκυρότητά του) πως η δεύτερη µεγαλύτερη πόλη του Ιράν, το Μασχάντ, έχει πέσει στα χέρια διαδηλωτών, µε την αναφορά στο δηµοσιοποιηθέν βίντεο να κάνει λόγο ακόµα και για 1.000.000 πολίτες στους δρόµους. Εφόσον ίσχυε κάτι τέτοιο, θα ήταν ένα πλήγµα σε συµβολικό επίπεδο για το θεοκρατικό καθεστώς, καθώς η πόλη θεωρείται ιερή (άλλωστε σηµαίνει Τόπος Μαρτυρίου) λόγω του µαυσωλείου του Ιµάµ Ρεζά µε τον χρυσό τρούλο, του όγδοου µεταξύ των ∆ώδεκα Ιµάµηδων, προσκυνηµατικός τόπος για εκατοµµύρια επισκέπτες κάθε χρόνο και τόπος ταφής µεταξύ άλλων και του νεκρού έπειτα από συντριβή ελικοπτέρου τον Μάιο του 2024 Ιρανού προέδρου, Εµπραΐµ Ραϊσί.
Οικονοµικό υπόβαθρο
Σε κάθε περίπτωση, αυτό που έχει ιδιαίτερη σηµασία να «φωτιστεί» είναι το πώς ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις αυτές. Πέραν των θετικών αναφορών που υπήρξαν από ισραηλινής πλευράς και των αναρτήσεων της Μοσάντ προς αυτήν την κατεύθυνση, οι εν εξελίξει διαµαρτυρίες, όπου συνθήµατα για τον θάνατο των µουλάδων ακούγονται όλο και πιο συχνά, έχουν σαφές οικονοµικό υπόβαθρο. Ειδικότερα, οι διαδηλώσεις στο Ιράν ξεκίνησαν από την Τεχεράνη και τους καταστηµατάρχες στο Μεγάλο Παζάρι, ανθρώπους µεγαλύτερης ηλικίας, που διαµαρτύρονταν για τη µεγάλη υποτίµηση του εθνικού νοµίσµατος. Ενα δολάριο στις 28 ∆εκεµβρίου (ηµέρα έναρξης των κινητοποιήσεων) αποτιµάτο πλέον σε 1,42 εκατοµµύριο ριάλ, µε το εθνικό νόµισµα να σηµειώνει πτώση 40% στην αξία του, µετά τον πόλεµο Ιράν – Ισραήλ 6 µήνες πριν, όπως ανέφεραν στις 29 ∆εκεµβρίου οι «Financial Times», γεγονός που έκανε τους Ιρανούς να αναζητούν πλέον τον χρυσό ως «καταφύγιο». Επρόκειτο για κάτι πρωτοφανές, το να αντιδράσουν οι έµποροι και να κλείσουν και τα καταστήµατά τους, καθώς θεωρούνταν ως µια από τις πιστές στο καθεστώς κοινωνικές οµάδες, που στήριξαν την Ισλαµική Επανάσταση του 1979. Στις 29 ∆εκεµβρίου, µε τον πληθωρισµό να φτάνει το 42,2% τον ∆εκέµβριο σε σχέση µε έναν χρόνο πριν και τα τρόφιµα να έχουν εκτοξευθεί στο 72%, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Μοχάµεντ Ρεζά Φαρζίν, παραιτήθηκε, ενώ η κατάσταση επιδεινώθηκε από την απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας να τερµατίσει πρόγραµµα που επέτρεπε σε ορισµένους εισαγωγείς να αγοράζουν δολάρια σε χαµηλότερη ισοτιµία. Οι τιµές βασικών αγαθών, όπως το λάδι και το κοτόπουλο, εκτοξεύθηκαν µέσα σε µία νύχτα, ενώ ορισµένα προϊόντα εξαφανίστηκαν από τα ράφια.
Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν θέλησε να έρθει σε επαφή µε τους διαδηλωτές και να προσπαθήσει να αντιµετωπίσει το ζήτηµα µέσω επιδοµάτων και τον διορισµό νέου κεντρικού τραπεζίτη, ωστόσο µετά τους καταστηµατάρχες τη «σκυτάλη» πήραν οι φοιτητές. Σε αυτήν την περίπτωση, το καθεστώς αποφάσισε -όπως αναφέρει το BBC- να κλείσει πανεπιστήµια (αλλά και σχολεία, δηµόσιες υπηρεσίες κ.ά.) «δήθεν» για το ψύχος, µε τις διαδηλώσεις όµως να εντείνονται. Οι πρώτες επίσηµα αναγνωρισµένες απώλειες γίνονται γνωστές την Πρωτοχρονιά, µε τις ιρανικές αρχές να αναφέρουν επιχειρήσεις των διαδηλωτών να εισβάλουν σε κυβερνητικά κτίρια, την ώρα που τα επεισόδια µε τις Αρχές πιστοποιούν την κλιµάκωση της έντασης.
Υπάρχει όµως και το άλλο στοιχείο, µε το οποίο µπορεί να κλείσει η εν λόγω ανάλυση: µια ενδεχόµενη πτώση του θεοκρατικού καθεστώτος θα δροµολογήσει τις εξελίξεις στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον. ∆εν είναι τυχαίες, άλλωστε, οι αναφορές του «πρίγκιπα» Ρεζά Παχλαβί, που ζει εξόριστος στις ΗΠΑ από το 1978 και
«βλέπει» ιδιαιτέρως θετικά την προσέγγιση µε το Ισραήλ, χρησιµοποιώντας και ιστορικό υπόβαθρο. Ερωτηθείς από τη «Wall Street Journal» στις 5 Ιανουαρίου, για
το αν το Ιράν θα έµπαινε στο πλαίσιο των «Συµφωνιών του Αβραάµ», είπε πως θα το αναβάθµιζε σε «Συµφωνία του Κύρου», προσθέτοντας: «Νοµίζω ότι υπάρχουν µόνο δύο χώρες στον πλανήτη που µπορούν να ισχυριστούν ότι έχουν µια βιβλική σχέση: το Ιράν και το Ισραήλ. Αυτό χρονολογείται από 25 αιώνες πριν. Ο Κύρος ο Μέγας [600-530 π.Χ.] ελευθέρωσε τους Εβραίους σκλάβους στη Βαβυλώνα και τους βοήθησε να ξαναχτίσουν τον ναό τους στην Ιερουσαλήµ».
Κυριακάτικη Απογευματινή
