Η Γροιλανδία, ένα νησί που για δεκαετίες βρισκόταν στο περιθώριο της παγκόσµιας πολιτικής, εξελίσσεται ραγδαία σε έναν από τους πιο κρίσιµους γεωστρατηγικούς κόµβους του 21ου αιώνα. Η συνάντηση που πραγµατοποιήθηκε την Τετάρτη στον Λευκό Οίκο, ανάµεσα στον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζ.Ντ. Βανς, τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούµπιο και τους υπουργούς Εξωτερικών της ∆ανίας και της Γροιλανδίας, ήρθε να επιβεβαιώσει αυτή την άποψη, καθώς η διαµάχη για τον έλεγχό της απειλεί να λάβει διαστάσεις ανοιχτής διεθνούς κρίσης. Η συνάντηση έγινε έπειτα από εβδοµάδες έντονων δηλώσεων του Αµερικανού προέδρου, ο οποίος επανέφερε µε ιδιαίτερα επιθετικό τόνο την αξίωσή του ότι οι Ηνωµένες Πολιτείες «χρειάζονται» τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας. Ο Ντόναλντ Τραµπ δεν δίστασε να αφήσει ανοιχτό το ενδεχόµενο χρήσης βίας, προκαλώντας σοκ στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και έντονη ανησυχία για το µέλλον του ΝΑΤΟ.
Σύµφωνα µε Ευρωπαίους διπλωµάτες, η αµερικανική πλευρά προσήλθε στη συνάντηση µε ξεκάθαρο στόχο να αποσπάσει πολιτική «νίκη» που θα µπορούσε να παρουσιαστεί στο εσωτερικό των ΗΠΑ ως επιβεβαίωση της ισχύος και της αποφασιστικότητας του προέδρου. Στο τραπέζι έπεσαν σενάρια που περιλαµβάνουν ενίσχυση της αµερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Αρκτική, αυξηµένες ευρωπαϊκές αµυντικές επενδύσεις και πιθανές συµφωνίες συνεκµετάλλευσης του ορυκτού πλούτου της περιοχής. ∆ανία και Γροιλανδία, από την πλευρά τους, ξεκαθάρισαν ότι δεν τίθεται ζήτηµα µεταβίβασης κυριαρχίας. Ο Γροιλανδός πρωθυπουργός Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν τόνισε ότι «δεν είναι η στιγµή να παίξουµε µε το δικαίωµα της αυτοδιάθεσης», υπογραµµίζοντας πως το νησί παραµένει αυτοδιοικούµενο τµήµα του βασιλείου της ∆ανίας και ότι το µέλλον του ανήκει αποκλειστικά στους Γροιλανδούς.
Πίσω από τις διπλωµατικές διατυπώσεις, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φοβούνται ένα σενάριο χωρίς προηγούµενο, που θα ήθελαν πάση θυσία να αποφύγουν, και αυτό είναι µια σύγκρουση µεταξύ συµµάχων εντός του ΝΑΤΟ. Μια αµερικανική επιβολή ελέγχου στη Γροιλανδία θα ισοδυναµούσε, σύµφωνα µε Ευρωπαίους αξιωµατούχους, µε το τέλος της µεταπολεµικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, την ώρα µάλιστα που το µέτωπο της Ουκρανίας παραµένει ανοιχτό. Αν και δεν επιθυµούν την κλιµάκωση, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, µεταξύ των οποίων η Γερµανία, η Γαλλία, η Σουηδία, και η Ολλανδία σχηµατίζουν µια άτυπη συµµαχία µε τη ∆ανία, συµµετέχοντας σε κοινές ασκήσεις, ενώ δηλώνουν έτοιµες να στείλουν στρατιωτικές δυνάµεις στην περιοχή. Η Γαλλία µάλιστα προχωρά στο άνοιγµα προξενείου στη Γροιλανδία, στέλνοντας σαφές πολιτικό µήνυµα στήριξης προς την Κοπεγχάγη.
Οι εξελίξεις στην Αρκτική συνδέονται άµεσα µε το ευρύτερο πλαίσιο της κλιµατικής αλλαγής. Το λιώσιµο
των πάγων µετατρέπει σταδιακά την Αρκτική από «παγωµένη περιφέρεια» σε νέο γεωπολιτικό σταυροδρόµι.
Νέοι θαλάσσιοι διάδροµοι ανοίγουν, µειώνοντας δραστικά τις αποστάσεις µεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Βόρειας Αµερικής, ενώ η πρόσβαση σε κρίσιµα ορυκτά και σπάνιες γαίες, όπως λίθιο, κοβάλτιο και νικέλιο, καθιστά την περιοχή κοµβική για την τεχνολογία, την πράσινη µετάβαση και τη στρατιωτική ισχύ.
Παράλληλα, η Γροιλανδία διαδραµατίζει καίριο ρόλο στη συλλογή δορυφορικών δεδοµένων, στην παρακολούθηση πυραυλικών τροχιών και στην αντιπυραυλική άµυνα. ∆εν είναι τυχαίο ότι ο Τραµπ συνδέει ευθέ ως το νησί µε το υπό σχεδιασµό σύστηµα πυραυλικής ασπίδας «Golden Dome». Ακόµη ένας καθοριστικός παράγοντας πίσω από την επιµονή του Ντόναλντ Τραµπ για τον έλεγχο της Γροιλανδίας είναι και η αυξανόµενη παρουσία της Ρωσίας και της Κίνας στην περιοχή, την οποία η Ουάσινγκτον επιδιώκει να περιορίσει.
Η Ρωσία έχει προχωρήσει τα τελευταία χρόνια σε εκτεταµένη στρατιωτικοποίηση της περιοχής, επαναλειτουργώντας παλαιές βάσεις, αναπτύσσοντας αντιαεροπορικά και πυραυλικά συστήµατα και ενισχύοντας τον ισχυρό στόλο παγοθραυστικών της, µετατρέποντας τον αρκτικό χώρο σε κρίσιµο πυλώνα της στρατηγικής της ισχύος. Παράλληλα, η Κίνα επενδύει συστηµατικά σε επιστηµονικές αποστολές, υποδοµές και εξορυκτικά σχέδια, προωθώντας τον λεγόµενο «Πολικό ∆ρόµο του Μεταξιού». Η ενίσχυση του αµερικανικού ελέγχου στη Γροιλανδία θεωρείται κρίσιµη για την ανάσχεση αυτής της διπλής πρόκλησης, ώστε να αποτραπεί η µετατροπή της Αρκτικής σε πεδίο κυριαρχίας ανταγωνιστικών δυνάµεων εις βάρος των ΗΠΑ και των δυτικών συµµάχων τους.
Κυνική επανάληψη
Οι δηλώσεις του Τραµπ ακόµα και για εξαγορά της Γροιλανδίας επαναφέρουν στη µνήµη αντίστοιχες, καθώς οι Ηνωµένες Πολιτείες έχουν στο παρελθόν επεκταθεί εδαφικά µέσω αγορών. Το 1803 αγόρασαν τη Λουιζιάνα από τη Γαλλία, διπλασιάζοντας σχεδόν την επικράτειά τους. Το 1819 απέκτησαν τη Φλόριντα από την Ισπανία µε τη Συνθήκη Ανταµς-Ονίς. Το 1867 εξαγόρασαν την Αλάσκα από τη Ρωσία, µια συµφωνία που τότε χλευάστηκε, αλλά αποδείχθηκε στρατηγικός θησαυρός. Το 1853 προχώρησαν στην αγορά του Γκάντσντεν από το Μεξικό, ενώ το 1917 αγόρασαν τις Παρθένες Νήσους από τη ∆ανία. Αυτό το ιστορικό πλαίσιο εξηγεί γιατί οι δηλώσεις Τραµπ δεν αντιµετωπίζονται πλέον από τους Ευρωπαίους ως απλή ρητορική υπερβολή. Αν και οι δηµοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Αµερικανών αντιτίθεται στη χρήση στρατιωτικής βίας για την προσάρτηση τς Γροιλανδίας, η επιµονή του Τραµπ έχει ήδη προκαλέσει βαθιές ρωγµές στις διατλαντικές σχέσεις.
Η Αρκτική βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο µιας παγκόσµιας αναδιάταξης ισχύος και το ερώτηµα που προκύπτει δεν είναι µόνο αν η Ευρώπη και οι ΗΠΑ θα καταλήξουν σε έναν συµβιβασµό, αλλά αν η κρίση αυτή θα είναι µέρος της νέας εποχής που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ, όπου ακόµη και οι πιο σταθερές συµµαχίες αµφισβητούνται ανοιχτά. Σε κάθε περίπτωση, η Γροιλανδία δεν είναι πια το «τέλος του κόσµου», αλλά ένα από τα νέα του κέντρα.
Κυριακάτικη Απογευματινή
