Για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει δασμούς σε όποιον επιχειρήσει να εμποδίσει την αμερικανική επιδίωξη ελέγχου της Γροιλανδίας αποτέλεσε το οριστικό σημείο καμπής. Ένα όριο που, όπως παραδέχονται πλέον ανοιχτά σε ιδιωτικές συζητήσεις Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, ξεπέρασε κάθε ανεκτή κόκκινη γραμμή.
Όπως σε πολλές σχέσεις που φθείρονται σταδιακά, η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο πριν από έναν χρόνο σημαδεύτηκε από διαρκείς εντάσεις, συγκρούσεις και εύθραυστα προσχήματα δημοσίας ευπρέπειας. Ωστόσο, σύμφωνα με το Politico, ακόμη και για τις πιο παραδοσιακά φιλοαμερικανικές πρωτεύουσες, η απειλή οικονομικών αντιποίνων για τη Γροιλανδία εκλήφθηκε ως ανοιχτή και απρόκλητη επίθεση εναντίον συμμάχων.
Σε κλειστά δωμάτια, Ευρωπαίοι διπλωμάτες χαρακτηρίζουν την αμερικανική στάση «παράλογη», ακόμη και «επικίνδυνη», εκφράζοντας φόβους ότι ο Τραμπ κινείται πλέον με λογική ωμής ισχύος, επηρεασμένος από προηγούμενες συγκρούσεις και επιδείξεις δύναμης εκτός Ευρώπης. Η συζήτηση για σκληρά ευρωπαϊκά αντίποινα δεν θεωρείται πλέον ταμπού.
«Αυτό ήταν ένα βήμα πέρα από τις κόκκινες γραμμές», ανέφερε χαρακτηριστικά Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Η Ευρώπη έχει κατηγορηθεί ότι δείχνει αδύναμη απέναντι στον Τραμπ. Ίσως όχι άδικα. Όμως υπάρχουν όρια».
Η Αμερική δεν θεωρείται πλέον αξιόπιστη
Στο ανώτερο πολιτικό επίπεδο, κερδίζει έδαφος η άποψη ότι η Αμερική του Τραμπ δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως αξιόπιστος εμπορικός ή στρατηγικός εταίρος. Η ανάγκη για προσαρμογή σε μια νέα πραγματικότητα θεωρείται επιτακτική.
«Η αλλαγή στην πολιτική των ΗΠΑ δεν είναι συγκυριακή, ήρθε για να μείνει», τονίζει ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος. «Η αναμονή δεν αποτελεί λύση. Χρειάζεται συντονισμένη μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο σχέσεων».
Αυτή η μετάβαση έχει ήδη ξεκινήσει. Παράλληλα, διεξάγεται μια βαθιά συζήτηση για το μέλλον της Δύσης, με το ενδεχόμενο μιας ριζικής αναδιάρθρωσης της παγκόσμιας ισορροπίας δυνάμεων να μην θεωρείται πλέον ακραίο σενάριο. Οι κίνδυνοι είναι πολλαπλοί: από εμπορικό πόλεμο έως κενά ασφάλειας, την ώρα που η Ευρώπη δεν είναι ακόμη πλήρως έτοιμη να λειτουργήσει χωρίς αμερικανική ομπρέλα.
Την ίδια στιγμή, το κόστος δεν θα είναι αμελητέο ούτε για τις ΗΠΑ, καθώς χωρίς την ευρωπαϊκή υποδομή βάσεων και υποστήριξης, η προβολή ισχύος σε Αφρική και Μέση Ανατολή καθίσταται σαφώς δυσκολότερη.
Ένα ευρωπαϊκό μέλλον χωρίς τις ΗΠΑ;
Παράλληλα με τις σκέψεις για εμπορικά αντίμετρα, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξετάζουν πλέον τι σημαίνει μια μακροχρόνια ρήξη με την Ουάσιγκτον. Για πολλούς, το ενδεχόμενο αυτό ισοδυναμεί με το τέλος 80 ετών διατλαντικής συνεργασίας και συνιστά καίριο πλήγμα για το ΝΑΤΟ όπως το γνωρίζουμε.
Κάποιες κυβερνήσεις επιδιώκουν να διασώσουν ό,τι μπορούν, ενώ η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι επιχειρεί να λειτουργήσει ως γέφυρα. Παρ’ όλα αυτά, ολοένα και περισσότεροι δυσκολεύονται να φανταστούν ένα σταθερό μέλλον με τις ΗΠΑ στο επίκεντρο.
Ήδη, ευρωπαϊκές χώρες –εντός και εκτός ΕΕ, όπως η Βρετανία και η Νορβηγία– έχουν επενδύσει στη λειτουργία της λεγόμενης «συμμαχίας των προθύμων» για τη στήριξη της Ουκρανίας, ενός μπλοκ που λειτουργεί ουσιαστικά χωρίς την Αμερική.
Σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από 35 κυβερνήσεις βρίσκονται σε συνεχή επαφή, με υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης και συχνή απευθείας επικοινωνία και μεταξύ των ίδιων των ηγετών.
Η «Ομάδα της Ουάσιγκτον» και το νέο μοντέλο συνεργασίας
Η άτυπη αυτή δομή, γνωστή ως Ομάδα της Ουάσιγκτον, περιλαμβάνει ηγέτες όπως ο Κιρ Στάρμερ, ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Φρίντριχ Μερτς, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Αλεξάντερ Στουμπ και η Τζόρτζια Μελόνι, με τακτική ανταλλαγή μηνυμάτων και συντονισμό αντιδράσεων κάθε φορά που ο Τραμπ προκαλεί νέα αναστάτωση.
Η στρατηγική τους μέχρι πρόσφατα ήταν η ψύχραιμη διαχείριση και η αποφυγή δημόσιας κλιμάκωσης. Αυτή η τακτική συνέβαλε και στην πρόοδο ενός πλαισίου ειρήνης για την Ουκρανία, ακόμη και με αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας — κάτι που ο Τραμπ παλαιότερα απέκλειε.
Ωστόσο, η κρίση της Γροιλανδίας ανέτρεψε τις ισορροπίες. Η υπομονή εξαντλήθηκε και ακόμη και οι πιο μετριοπαθείς ηγέτες, όπως ο Στάρμερ, χαρακτήρισαν ανοιχτά τις απειλές για δασμούς «λανθασμένες».
Τι σημαίνει αυτό για το ΝΑΤΟ;
Το νέο αυτό σχήμα θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, σε μια εποχή που η αμερικανική στήριξη δεν θεωρείται πλέον δεδομένη. Η συμμετοχή του Βολοντίμιρ Ζελένσκι προσδίδει επιπλέον βαρύτητα, καθώς η Ουκρανία διαθέτει έναν από τους πιο έμπειρους και εκτεταμένους στρατούς της Ευρώπης.
Σε συνδυασμό με τη στρατιωτική ισχύ χωρών όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, η «συμμαχία των προθύμων» θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ιδιαίτερα ισχυρό αποτρεπτικό πόλο, περιλαμβάνοντας και πυρηνικές δυνάμεις.
Επισήμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο να είναι σε θέση να αμυνθεί αυτόνομα έως το 2030. Η κρίση με τις ΗΠΑ δείχνει ότι αυτό το χρονοδιάγραμμα ίσως χρειαστεί να επιταχυνθεί.
