Σε μια αιφνίδια μετατόπιση της ρητορικής του, ο Ντόναλντ Τραμπ εγκαταλείπει τις ωμές απειλές και περνά σε ένα προσχέδιο πολιτικής διευθέτησης για τη Γροιλανδία, προτείνοντας την παραχώρηση μικρών τμημάτων του νησιού στις ΗΠΑ για στρατιωτικές βάσεις και εξορύξεις, κατά το πρότυπο των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο. Το σχέδιο, σύμφωνα με τους New York Times, συνδέεται άμεσα με τη γεωστρατηγική αντιπαράθεση στην Αρκτική και τον ανταγωνισμό με Ρωσία και Κίνα.
Από τις απειλές στη διαπραγμάτευση
Ανήμερα της συνόδου στις Βρυξέλλες για τις ευρωατλαντικές σχέσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε από το Νταβός διαλλακτικότερος, μιλώντας για κατ’ αρχήν συμφωνία μετά από συνάντηση με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Στον πυρήνα της πρότασης βρίσκονται δικαιώματα εξόρυξης σπάνιων γαιών, η ενίσχυση της αντιπυραυλικής άμυνας και, σε αντάλλαγμα, ένα πάγωμα των απειλών για δασμούς προς την Ευρώπη.
Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε ότι μια τέτοια συμφωνία «θέτει τους πάντες σε πολύ καλή θέση, ειδικά σε ό,τι αφορά την ασφάλεια και τα ορυκτά», προσθέτοντας ότι θα έχει μόνιμο χαρακτήρα.
Η Γροιλανδία αποτελεί ήδη κομβικό σημείο για την αμερικανική άμυνα. Υφιστάμενες συμφωνίες με τη Δανία επιτρέπουν στις ΗΠΑ να διατηρούν απεριόριστη στρατιωτική παρουσία, ενώ στη βάση Πιτουφίκ σταθμεύουν ήδη πάνω από 100 Αμερικανοί στρατιωτικοί, όπως επισημαίνει το BBC. Η νέα πρόταση, ωστόσο, υπερβαίνει το καθεστώς στρατιωτικής συνεργασίας και αγγίζει ζητήματα κυριαρχίας και οικονομικής εκμετάλλευσης.
Σπάνιες γαίες και “Golden Dome”
Στο επίκεντρο των αμερικανικών απαιτήσεων βρίσκονται οι σπάνιες γαίες και τα κρίσιμα ορυκτά της Αρκτικής, απαραίτητα για τεχνολογία, άμυνα και ενεργειακή μετάβαση. Παράλληλα, ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ευρωπαϊκής συμμετοχής στο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας “Golden Dome”, παρουσιάζοντάς το ως κοινό αμυντικό εγχείρημα.
Παρά τη μετριοπαθέστερη γλώσσα, ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε το αίτημα “ιδιοκτησίας” της Γροιλανδίας, αποκλείοντας μεν τη στρατιωτική βία, αλλά ξεκαθαρίζοντας: «Υπερασπίζομαι την ιδιοκτησία, όχι τις μισθώσεις».
Αντιδράσεις από Γροιλανδία, ΝΑΤΟ και Δανία
Η πρόταση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Η Γροιλανδή βουλευτής Άαγια Τσένμιτς δήλωσε κατηγορηματικά ότι: «Το ΝΑΤΟ δεν έχει δικαίωμα να διαπραγματευτεί τίποτα χωρίς εμάς. Τίποτα για εμάς χωρίς εμάς», θέτοντας ζήτημα πολιτικής νομιμοποίησης.
Ο Μαρκ Ρούτε, από την πλευρά του, ξεκαθάρισε ότι στις συνομιλίες του με τον Τραμπ δεν τέθηκε θέμα παραμονής ή μη της Γροιλανδίας στη Δανία, επιχειρώντας να αποσυνδέσει το ΝΑΤΟ από ζητήματα κυριαρχίας.
Πιο προσεκτικός εμφανίστηκε ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λέκε Ράσμουσεν, ο οποίος έκανε λόγο για βελτιωμένο κλίμα, υπογραμμίζοντας όμως ότι οποιαδήποτε συζήτηση πρέπει να σέβεται τις «κόκκινες γραμμές του Βασιλείου της Δανίας».
Πάγωμα εμπορικού πολέμου και ευρωπαϊκή ανησυχία
Διεθνή δημοσιεύματα κάνουν λόγο για πάγωμα της συζήτησης περί εμπορικού πολέμου μετά τη συνάντηση Τραμπ – Ρούτε. Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν δίστασε να επαναφέρει τη ρητορική πίεσης, δηλώνοντας: «Μπορείτε να πείτε ναι και θα σας είμαστε ευγνώμονες. Ή να πείτε όχι και θα το θυμόμαστε».
Την ίδια στιγμή, ο Εμανουέλ Μακρόν από το Νταβός κάλεσε την Ε.Ε. να εξετάσει αντίμετρα σε ενδεχόμενους νέους δασμούς, προκαλώντας σφοδρή και ειρωνική επίθεση από τον Τραμπ, ο οποίος κατηγόρησε τη Γαλλία για δεκαετίες εκμετάλλευσης των ΗΠΑ.
Η αμερικανική πρόταση για τη Γροιλανδία συνιστά έναν επικίνδυνο γεωπολιτικό ελιγμό: επιχειρεί να συνδυάσει ασφάλεια, πρώτες ύλες και οικονομική πίεση, δοκιμάζοντας τα όρια της ευρωπαϊκής συνοχής και της αυτονομίας της Γροιλανδίας. Το αν οι «άμεσες διαπραγματεύσεις» θα οδηγήσουν σε συμφωνία ή σε νέα κλιμάκωση, παραμένει ανοιχτό – με την Αρκτική να μετατρέπεται σε νέο επίκεντρο παγκόσμιας αντιπαράθεσης.
