Η πρόσφατη Σύνοδος Ασφαλείας του Μονάχου επιβεβαίωσε ότι οι σχέσεις ανάµεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωµένες Πολιτείες βρίσκονται σε φάση ουσιαστικής αλλαγής. Η οµιλία του Αµερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούµπιο επιχείρησε να αποκαταστήσει ένα κλίµα εµπιστοσύνης που είχε κλονιστεί έντονα, όταν ο αντιπρόεδρος Τζ.Ντ. Βανς είχε προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων µε τις αιχµηρές τοποθετήσεις του στην ίδια διοργάνωση, ένα χρόνο πριν. Η διαφορά στο ύφος ήταν εµφανής. Ο Ρούµπιο µίλησε για κοινή ιστορία, κοινό πολιτισµό και αλληλένδετη µοίρα Ευρώπης και Αµερικής, στέλνοντας ένα πιο ήπιο και καθησυχαστικό µήνυµα. Ωστόσο, παρά τη διαφοροποίηση στον τόνο, οι βασικές κατευθύνσεις της αµερικανικής πολιτικής παραµένουν οι ίδιες. Οι Ηνωµένες Πολιτείες δεν αποσύρονται από την Ευρώπη, αλλά επιδιώκουν να επανακαθορίσουν τους όρους της σχέσης, στη λογική του «America First».
Ενα χρόνο πριν, ο Βανς µίλησε για «εσωτερικούς εχθρούς», άσκησε έντονη κριτική στην αθρόα προσέλευση µεταναστών και αµφισβήτησε ευθέως το φιλελεύθερο µοντέλο διακυβέρνησης στην Ευρώπη. Οπως ανέφερε, τα προβλήµατα της ∆ύσης δεν προέρχονται µόνο από τη Ρωσία ή την Κίνα, αλλά και από τις λανθασµένες πολιτικές της. Ο Ρούµπιο, αν και απέφυγε τις σκληρές διατυπώσεις, επανέλαβε τους ίδιους βασικούς άξονες, δίνοντας έµφαση στην εθνική κυριαρχία, αµφισβητώντας τη λεγόµενη «διεθνή τάξη» που βασίζεται στο ∆ιεθνές ∆ίκαιο. Ασκησε έντονη κριτική στην ανεξέλεγκτη παγκοσµιοποίηση και επανέλαβε την ανάγκη για αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων.
Σύµφωνα µε τον Αµερικανό ΥΠ.ΕΞ., ο έλεγχος του ποιος εισέρχεται σε µια χώρα αποτελεί θεµελιώδες στοιχείο εθνικής κυριαρχίας και όχι ένδειξη ξενοφοβίας. Παράλληλα, άσκησε κριτική στις µονοµερείς πολιτικές για το κλίµα, υποστηρίζοντας ότι οι γεωπολιτικοί ανταγωνιστές της ∆ύσης αξιοποιούν τους ενεργειακούς πόρους χωρίς αντίστοιχους περιβαλλοντικούς περιορισµούς, αποκτώντας έτσι στρατηγικό πλεονέκτηµα.
Το δόγµα Τραµπ, βασικοί εκφραστές του οποίου είναι οι Βανς και Ρούµπιο, κινείται σε τρεις άξονες: την επαναφορά της ισχύος ως κεντρικού εργαλείου άσκησης εξωτερικής πολιτικής, την προστασία και ενίσχυση της εθνικής οικονοµίας και τη διατήρηση της πολιτισµικής ταυτότητας της ∆ύσης. Οπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Ρούµπιο, «οι στρατοί δεν πολεµούν για αφηρηµένες έννοιες», αλλά για έθνη και τρόπους ζωής. Η φράση αυτή δείχνει τη µετατόπιση από τον κλασικό φιλελεύθερο διεθνισµό σε µια πιο εθνοκεντρική πολιτική προσέγγιση.
Υπό προϋποθέσεις
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Ενωση αντιµετωπίζεται από την Ουάσινγκτον ως σύµµαχος υπό προϋποθέσεις. Οι πιέσεις για την αύξηση των αµυντικών δαπανών εντός του ΝΑΤΟ, η ενεργειακή απεξάρτηση από τη Μόσχα και µια πιο αυστηρή µεταναστευτική πολιτική αποτελούν βασικές προϋποθέσεις µιας στρατηγικής που δεν στοχεύει στη ρήξη, αλλά στην προσαρµογή της Ευρώπης σε νέους όρους συνεργασίας.
Στην Ευρώπη η ανησυχία είναι διπλή. Από τη µία πλευρά υπάρχει ο φόβος µιας ενδεχόµενης αποδυνάµωσης της αµερικανικής στήριξης, ιδίως σε σχέση µε την Ουκρανία. Από την άλλη, η αµερικανική ηγεσία µετακινείται από τη λογική της πολιτικής συναίνεσης σε µια πιο ωµή λογική ισχύος.
Αν και η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονοµία παραµένει το µεγάλο ζητούµενο, την ίδια στιγµή οι
περισσότερες κυβερνήσεις θέλουν να αποφεύγουν τη ρήξη µε την Ουάσινγκτον, αναγνωρίζοντας ότι η αµυντική εξάρτηση από τις ΗΠΑ παραµένει κρίσιµη.
Οι αντιδράσεις των Ευρωπαίων ηγετών ανέδειξαν αυτές τις τάσεις, που οδηγούν σε σηµαντικές διαφοροποιήσεις εντός της Ενωσης. Ο Γάλλος πρόεδρος Εµανουέλ Μακρόν τόνισε την ανάγκη στρατηγικής αυτονοµίας της Ε.Ε., υποστηρίζοντας ότι πρέπει να αναλάβει µεγαλύτερη ευθύνη για την άµυνά της. Ο Γερµανός καγκελάριος Φρίντριχ
Μερτς τόνισε ότι οι πολιτισµικές αντιπαραθέσεις που αναδεικνύει η Ουάσινγκτον δεν µπορούν να καθορίσουν τον ευρωπαϊκό προσανατολισµό και υπερασπίστηκε το κράτος δικαίου. Από την πλευρά της, η ύπατη εκπρόσωπος της Ε.Ε., Κάγια Κάλας, υπογράµµισε τη σηµασία της πολυµέρειας και της διεθνούς τάξης βασισµένης σε κανόνες.
Στο Μόναχο φάνηκε άλλη µια φορά ότι η Ευρώπη δεν είναι ενιαία. Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, που αισθάνονται πιο άµεσα τη ρωσική απειλή, βλέπουν την αµερικανική παρουσία ως εγγυητή της ασφάλειάς τους.
Μάλιστα, για κάποιες από αυτές, η προοπτική διµερών συµφωνιών µε τις ΗΠΑ δεν αποτελεί απειλή για την ευρωπαϊκή συνοχή, αλλά ενίσχυση της εθνικής τους ασφάλειας. Το γεγονός ότι ο Τραµπ δείχνει σαφή προτίµηση σε διακρατικές συµφωνίες ενισχύει τη διάθεση ορισµένων κυβερνήσεων να κινηθούν αυτόνοµα, θεωρώντας ότι έτσι εξυπηρετούν καλύτερα τα συµφέροντά τους.
Αυτή η δυναµική ενισχύει την εικόνα µιας «Ευρώπης δύο ταχυτήτων», όχι µόνο σε οικονοµικό αλλά
και σε γεωπολιτικό επίπεδο.
Ο γαλλογερµανικός άξονας, παρά τις δυσκολίες που αντιµετωπίζει, επιχειρεί να ανακάµψει διαµορφώνοντας έναν στενότερο πυρήνα συνεργασίας µε χώρες όπως η Ιταλία, η Ολλανδία, η Πολωνία και η Ισπανία, κυρίως στον τοµέα της άµυνας, αφήνοντας εκτός τις υπόλοιπες.
Το αν τελικά θα επικρατήσει η εµβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ή η ενίσχυση των εθνικών εξαρτήσεων από την Ουάσινγκτον θα εξαρτηθεί σε µεγάλο βαθµό από το κατά πόσο οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θα καταφέρουν να µετατρέψουν την αµερικανική πίεση σε κίνητρο ενότητας ή σε παράγοντα διάσπασης. Μέχρι στιγµής υπερισχύει το δεύτερο.
Κυριακάτικη Απογευματινή
