Το Μεξικό βρίσκεται αντιμέτωπο με νέο κύμα βίας μετά τη μεγάλη ομοσπονδιακή επιχείρηση στην πολιτεία Χαλίσκο που κατέληξε στον θάνατο του διαβόητου βαρόνου των ναρκωτικών Νεμέσιο Οσεγκέρα Σερβάντες, γνωστού ως «Ελ Μέντσο», ηγετικής μορφής του καρτέλ Καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά (CJNG).
Το νήμα που οδήγησε στον εντοπισμό
Ο υπουργός Άμυνας του Μεξικού, στρατηγός Ρικάρντο Τρεβίγια Τρέχο, αποκάλυψε ότι οι Αρχές εντόπισαν την τοποθεσία του «Ελ Μέντσο» μέσω στενού συνεργάτη της συντρόφου του. Όπως ανέφερε, η γυναίκα εισήλθε σε εγκατάσταση στο Χαλίσκο και στις 21 Φεβρουαρίου αποχώρησε, γεγονός που ενεργοποίησε πληροφορίες ότι ο αρχηγός του καρτέλ παρέμενε στο ακίνητο. Από εκείνη τη στιγμή τέθηκε σε εφαρμογή το σχέδιο σύλληψης.
Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε από τις Ειδικές Δυνάμεις του μεξικανικού στρατού με τη συνδρομή αεροσκαφών της Πολεμικής Αεροπορίας και της Δύναμης Άμεσης Αντίδρασης της Εθνικής Φρουράς. Όταν οι στρατιωτικοί επιχείρησαν να προσεγγίσουν το σημείο, δέχθηκαν πυρά. Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση, απάντησαν σε καθεστώς αυτοάμυνας, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν τέσσερα μέλη του καρτέλ και να τραυματιστούν τρία ακόμη, ανάμεσά τους και ο Οσεγκέρα, ο οποίος υπέκυψε κατά τη διάρκεια αεροδιακομιδής. Δύο ακόμη φερόμενα μέλη της οργάνωσης συνελήφθησαν.
Οι δυνάμεις ασφαλείας κατέσχεσαν βαρύ οπλισμό, μεταξύ άλλων εκτοξευτές ρουκετών ικανούς να πλήξουν αεροσκάφη ή τεθωρακισμένα οχήματα, στοιχείο που αποτυπώνει το επίπεδο στρατιωτικοποίησης των καρτέλ.
Ποιος ήταν ο «Ελ Μέντσο»
Ο Ελ Μέντσο καταγόταν από την Αγουιγίγια στη γειτονική πολιτεία Μιτσοακάν και είχε σημαντική εμπλοκή στη διακίνηση ναρκωτικών ήδη από τη δεκαετία του 1990. Σε νεαρή ηλικία μετανάστευσε στις ΗΠΑ, όπου το 1994 καταδικάστηκε από το ομοσπονδιακό δικαστήριο της Βόρειας Περιφέρειας της Καλιφόρνια για συνωμοσία με σκοπό τη διανομή ηρωίνης και εξέτισε σχεδόν τρία χρόνια φυλάκισης.
Μετά την αποφυλάκισή του επέστρεψε στο Μεξικό και επανεντάχθηκε στη διακίνηση ναρκωτικών συνεργαζόμενος με τον βαρόνο Ignacio Coronel Villareal, γνωστό ως «Nacho Coronel». Μετά τον θάνατο του Βιγιαρεάλ, ο Ελ Μέντσο και ο Erik Valencia Salazar («El 85») ίδρυσαν το CJNG περίπου το 2007.
Αρχικά συνεργάστηκαν με το καρτέλ Σιναλόα, αλλά αργότερα αποσχίστηκαν και επί χρόνια τα δύο καρτέλ συγκρούονται για τον έλεγχο εδαφών σε όλο το Μεξικό.
Μια ιστορία του υποκόσμου αναφέρει ότι η ρήξη προκλήθηκε όταν ένας διακινητής στη Γουαδαλαχάρα έχυσε ένα ποτήρι ρόφημα ιβίσκου πάνω σε αντίπαλο κατά τη διάρκεια συνάντησης στην ανατολική πλευρά της πόλης. Το φαινομενικά ασήμαντο περιστατικό φέρεται να πυροδότησε μια αιματηρή αλυσίδα προδοσιών, ανταλλαγών πυρών και σφαγών.
Σε αντίθεση με τον El Chapo, που επιδίωξε τη βοήθεια του Sean Penn για να μετατρέψει την εγκληματική του ζωή σε χολιγουντιανή ταινία, ο Ελ Μέντσο προτιμούσε να κινείται στο παρασκήνιο. Για αυτό εξάλλου υπάρχουν και ελάχιστες φωτογραφίες του.
Από το 2017, ο Ελ Μέντσο είχε κατηγορηθεί επανειλημμένα από το ομοσπονδιακό δικαστήριο της Περιφέρειας της Κολούμπια στις ΗΠΑ.
Το πιο πρόσφατο κατηγορητήριο, που κατατέθηκε στις 5 Απριλίου 2022, τον κατηγορούσε για συνωμοσία και διακίνηση ελεγχόμενων ουσιών (μεθαμφεταμίνη, κοκαΐνη και φαιντανύλη) με σκοπό την παράνομη εισαγωγή τους στις ΗΠΑ, καθώς και για χρήση πυροβόλων όπλων σε σχέση με αδικήματα διακίνησης ναρκωτικών. Κατηγορήθηκε επίσης βάσει του Νόμου περί Δίωξης Βαρόνων Ναρκωτικών για διεύθυνση διαρκούς εγκληματικής επιχείρησης.
Στήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες
Η επιχείρηση φέρεται να είχε και αμερικανική υποστήριξη σε επίπεδο πληροφοριών. Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παρείχαν συνδρομή, ενώ, σύμφωνα με αξιωματούχο που μίλησε στο Reuters, καθοριστική ήταν η συμβολή νεοσύστατης υπηρεσίας του Πεντάγωνο που εξειδικεύεται στη συλλογή πληροφοριών για τα καρτέλ.
Ενίσχυση στρατιωτικής παρουσίας
Μετά τα αιματηρά επεισόδια, η κυβέρνηση ανέπτυξε επιπλέον 2.500 στρατιώτες στο Χαλίσκο και σε γειτονικές πολιτείες. Ο στρατηγός Τρεβίγια δήλωσε ότι ήδη περίπου 7.000 στελέχη βρίσκονταν στην περιοχή και ότι η παρουσία των ενόπλων δυνάμεων θα ενισχυθεί περαιτέρω.
Ο υπουργός Ασφάλειας και Προστασίας του Πολίτη Ομάρ Γκαρσία Χαρφούχ έκανε λόγο για δεκάδες νεκρούς έπειτα από επιθέσεις κατά των αρχών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, σκοτώθηκαν 25 μέλη της Εθνικής Φρουράς, ένας σωφρονιστικός υπάλληλος και ένας υπάλληλος της Εισαγγελίας της Πολιτείας, καθώς και μία γυναίκα πολίτης, ενώ 30 φερόμενα μέλη εγκληματικών οργανώσεων έχασαν επίσης τη ζωή τους.
Έκκληση για ψυχραιμία
Η πρόεδρος του Μεξικού Κλαούντια Σέινμπαουμ απηύθυνε έκκληση για ειρήνη, τονίζοντας ότι προτεραιότητα αποτελεί η διασφάλιση της ασφάλειας των πολιτών. Υποστήριξε ότι η κατάσταση βαίνει προς σταθεροποίηση, με συντονισμό κυβέρνησης, ενόπλων δυνάμεων και συμβουλίου ασφαλείας.
Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι ο θάνατος του «Ελ Μέντσο» ενδέχεται να ανοίξει νέο κύκλο βίας. Ο αναλυτής ασφάλειας Ντέιβιντ Σαουσέδο εκτίμησε ότι η επιχείρηση έμοιαζε περισσότερο με επιχείρηση εξόντωσης παρά σύλληψης, γεγονός που μπορεί να πυροδοτήσει εσωτερικές συγκρούσεις διαδοχής στο καρτέλ ή αντιπαραθέσεις με αντίπαλες οργανώσεις.
Στο παραθαλάσσιο θέρετρο Πουέρτο Βαγιάρτα, στην πολιτεία Χαλίσκο, τουρίστες περιέγραψαν σκηνές που παρέπεμπαν σε εμπόλεμη ζώνη, με πυκνούς καπνούς να υψώνονται στον ουρανό. Αεροπορικές εταιρείες όπως η Air Canada, η United Airlines, η Aeromexico και η American Airlines ανέστειλαν πτήσεις προς την περιοχή, ενώ το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κάλεσε τους Αμερικανούς πολίτες σε ορισμένες ζώνες του Μεξικού να παραμείνουν σε ασφαλή καταλύματα μέχρι νεωτέρας.
