Ρεπορτάζ: Χάρης Γ. Σαββίδης
Επαναλαμβάνοντας τα εντυπωσιακά αποτελέσματα των πρώτων ωρών στους πολέμους Ιράκ και Αφγανιστάν, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κατάφεραν να εξοντώσουν με τα πρώτα χτυπήματα τόσο τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ όσο και αρκετούς άλλους υψηλόβαθμους αξιωματούχους του ιρανικού καθεστώτος. Ωστόσο, όπως οι ΗΠΑ διδάχθηκαν με οδυνηρό τρόπο στους προηγούμενους πολέμους, οι πρώτες ώρες σπάνια είναι ενδεικτικές της πορείας της σύγκρουσης.
Το πρώτο ερώτημα είναι κατά πόσο τα αποτελέσματα των επιθέσεων θα περιοριστούν στην εξόντωση των ηγετικών στελεχών και σε νέες καταστροφές στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και το πυραυλικό οπλοστάσιο, ή θα υπάρξουν σημαντικότερα επιτεύγματα, όπως η ανατροπή του καθεστώτος των μουλάδων. Και βέβαια, το ακόμα πιο σημαντικό ερώτημα σε μια τέτοια περίπτωση είναι ποια θα είναι η διάδοχη κατάσταση.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι συμφώνησε με την Τεχεράνη για νέες συνομιλίες ενώ ο Νετανιάχου θα συνεχίσει το σφυροκόπημα – Ο φόβος της χερσαίας επίθεσης, ο ρόλος των αντικαθεστωτικών και οι αντιρρήσεις στις ΗΠΑ
Χθες το απόγευμα ο Ντόναλντ Τραμπ, αφού πανηγύρισε για την επιτυχία με μία μόνο επίθεση να σκοτωθούν 48 ηγετικά στελέχη του ιρανικού καθεστώτος, υποστήριξε ότι το Ιράν ζήτησε να υπάρξουν συνομιλίες και εκείνος συμφώνησε. Στον αντίποδα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωνε ότι τις ημέρες που ακολουθούν οι επιθέσεις κατά του Ιράν θα ενταθούν. Τα επόμενα 24ωρα θα δείξουν τι από τα δύο ισχύει. Θα μπορούσε να προκύψει ένας συνδυασμός, με τις ΗΠΑ να αποσύρονται και το Ισραήλ να συνεχίζει τις επιθέσεις κατά του ιρανικού οπλοστασίου. Σε μια τέτοια περίπτωση οι ισχυρές αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή θα παραμονεύουν, σε περίπτωση που τα ιρανικά αντίποινα ξεπεράσουν κάποιες «κόκκινες γραμμές».
Δύσκολα, όμως, θα υπάρξει αλλαγή καθεστώτος όσο η επέμβαση περιορίζεται στην αεροπορική ισχύ. Ο πρόεδρος Τραμπ κάλεσε, βέβαια, τους Ιρανούς να εξεγερθούν και να ανατρέψουν το καθεστώς που τους καταπιέζει για περίπου μισό αιώνα. Δεν είναι σαφές κατά πόσο αυτό είναι εφικτό χωρίς μια οργανωμένη αντιπολίτευση. Ενδεχομένως οι μυστικές υπηρεσίες ΗΠΑ και Ισραήλ έχουν ετοιμάσει το έδαφος για την επόμενη μέρα και τη μετάβαση σε ένα φιλικότερο καθεστώς, που θα αποποιηθεί το πυρηνικό πρόγραμμα και τη στήριξη σε ένοπλες οργανώσεις, όχι μόνο στην Αραβική Χερσόνησο αλλά και σε Νιγηρία και Σομαλία.
Η ιστορία διδάσκει, πάντως, ότι η αλλαγή καθεστώτος απαιτεί χερσαία επέμβαση. Και κάτι τέτοιο στην περίπτωση του Ιράν, μιας τεράστιας, κυρίως ορεινής χώρας, με σκληραγωγημένο, καλά εξοπλισμένο και αποφασισμένο στρατό εκατομμυρίων, ίσως εξελιχθεί σε κόλαση μπροστά στην οποία θα ωχριούν Αφγανιστάν, Ιράκ ή ακόμα και Βιετνάμ.
Ένα δεύτερο σημαντικό επιχείρημα κατά μιας εισβολής είναι οι αντιρρήσεις στο εσωτερικό του στρατοπέδου Τραμπ. Τόσο οι πιο θερμοί υποστηρικτές του MAGA, όσο και άμεσοι συνεργάτες του, όπως ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, διαφωνούν με τη στρατιωτική εμπλοκή στο εξωτερικό. Ήδη χθες υπήρξαν οι πρώτοι νεκροί Αμερικανοί στρατιώτες στη δεύτερη θητεία Τραμπ. Μια κλιμάκωση δεν θα γίνει εύκολα δεκτή και οι εκλογές για το Κογκρέσο απέχουν μόλις ένα εξάμηνο.
Ο αντιπρόεδρος Βανς δήλωσε καθαρά στην «Washington Post» ότι παραμένει σκεπτικιστής απέναντι σε κάθε εξωτερική επέμβαση. Ίσως γι’ αυτό επέλεξε να προσφύγει σε εκείνον, ως έσχατη λύση αποφυγής της επίθεσης, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν. Σύμφωνα με το Bloomberg, όταν το βράδυ της Πέμπτης αντιλήφθηκε ότι οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη δεν απέφεραν αποτέλεσμα, ο διαμεσολαβητής Μπαντρ αλ Μπουσαΐντι, πεπεισμένος ότι η σύγκρουση ήταν επικείμενη, πέταξε απευθείας στην Ουάσινγκτον και συναντήθηκε με τον αντιπρόεδρο Βανς. Η συνάντηση δεν είχε τελικά αποτέλεσμα και φέρεται να εξόργισε τους συμβούλους του Τραμπ που τάσσονται υπέρ της επίθεσης.
Τα αραβικά καθεστώτα είναι λογικό να ανησυχούν για την επόμενη ημέρα, εφόσον χάσουν έναν ισχυρό παράγοντα που εξισορροπούσε την επιρροή των άλλων ισχυρών στην περιοχή. Πρωτίστως της Σαουδικής Αραβίας, που παραδοσιακά υπήρξε ο μεγαλύτερος εχθρός του Ιράν (μετά το Ισραήλ). Μάλιστα, σύμφωνα με την «Washington Post», o διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τον τελευταίο μήνα μίλησε πολλές φορές τηλεφωνικά με τον πρόεδρο Τραμπ, υποστηρίζοντας μια αμερικανική επίθεση. Εφόσον εξαλειφθεί το καθεστώς των μουλάδων στην Τεχεράνη, το Ριάντ πολύ πιο εύκολα θα μπορέσει να προωθήσει τα σχέδια ομαλοποίησης των σχέσεων και οικονομικής συνεργασίας με το Ισραήλ.
Σαρωτικό πλήγμα στα ισχυρά ονόματα του καθεστώτος
Η κοινή στρατιωτική επιχείρηση ΗΠΑ και Ισραήλ δεν περιορίστηκε στην εξόντωση του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, αλλά πέτυχε ένα σαρωτικό πλήγμα κατά του πυρήνα της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με πληροφορίες από διεθνή πρακτορεία και την κρατική τηλεόραση του Ιράν, ο κατάλογος των απωλειών περιλαμβάνει μερικά από τα πιο ισχυρά ονόματα του καθεστώτος.
Μετά τον Χαμενεΐ, ο πλέον σημαίνων πολιτικός του Ιράν που δολοφονήθηκε ήταν ο πρώην πρόεδρος της χώρας, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ (2005-2013). Όπως επιβεβαιώθηκε, ο Αχμαντινετζάντ σκοτώθηκε το πρωί του Σαββάτου, 28 Φεβρουαρίου, όταν ισραηλινά βλήματα έπληξαν την κατοικία του στην περιοχή Ναρμάκ, στα βορειοανατολικά της Τεχεράνης. Από την έκρηξη έχασαν τη ζωή τους και αρκετοί από τους σωματοφύλακές του.
Πέραν των Χαμενεΐ και Αχμαντινετζάντ, ισχυρό ήταν το πλήγμα που δέχθηκε και η στρατιωτική ηγεσία. Ο επικεφαλής του γενικού επιτελείου ενόπλων δυνάμεων του Ιράν, ο Αμπντολραχίμ Μουσαβί, σκοτώθηκε μαζί με άλλους υψηλόβαθμους αξιωματικούς του στρατού στα αμερικανο-ισραηλινά πλήγματα, όπως επιβεβαίωσε η ιρανική κρατική τηλεόραση. Το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο της χώρας ανέφερε το όνομα του Μουσαβί μεταξύ των υψηλόβαθμων αξιωματικών που σκοτώθηκαν το Σάββατο μαζί με τον υπουργό Άμυνας του Ιράν και τον Αλί Σαμχανί, σύμβουλο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Η ιρανική κρατική τηλεόραση διευκρίνισε ότι όλοι τους σκοτώθηκαν «στη διάρκεια συνεδρίασης του Συμβουλίου Άμυνας. Σημαντικές είναι και οι απώλειες και για το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης, καθώς νεκρός επιβεβαιώθηκε ότι είναι o διοικητής των Χερσαίων Δυνάμεων, υποστράτηγος Μοχαμάντ Πακπούρ.
Τραγικός είναι και ο απολογισμός και για την οικογένεια του Αγιατολάχ Χαμενεΐ. Ιρανικά πρακτορεία, όπως το Tasnim, επιβεβαίωσαν ότι κατά τον βομβαρδισμό του παλατιού σκοτώθηκαν η κόρη του Χαμενεΐ, ο γαμπρός του, καθώς και ο εγγονός του. Μεγάλες όμως ήταν οι απώλειες και απλών πολιτών από τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Τουλάχιστον 145 μαθήτριες φέρονται να σκοτώθηκαν, όταν πύραυλος κατέπεσε στο σχολείο τους, όπως μετέδωσε το ιρανικό κρατικό δίκτυο τηλεόρασης.
Ο μεταβατικός Αγιατολάχ και ο γιος-διάδοχος
Σε μια ιστορική καμπή, που σημαδεύεται από την κήρυξη εθνικού πένθους 40 ημερών, εισήλθε το Ιράν μετά την εξόντωση του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Η Τεχεράνη καλείται πλέον να διαχειριστεί ένα πρωτοφανές κενό εξουσίας, ενεργοποιώντας τις προβλεπόμενες συνταγματικές διαδικασίες για την εκλογή του διαδόχου του, σε μια περίοδο ακραίας περιφερειακής έντασης.
Σύμφωνα με το επίσημο πρωτόκολλο, η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, το 88μελές σώμα θρησκευτικών λειτουργών, αναλαμβάνει το κρίσιμο έργο της επιλογής του νέου ανώτατου ηγέτη. Μέχρι τότε, τα θρησκευτικά καθήκοντα ασκεί ο Αγιατολάχ Αλί Ρεζά Αράφι. Ο Αράφι εκπροσωπεί μια νέα, τεχνοκρατική γενιά στελεχών. Είναι πολύγλωσσος, εξοικειωμένος με τη διεθνή διπλωματία και την τεχνολογία, στοιχείο που θεωρείται καθοριστικό για τη διατήρηση της εσωτερικής συνοχής και της διεθνούς εικόνας του καθεστώτος.
Παράλληλα, ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, Αλί Λαριτζανί, ανακοίνωσε τη συγκρότηση ενός προσωρινού ηγετικού συμβουλίου. Σε αυτό συμμετέχουν ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, ο επικεφαλής της Δικαιοσύνης, Γολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ, και ένας νομικός του Συμβουλίου των Φρουρών της Επανάστασης. Ο Λαριτζανί, σε διάγγελμά του χθες, τόνισε την ανάγκη για «αδιατάρακτη ενότητα», προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε απόπειρα εσωτερικού διχασμού θα αντιμετωπιστεί με αποφασιστικότητα.
Ωστόσο, το πρόσωπο-κλειδί παραμένει ο 56χρονος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Ως ο μοναδικός γιος του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη του Ιράν, με ενεργό ρόλο στη δημόσια ζωή, ο Μοτζτάμπα ελέγχει το πανίσχυρο γραφείο του ανώτατου ηγέτη και διατηρεί οργανικούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Ο Μοτζτάμπα είχε τον πλήρη έλεγχο του «Beit-e Rahbari» του γραφείου του ανώτατου ηγέτη και από εκεί διαχειριζόταν τις επαφές με τις μυστικές υπηρεσίες και τον στρατό, λειτουργώντας ως ο de facto σύνδεσμος του πατέρα του με το βαθύ κράτος.
Διατηρεί στενότατες σχέσεις με την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης και την πολιτοφυλακή Μπασίτζ. Επίσης, αν και ως κληρικός θεωρείται ότι είναι χαμηλόβαθμος, τα τελευταία χρόνια υπήρξε μια συστηματική προσπάθεια αναβάθμισης του θρησκευτικού του στάτους, ώστε να πληροί τις τυπικές προϋποθέσεις για τη θέση του ανώτατου ηγέτη.
Εκδίκηση για τον Χαμενεΐ με καταιγίδα από πυραύλους
Ρεπορτάζ: Γιάννης Κυριακίδης
Σε μαζικά πλήγματα κατά αμερικανικών βάσεων, πόλεων στο Ισραήλ, αλλά και σε πόλεις και υποδομές των αραβικών μοναρχιών του Περσικού Κόλπου προχώρησε το Ιράν. Οι επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise και drones αυτοκτονίας έχουν στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες ανθρώπους και πραγματοποιήθηκαν ως αντίποινα για τις αεροπορικές επιδρομές που στοίχισαν τη ζωή στον ανώτατο ηγέτη του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και σε δεκάδες άλλους κρατικούς αξιωματούχους, αλλά και εκατοντάδες απλούς αμάχους.
Στο στόχαστρο Ισραήλ, Κουβέιτ, Κατάρ, Μπαχρέιν, Ντουμπάι, Σαουδική Αραβία και αμερικανικές βάσεις – Μακελειό σε καταφύγιο στην Μπέιτ Σεμές
Η Τεχεράνη αξιοποιεί το κολοσσιαίο πυραυλικό της οπλοστάσιο, τα άφθονα drones αυτοκτονίας και εφαρμόζει μια στρατηγική «κορεσμού» των εχθρικών συστημάτων αεράμυνας. Τα ισραηλινά στρατεύματα και υπηρεσίες κατασκοπείας εκτιμούν ότι το Ιράν διαθέτει περίπου 2.500 βαλλιστικούς πυραύλους. Σύμφωνα με τον ισραηλινό στρατό, πριν από τον πόλεμο του Ιουνίου 2025 το Ιράν προσπαθούσε να επιταχύνει τον ρυθμό παραγωγής βαλλιστικών πυραύλων και να αυξήσει το απόθεμά του από περίπου 3.000 σε 8.000 εντός δύο ετών.
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης του περσινού Ιουνίου, το Ιράν εκτόξευσε περισσότερους από 500 πυραύλους κατά του Ισραήλ. Ο ισραηλινός στρατός ανέφερε ότι κατέστρεψε εκατοντάδες πυραύλους με πλήγματα εναντίον στόχων στο ιρανικό έδαφος, ενώ υποστήριξε ότι απέτρεψε την παραγωγή επιπλέον 1.500 πυραύλων μέσω επιθέσεων σε υποδομές κατασκευής.
Από χθες το πρωί το Ισραήλ έγινε στόχος δεκάδων βαλλιστικών πυραύλων. Εκρήξεις ακούστηκαν στην Ιερουσαλήμ και σε άλλες πόλεις της χώρας. Η πόλη Μπέιτ Σεμές, δυτικά της Ιερουσαλήμ, μετατράπηκε σε πεδίο τραγωδίας. Ένας ιρανικός βαλλιστικός πύραυλος πέτυχε άμεσο πλήγμα σε δημόσιο καταφύγιο, με αποτέλεσμα τον θάνατο τουλάχιστον εννέα ανθρώπων και τον τραυματισμό 40. Ο αριθμός των νεκρών αναμένεται να αυξηθεί, μιας και 20 άτομα εξακολουθούν να αγνοούνται κάτω από τα ερείπια. Οι αρχές του Ισραήλ παραδέχθηκαν ότι τα υφιστάμενα καταφύγια δεν είναι σχεδιασμένα να αντέχουν την ισχύ κρούσης των σύγχρονων βαλλιστικών πυραύλων. Από την επίθεση καταστράφηκε ολοσχερώς μια συναγωγή, ενώ οι διασώστες δίνουν μάχη με τον χρόνο για τον εντοπισμό επιζώντων.
Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η κατάσταση είναι οριακή. Το υπουργείο Άμυνας της χώρας ανακοίνωσε ότι το Ιράν εκτόξευσε 165 βαλλιστικούς πυραύλους, 541 drones και δύο πυραύλους cruise. Από τους βαλλιστικούς πυραύλους οι 152 καταστράφηκαν, ενώ από τα 541 drones καταρρίφθηκαν τα 506. Παρ’ όλα αυτά, όσα κατάφεραν να διαπεράσουν την άμυνα προκάλεσαν τον θάνατο τριών ξένων υπηκόων (από το Πακιστάν, το Νεπάλ και το Μπανγκλαντές) και τον τραυματισμό 58 ατόμων. Το κλείσιμο του εναέριου χώρου και οι ζημιές στο αεροδρόμιο του Ντουμπάι έχουν προκαλέσει παγκόσμιο αεροπορικό χάος, με χιλιάδες τουρίστες να παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ξενοδοχεία και τερματικούς σταθμούς, καθώς οι ακυρώσεις πτήσεων ξεπερνούν τις 3.400.
Το Κουβέιτ δέχθηκε καταιγισμό από 97 πυραύλους και 283 drones, με αποτέλεσμα τον θάνατο ενός ανθρώπου και τον τραυματισμό 32 ξένων υπηκόων. Εκρήξεις από βλήματα και drones προερχόμενα από το Ιράν συγκλόνισαν την Ντόχα στο Κατάρ και το Μπαχρέιν, καθώς οι τοπικές δυνάμεις αεράμυνας ενεργοποιήθηκαν για να αποτρέψουν πλήγματα σε ζωτικές υποδομές.
Στη Σαουδική Αραβία, η αεράμυνα αναχαίτισε επιτυχώς πυραύλους που στόχευαν το διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ και την αεροπορική βάση Prince Sultan. Η συγκεκριμένη βάση θεωρείται στόχος υψίστης σημασίας, καθώς φιλοξενεί αμερικανικό στρατιωτικό προσωπικό. Η Τεχεράνη φαίνεται να στοχεύει συστηματικά κάθε χώρα που διευκολύνει τις αμερικανικές επιχειρήσεις στην περιοχή.
Αμερικανικές απώλειες
Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν ανακοίνωσαν ότι έπληξαν το αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν», ισχυρισμό που το Πεντάγωνο διέψευσε κατηγορηματικά, σημειώνοντας ότι οι πύραυλοι δεν πλησίασαν το σκάφος. Ωστόσο η ένταση παραμένει στο ζενίθ, καθώς οι ΗΠΑ επιβεβαίωσαν τη βύθιση ενός ιρανικού πλοίου στον Κόλπο του Ομάν.
Απώλειες προσωπικού είχαν και οι ΗΠΑ, καθώς το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι τρεις στρατιωτικοί έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, χωρίς να δίνει περισσότερες λεπτομέρειες για τον τόπο, και υπάρχουν πέντε σοβαρά τραυματίες από την έναρξη των εχθροπραξιών.
Εφημερίδα Απογευματινή
