Η λήξη ενός πολέμου δεν σημαίνει αυτομάτως και πολιτειακή μεταβολή. Στην περίπτωση του Ιράν, το Σύνταγμα του 1979 (αναθεωρημένο το 1989) προβλέπει σαφή ιεραρχία εξουσιών, με κορυφή τον Ανώτατο Ηγέτη και θεσμικό ρυθμιστή τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων.
Η «διττή διακυβέρνηση» -κοσμική κυβέρνηση (πρόεδρος, Βουλή) και ιερατική εποπτεία (Ανώτατος Ηγέτης, Συμβούλιο των Φρουρών)- δεν αποτελεί μεταβατική επιλογή αλλά θεμελιώδη αρχιτεκτονική του καθεστώτος. Συνεπώς, ακόμη και έπειτα από πολεμική δοκιμασία, η επιστροφή σε καθαρά κοσμικό μοντέλο δεν προβλέπεται συνταγματικά χωρίς ριζική αναθεώρηση. Πιθανότερο είναι ένα λειτουργικό «rebalancing» εντός του ισχύοντος πλαισίου, όχι η κατάργησή του.
Η έννοια του izzat (τιμή, αξιοπρέπεια, εθνική υπερηφάνεια) διατρέχει διαχρονικά την ιρανική πολιτική κουλτούρα. Δεν ταυτίζεται με απομόνωση· αντιθέτως, μπορεί να στηρίξει μια ρεαλιστική εξομάλυνση, εφόσον αυτή παρουσιάζεται ως ισότιμη και όχι επιβεβλημένη. Η Τεχεράνη ενδέχεται να προσαρμοστεί σε νέες συνθήκες, εφόσον διασφαλίζει την «αξιοπρέπεια» του κράτους και την ασφάλεια του καθεστώτος. Αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε σταδιακή αποκλιμάκωση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, χωρίς υποχρεωτικά θεαματικές ιδεολογικές αναδιπλώσεις.
Ο χρονικός ορίζοντας μιας τέτοιας προσαρμογής είναι μεσοπρόθεσμος.
Περίπου 3-7 έτη για ουσιαστική μετατόπιση, υπό την προϋπόθεση εσωτερικής σταθερότητας και ελεγχόμενης διαδοχής στην κορυφή.
Εάν το Ιράν σταθεροποιηθεί, η αναβάθμισή του ως ενεργειακού και διαμετακομιστικού κόμβου είναι πιθανή. Η γεωγραφία του το καθιστά κρίσιμο κρίκο σε άξονες Βορρά-Νότου και Ανατολής-Δύσης. Μια τέτοια εξέλιξη θα επηρέαζε αναπόφευκτα τον ρόλο της Τουρκίας ως ενδιάμεσου παίκτη μεταξύ Δύσης και Ευρασίας. Δεν θα τον «αφαιρούσε», αλλά θα τον σχετικοποιούσε, μειώνοντας το μονοπωλιακό πλεονέκτημα της Άγκυρας σε ενέργεια και logistics.
Στο εσωτερικό της Τουρκίας ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν διαθέτει, βάσει του άρθρου 116 του τουρκικού Συντάγματος, τη δυνατότητα πρόωρης προσφυγής στις κάλπες. Η επίκληση «εθνικού θέματος» λόγω του γειτονικού πολέμου μπορεί πολιτικά να λειτουργήσει ως επιταχυντής εκλογών, εφόσον κρίνει ότι οι συσχετισμοί τον ευνοούν. Νομικά η διάλυση της Εθνοσυνέλευσης και η προκήρυξη εκλογών επιτρέπουν επανεκλογή του, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει το ισχύον Σύνταγμα (άρθρο 116).
Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί αλλά αν τον συμφέρει χρονικά.
Η μεταπολεμική εξίσωση, συνεπώς, δεν θα κριθεί μόνο από το πεδίο μάχης αλλά και από τη θεσμική αντοχή της Τεχεράνης, την ευελιξία του izzat ως ιδεολογικού εργαλείου και την ικανότητα περιφερειακών παικτών να αναπροσαρμόσουν στρατηγικές σε ένα ρευστό γεωπολιτικό τοπίο.
Ο κ. Σταθακόπουλος είναι Δρ Παντείου Πανεπιστημίου, Οθωμανολόγος, συνεργάτης Εργαστηρίου Τουρκικών και Ευρασιατικών Μελετών (ΕΤΕΜ) ΠΑΠΕΙ και δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω
Εφημερίδα Απογευματινή
