Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε σήμερα ένα φιλόδοξο πλαίσιο πρωτοβουλιών που στοχεύει στην ενίσχυση της ενεργειακής αυτάρκειας της Ένωσης και τη μείωση των λογαριασμών που επιβαρύνουν τους Ευρωπαίους πολίτες. Η ανακοίνωση έρχεται σε κρίσιμη συγκυρία, καθώς η αστάθεια στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να επηρεάζει τις διεθνείς ενεργειακές αγορές και τις τιμές.
Μικροί πυρηνικοί αντιδραστήρες: Η νέα στρατηγική της Ευρώπης
Ο ένας βασικός άξονας της στρατηγικής αφορά την ανάπτυξη μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων μέχρι το 2050. Οι μικροί πυρηνικοί αντιδραστήρες θα επιτρέψουν στην Ένωση να εξοικονομεί έως 60 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως.
Οι μικροί πυρηνικοί αντιδραστήρες είναι μικρότεροι σε μέγεθος και ισχύ σε σχέση με τους παραδοσιακούς. Ο προκατασκευασμένος σχεδιασμός τους επιτρέπει είτε την πλήρη κατασκευή σε εργοστάσιο και μεταφορά στον χώρο λειτουργίας, είτε την επιτόπια συναρμολόγηση από εξαρτήματα που κατασκευάζονται αλλού.
Οι αρχικές επενδύσεις αναμένεται να είναι χαμηλότερες από εκείνες των μεγάλων πυρηνικών σταθμών, με την ευελιξία προσθήκης περισσότερων μονάδων στην ίδια τοποθεσία καθώς αυξάνεται η ζήτηση. Μόλις τεθούν σε λειτουργία οι πρώτες μονάδες, οι χρόνοι κατασκευής για πρόσθετες εγκαταστάσεις θα είναι μικρότεροι από τους συμβατικούς πυρηνικούς σταθμούς.
Ενδιαφέρον από κράτη μέλη και την Ελλάδα
Αρκετά κράτη μέλη της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων της Ιταλίας, της Ολλανδίας, της Σουηδίας και της Τσεχίας, έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για την εγκατάσταση μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων. Σημαντική είναι η δήλωση του πρωθυπουργού της Ελλάδας Κυριάκου Μητσοτάκη από το Παρίσι, ότι είναι καιρός η χώρα να διερευνήσει αν η πυρηνική ενέργεια, ιδίως οι μικροί αντιδραστήρες, μπορούν να συμβάλλουν στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα.
Οι μικροί πυρηνικοί αντιδραστήρες μπορούν να λειτουργήσουν ως αξιόπιστη πηγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας για αστικές περιοχές και συγκεκριμένες βιομηχανίες: χημικές βιομηχανίες, παραγωγή χάλυβα, διυλιστήρια πετρελαίου, θαλάσσιες μεταφορές και άμυνα. Παράλληλα, θα μετριάζουν την πίεση στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας από την αυξανόμενη ζήτηση.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι προπαρασκευαστικές εργασίες έχουν ήδη ξεκινήσει για τα πρώτα έργα στην Ένωση. Η ανάπτυξη και λειτουργία των πρώτων μονάδων στην Ευρώπη θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ήδη στις αρχές της δεκαετίας του 2030.
Το κρίσιμο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου
Με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 19ης Μαρτίου να πλησιάζει, όπου οι 27 ηγέτες των κρατών μελών θα συζητήσουν το ζήτημα του αυξημένου ενεργειακού κόστους, η Κομισιόν προχώρησε στην παρουσίαση των βασικών αξόνων δράσης. Οι προτάσεις αναπτύχθηκαν από την Τερέσα Ριμπέρα, Εκτελεστική Αντιπρόεδρο για μια Καθαρή, Δίκαιη και Ανταγωνιστική Μετάβαση, και τον Επίτροπο Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν. Το πλαίσιο εστιάζει στον εκσυγχρονισμό του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος, την εξασφάλιση σταθερών και προβλέψιμων τιμών, την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης και την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών. Παράλληλα, διασφαλίζεται η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και η προσβασιμότητα των τιμών για τους καταναλωτές.
Αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ενεργοποιεί προς το παρόν έκτακτα μέτρα, όπως τη γενική ρήτρα διαφυγής που θα επέτρεπε παρέκκλιση από τους δημοσιονομικούς κανόνες, υπογραμμίζεται ότι πρόσθετες ενέργειες θα ακολουθήσουν όταν κριθεί απαραίτητο.
Χρηματοδότηση άνω των 75 δισ. ευρώ
Όπως εξήγησε, η δέσμη μέτρων που εγκρίνει σήμερα η Επιτροπή έχει στόχο τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας και γι’ αυτό η Επιτροπή διασφαλίζει τις κατάλληλες επενδυτικές συνθήκες για τη διοχέτευση ιδιωτικών κεφαλαίων σε καθαρά, οικονομικά προσιτά και εγχώρια ενεργειακά συστήματα.
Κεντρικό στοιχείο των νέων πρωτοβουλιών αποτελεί η προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων σε ενεργειακές υποδομές, δίκτυα και καινοτόμες τεχνολογίες καθαρής ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα συνεργαστεί στενά με τον όμιλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, ο οποίος σχεδιάζει να διαθέσει χρηματοδότηση άνω των 75 δισ. ευρώ την επόμενη τριετία για έργα που στηρίζουν τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα προτεινόμενα μέτρα υλοποιούν το σχέδιο δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια που εγκρίθηκε το 2025 και σηματοδοτούν μια νέα φάση στην ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης, στην οποία η ανάπτυξη της βιομηχανίας καθαρής ενέργειας και η μείωση του κόστους για καταναλωτές και επιχειρήσεις θα αποτελούν βασικούς πυλώνες της μελλοντικής ανταγωνιστικότητας της Ένωσης.
Ο Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν, από την πλευρά του, τόνισε ότι οι υψηλές τιμές της ενέργειας εξακολουθούν να επιβαρύνουν σε μεγάλο βαθμό τους πολίτες και τις επιχειρήσεις στην ΕΕ και η ανανεωμένη κρίση στη Μέση Ανατολή προσθέτει περαιτέρω αβεβαιότητα.
Υπογράμμισε, ότι «όσο η Ευρώπη εξαρτάται από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, θα παραμείνουμε εκτεθειμένοι στην παγκόσμια αστάθεια» και γι’ αυτό το λόγο «η ενίσχυση της ενεργειακής μας ανεξαρτησίας είναι απαραίτητη για την επίτευξη ενός καθαρότερου, ασφαλέστερου και πιο οικονομικά προσιτού ενεργειακού συστήματος».
