Η σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν προκαλεί έντονη αβεβαιότητα διεθνώς, με διαφορετικά μηνύματα να εκπέμπονται από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και το ίδιο το Πεντάγωνο, προκαλώντας σύγχυση σε συμμάχους και αγορές.
Η έκβαση του πολέμου, οι γεωπολιτικές επιπτώσεις και η πολιτική πίεση για τον Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ καθιστούν κρίσιμη την κατανόηση πιθανών σεναρίων τερματισμού της σύγκρουσης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε σε σύντομη τηλεφωνική συνέντευξη στο Axios ότι ο πόλεμος με το Ιράν θα τελειώσει «σύντομα», καθώς δεν υπάρχει «σχεδόν τίποτα πια να χτυπήσουμε». Τόνισε: «Οποτεδήποτε θέλω να τελειώσει, θα τελειώσει».
Παρά τις δηλώσεις του Τραμπ, Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ακόμη εσωτερική οδηγία για το πότε μπορεί να σταματήσει η μάχη.
Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ισραέλ Κατζ, δήλωσε ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί «χωρίς χρονικό όριο, όσο χρειάζεται, μέχρι να επιτευχθούν όλοι οι στόχοι και να κερδίσουμε αποφασιστικά την εκστρατεία».
Παρά τις νέες δηλώσεις Τραμπ ότι δεν αποκλείεται οι ΗΠΑ «να πλήξουν περισσότερες εγκαταστάσεις στο Ιράν», όπως αναφέρει το Reuters, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν θέτει τρεις όρους για τον τερματισμό του πολέμου: αναγνώριση των «νόμιμων δικαιωμάτων» του Ιράν, καταβολή αποζημιώσεων και παροχή ισχυρών διεθνών εγγυήσεων ώστε να αποτραπεί οποιαδήποτε μελλοντική επιθετική ενέργεια εναντίον της χώρας.
Ταυτόχρονα, αξιωματούχοι των ΗΠΑ και του Ισραήλ προετοιμάζονται για τουλάχιστον δύο ακόμη εβδομάδες επιθέσεων στο Ιράν, ενώ ο Τραμπ δεν προσδιόρισε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα λήξης του πολέμου.
Σύμφωνα με το Axios, πέντε είναι τα πιθανά σενάρια για το τέλος του πολέμου στο Ιράν:
1. Διαπραγματευμένη κατάπαυση του πυρός και πυρηνική συμφωνία
Ο τερματισμός του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν ήταν ένας βασικός στόχος του Τραμπ. Παρά τους τρεις γύρους έμμεσων συνομιλιών στη Γενεύη πριν από τον πόλεμο, οι αμερικανικές αντιπροσωπείες εκτίμησαν ότι η Τεχεράνη δεν κράτησε σοβαρή στάση για συμφωνία. Ο Τραμπ ανέφερε ότι νέες συνομιλίες είναι δυνατές, αλλά εκφράζει απογοήτευση για την επιλογή του σκληροπυρηνικού Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως νέου ηγέτη.
2. Το μοντέλο της Βενεζουέλας
Ο Τραμπ αναφέρθηκε στη Βενεζουέλα ως πρότυπο: οι ΗΠΑ αιχμαλώτισαν τον Νικολάς Μαδούρο και συνεργάστηκαν με την Ντέλσι Ροντρίγκες που ανέλαβε προσωρινά την ηγεσία. Ο Τραμπ θεωρεί ότι η επιλογή Χαμενεΐ ήταν λάθος και υποδηλώνει ότι ο νέος ηγέτης ίσως δεν αντέξει. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ισχύς του Ιράν είναι πιο πολύπλοκη και οι ιστορικές αντοχές του καθεστώτος περιορίζουν την εφαρμογή αυτού του μοντέλου.
3. Κοινωνική εξέγερση και κατάρρευση καθεστώτος
Η πιθανότητα κατάρρευσης παραμένει: ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει αποβιώσει, η οικονομία έχει καταρρεύσει και οι διαδηλώσεις ήταν οι μαζικότερες από την επανάσταση του 1979. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί ότι οι επιθέσεις δημιουργούν «συνθήκες για τους γενναίους Ιρανούς να πάρουν το πεπρωμένο τους στα χέρια τους». Ωστόσο, η αντιπολίτευση δεν διαθέτει ενιαίο ηγετικό σχήμα ούτε οργανωμένη και ριζωμένη πολιτική δύναμη με αποτέλεσμα η πιθανότητα εμφύλιας σύρραξης να παραμένει υψηλή.
4. Αποστολή ειδικών δυνάμεων για τον πυρηνικό εξοπλισμό
Η φυσική εξουδετέρωση ή κατάληψη του πυρηνικού εξοπλισμού του Ιράν από ειδικές δυνάμεις ΗΠΑ – Ισραήλ θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο, χωρίς πολιτική συμφωνία. Το ρίσκο είναι σημαντικό, καθώς το Ιράν εξακολουθεί να εκτοξεύει βαλλιστικούς πυραύλους.
5. Ο Τραμπ ανακηρύσσει νίκη και αποχωρεί
Σε αυτό το σενάριο, ο Τραμπ θεωρεί ότι οι δυνατότητες πυραύλων και drones του Ιράν έχουν υπονομευθεί επαρκώς, ανακηρύσσει ιστορική νίκη και αποχωρεί, είτε έχει επιλυθεί η πολιτική κατάσταση στην Τεχεράνη είτε όχι. Οι αγορές στοιχηματίζουν σε γρήγορη έξοδο, αλλά η πιθανότητα επανόδου σε πόλεμο παραμένει, αν δεν αναλάβει ο κατάλληλος ηγέτης.
• G7: Καμία άρση κυρώσεων στη Ρωσία λόγω Ιράν
Πάντως, χθες, η G7 συμφώνησε ότι ο πόλεμος ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν και οι συνέπειές του στην πετρελαϊκή αγορά δεν δικαιολογούν άρση κυρώσεων στη Ρωσία.
Παρά τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις, οι στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν παραμένουν ενεργές. Ο Ντόναλντ Τραμπ επαίνεσε τον «τεράστιο αντίκτυπο» των αποφάσεων. Η αποδέσμευση 400.000.000 βαρελιών πετρελαίου από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας χαιρετίστηκε, καθώς στοχεύει στη συγκράτηση των τιμών.
Ο Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε ότι η Γαλλία θα συμβάλει με 14.500.000 βαρέλια από τα αποθέματα πετρελαίου και εξετάζει περαιτέρω μέτρα για τους καταναλωτές.
Απέραντο ναρκοπέδιο τα Στενά του Ορμούζ
Σε πεδίο ναυμαχίας έχουν μετατραπεί τα Στενά του Ορμούζ, η κρισιμότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη, καθώς η σύγκρουση ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν μεταφέρεται στη θάλασσα. Από την έναρξη των εχθροπραξιών, συνολικά 14 πλοία έχουν υποστεί ζημιές, με την Τεχεράνη να επιχειρεί τον πλήρη στραγγαλισμό της ναυσιπλοΐας μέσω ναρκοθέτησης και επιθέσεων. Με το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου να διέρχεται από τη θαλάσσια δίοδο πλάτους μόλις 34 χιλιομέτρων, η παγκόσμια οικονομία παραμένει όμηρος μιας ασύμμετρης σύγκρουσης που απειλεί να τινάξει στον αέρα την ενεργειακή σταθερότητα.
Νευρικότητα προκλήθηκε, όταν ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας, Κρις Ράιτ, ανήρτησε και στη συνέχεια διέγραψε πληροφορία περί συνοδείας δεξαμενόπλοιου από το αμερικανικό ναυτικό. Οι Φρουροί διέψευσαν το γεγονός, απειλώντας με χρήση πυραύλων και drones κατά οποιασδήποτε κίνησης του αμερικανικού στόλου.
Η ένταση χτύπησε «κόκκινο» όταν το Ιράν έπληξε τρία εμπορικά πλοία ως αντίποινα στους βομβαρδισμούς από ΗΠΑ και Ισραήλ. Μεταξύ αυτών είναι και το ελληνόκτητο φορτηγό πλοίο της εταιρείας Star Bulk Carriers, συμφερόντων του εφοπλιστή Πέτρου Παππά. Η επίθεση σημειώθηκε λίγη ώρα αφότου η CENTCOM δημοσίευσε βίντεο από την εξουδετέρωση 16 ιρανικών ναρκοθετικών σκαφών. Η επιχείρηση των ΗΠΑ ξεκίνησε μόλις μετά την ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ στο Truth Social, με την οποία απαιτούσε την άμεση απομάκρυνση των ναρκών που οι Φρουροί της Επανάστασης «έσπειραν» στη δίοδο.
Το τελεσίγραφο
Οι Φρουροί της Επανάστασης διαμήνυσαν τελικά ότι κανένα πλοίο δεν θα διέρχεται χωρίς την άδειά τους από το Ορμούζ, αναφέροντας ότι πλοία όπως τα Express Rome και Mayuree Naree «αντιμετώπισαν προβλήματα» επειδή αγνόησαν τις ιρανικές προειδοποιήσεις. Στον αντίποδα, η αμερικανική διοίκηση εξέδωσε προειδοποίηση, καταγγέλλοντας ότι το καθεστώς χρησιμοποιεί πολιτικά λιμάνια για στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η Ουάσινγκτον ξεκαθάρισε ότι οι εγκαταστάσεις αυτές χάνουν πλέον το καθεστώς προστασίας και αποτελούν νόμιμους στρατιωτικούς στόχους, καλώντας τους πολίτες και τα πληρώματα να απομακρυνθούν άμεσα.
Πάντως, το Ιράν συνεχίζει κανονικά τις εξαγωγές πετρελαίου και, 12 ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, φαίνεται να εξάγει περισσότερο αργό μέσω του Στενού του Ορμούζ απ’ ό,τι πριν από τη σύγκρουση, την ώρα που οι αραβικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου, από τη Σαουδική Αραβία έως το Ιράκ, μειώνουν την παραγωγή και αναζητούν νέες διαδρομές, που δεν περιλαμβάνουν το Στενό.
Θρίλερ με τον τραυματισμό του Μοτζτάμπα
Σε διπλωματικό και πολιτικό θρίλερ εξελίσσεται η κατάσταση της υγείας του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, καθώς για πρώτη φορά Ιρανός αξιωματούχος επιβεβαιώνει επισήμως τον τραυματισμό του. Ο 56χρονος ηγέτης, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του, Αλί Χαμενεΐ, την περασμένη Κυριακή, παραμένει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, εντείνοντας τις εικασίες για την επιχειρησιακή ικανότητα της νέας ηγεσίας εν μέσω της σφοδρής σύγκρουσης.
Ο Ιρανός πρέσβης στην Κύπρο, Αλιρεζά Σαλαριάν, σε συνέντευξή του στον «Guardian», αποκάλυψε πως ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ φέρει τραύματα στα πόδια, στους ώμους και στο χέρι. Σύμφωνα με τον πρέσβη, ο τραυματισμός προκλήθηκε κατά τη διάρκεια του βομβαρδισμού στην κατοικία της οικογένειας, που στοίχισε τη ζωή στον πατέρα του, την πρώτη ημέρα των πολεμικών επιχειρήσεων.
«Ήταν και αυτός εκεί και τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια του βομβαρδισμού. Άκουσα ότι βρίσκεται στο νοσοκομείο και δεν νομίζω πως είναι σε θέση να εκφωνήσει ομιλία αυτήν τη στιγμή», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Σαλαριάν από τη Λευκωσία.
Η επιβεβαίωση έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις που παρείχε νωρίτερα ο γιος του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος είχε ισχυριστεί πως ο Χαμενεΐ είναι «σώος και αβλαβής», σε μια προφανή προσπάθεια να διατηρηθεί το ηθικό στο εσωτερικό της χώρας και να αποφευχθεί η αίσθηση ακέφαλης ηγεσίας.
Η κατάσταση του Χαμενεΐ δημιουργεί ένα πρωτοφανές κενό εξουσίας στην κορυφή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την ώρα που το Ισραήλ συνεχίζει το σφυροκόπημα στρατηγικών υποδομών της χώρας.
«Νόμιμοι στόχοι» υποδομές Big Tech και τράπεζες
Σε μια δραματική τροπή του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η Τεχεράνη στοχοποιεί ανοιχτά υποδομές Big Tech, της αμερικανικής υψηλής τεχνολογίας δηλαδή και τα ισραηλινά οικονομικά και τραπεζικά συμφέροντα, αλλά και το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το Ιράν υποστηρίζει ότι οι υποδομές cloud και τα γραφεία διεθνών τραπεζών και τεχνολογικών εταιρειών σε Ισραήλ και Κόλπο αποτελούν πλέον μέρος ενός διευρυμένου «πολέμου υποδομών».Το πρακτορείο Tasnim, που απηχεί τις θέσεις των Φρουρών της Επανάστασης, δημοσίευσε λίστα με «νόμιμους στόχους», περιλαμβάνοντας κολοσσούς όπως η Google, η Microsoft, η Palantir, η IBM, η Nvidia και η Oracle.
Την ίδια ώρα εκπρόσωπος του αρχηγείου στρατιωτικής διοίκησης της Τεχεράνης επιβεβαίωσε πως το Ιράν θα στοχοθετήσει οικονομικά και τραπεζικά συμφέροντα που συνδέονται με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στην περιοχή, έπειτα από μία επίθεση εναντίον μιας ιρανικής τράπεζας.
Ο φόβος για πλήγματα προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις στον τραπεζικό κλάδο. Η Citigroup έδωσε εντολή εκκένωσης των γραφείων της στο Διεθνές Χρηματοοικονομικό Κέντρο του Ντουμπάι (DIFC) και στην περιοχή Ουντ Μέτα, ζητώντας από το προσωπικό να εργαστεί από το σπίτι. Αντίστοιχα προληπτικά μέτρα έλαβαν η Standard Chartered και η HSBC, με την τελευταία να αναστέλλει τη λειτουργία όλων των υποκαταστημάτων της στο Κατάρ για την ασφάλεια πελατών και εργαζομένων. Η PwC κλείνει τα γραφεία της σε Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Εμιράτα και Κουβέιτ για το υπόλοιπο της εβδομάδας, ενώ η Deloitte εκκενώνει τις εγκαταστάσεις της στο Ντουμπάι.
Εφημερίδα Απογευματινή
