Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχουν ήδη προκαλέσει έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές. Αν και το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης επικεντρώνεται στις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας, διεθνείς αναλυτές προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις είναι πολύ ευρύτερες. Σύμφωνα με το Politico, διαμορφώνεται ήδη ένα φαινόμενο που αποκαλείται «πληθωρισμός του Ορμούζ», το οποίο επηρεάζει και άλλους στρατηγικούς τομείς της οικονομίας.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα όχι μόνο για το πετρέλαιο, αλλά και για σημαντικές πρώτες ύλες όπως το ήλιο και τα λιπάσματα. Η διαταραχή της ναυσιπλοΐας έχει οδηγήσει σε συσσώρευση πλοίων και καθυστερήσεις στη μεταφορά φορτίων, με αποτέλεσμα οι τιμές να αυξάνονται σταδιακά.
Όπως σημείωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Ένωσης Συμπιεσμένων Αερίων, Ριτς Γκοτβάλντ, όσο περισσότερο παρατείνεται η κρίση τόσο σοβαρότερες θα γίνονται οι επιπτώσεις. Παρά τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να καθησυχάσει τις αγορές και να περιορίσει την ανησυχία για το κόστος ζωής, οι τιμές συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά.
Οι κρίσιμες πρώτες ύλες που περνούν από το Ορμούζ
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ για την παγκόσμια οικονομία είναι τεράστια. Περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας προσφοράς ηλίου και λιπασμάτων περνά από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα. Επιπλέον, σχεδόν το μισό της παγκόσμιας παραγωγής ουρίας, ενός βασικού λιπάσματος με βάση το άζωτο, καθώς και σχεδόν το ένα τρίτο της προσφοράς αμμωνίας διακινούνται μέσω της ίδιας οδού, σύμφωνα με την Αμερικανική Ομοσπονδία Γεωργικών Γραφείων.
Οι συνέπειες έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές. Οι τιμές της ουρίας έχουν αυξηθεί περίπου κατά 30% από την έναρξη των αμερικανικών επιθέσεων κατά του Ιράν, ενώ οι τιμές του ηλίου για άμεση παράδοση έχουν διπλασιαστεί από την αρχή του πολέμου, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας αναλύσεων αγοράς AKAP Energy, Ανίς Καπάντια.
Η κατάσταση επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από την απόφαση της κρατικής ενεργειακής εταιρείας του Κατάρ να διακόψει προσωρινά την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης. Δεδομένου ότι το ήλιο αποτελεί υποπροϊόν της παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου, η διακοπή αυτή επηρεάζει άμεσα και τη διαθεσιμότητά του.
Η ανησυχία για τη βιομηχανία και την τεχνολογία
Η αύξηση της τιμής του ηλίου δεν αφορά μόνο έναν περιορισμένο κλάδο της αγοράς. Το συγκεκριμένο αέριο είναι απαραίτητο για μια σειρά από βιομηχανικές και τεχνολογικές εφαρμογές. Οι κατασκευαστές ημιαγωγών το χρησιμοποιούν ευρέως για την αποτροπή χημικών αντιδράσεων κατά τη διαδικασία παραγωγής μικροτσίπ.
Παράλληλα, οι μαγνητικοί τομογράφοι που χρησιμοποιούνται στον ιατρικό τομέα χρειάζονται ήλιο για την ψύξη των μαγνητών τους, ενώ το ίδιο αέριο χρησιμοποιείται σε διαδικασίες συγκόλλησης στη βαριά βιομηχανία. Ακόμη και η αγορά των μπαλονιών, που αντιστοιχεί περίπου στο 10% έως 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης, εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα του ηλίου.
Ενδεχόμενες διακοπές ή σημαντικές αυξήσεις τιμών στην παραγωγή ημιαγωγών θα μπορούσαν να επηρεάσουν την παγκόσμια αγορά τεχνολογίας, από υπολογιστές και έξυπνα τηλέφωνα μέχρι οχήματα και ιατρικό εξοπλισμό. Όπως επισημαίνει ο Γκοτβάλντ, η παγκόσμια οικονομία δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ημιαγωγούς και η παραγωγή τους είναι αδύνατη χωρίς ήλιο.
Οι επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή
Την ίδια στιγμή, η άνοδος των τιμών των λιπασμάτων προκαλεί έντονη ανησυχία στον αγροτικό τομέα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες η κρίση συμπίπτει με την περίοδο της ανοιξιάτικης σποράς, όταν η ζήτηση για λιπάσματα βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο.
Ο πρόεδρος της Αμερικανικής Ομοσπονδίας Γεωργικών Γραφείων, Ζίπι Ντουβάλ, προειδοποίησε σε επιστολή του προς τον Ντόναλντ Τραμπ ότι οι αγρότες βρίσκονται αντιμέτωποι με διπλή πίεση, καθώς αυξάνονται τόσο οι τιμές των λιπασμάτων όσο και το κόστος του πετρελαίου ντίζελ.
Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, ενδέχεται να προκαλέσει νέες πληθωριστικές πιέσεις στην οικονομία των Ηνωμένων Πολιτειών και να απειλήσει την επισιτιστική ασφάλεια, εάν η μείωση της παραγωγής οδηγήσει σε σημαντική άνοδο των τιμών των τροφίμων.
Παρόμοιες διαταραχές είχαν σημειωθεί και το 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν οι τιμές των τροφίμων εκτινάχθηκαν λόγω της κρίσης στην αγορά λιπασμάτων. Ωστόσο τότε υπήρχαν εναλλακτικές οδοί προμήθειας. Στη σημερινή συγκυρία, με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν κλειστά, οι επιλογές είναι πολύ πιο περιορισμένες.
Πόσο μπορεί να αυξηθούν οι τιμές
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η διάρκεια της κρίσης θα καθορίσει και το μέγεθος των επιπτώσεων. Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας IndexBox, Αλεξάντρ Ρομανένκο, ένα κλείσιμο των Στενών για έναν μήνα θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών του ηλίου κατά 10% έως 20%.
Εάν η διαταραχή διαρκέσει δύο μήνες, οι αυξήσεις ενδέχεται να φτάσουν το 25% έως 50%, ενώ σε περίπτωση που παραταθεί για τρεις μήνες είναι πιθανό να εμφανιστούν πραγματικές ελλείψεις σε αρκετές περιοχές του κόσμου, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και την Ασία που εξαρτώνται περισσότερο από τις εξαγωγές του Κατάρ.
Ακόμη και αν το πέρασμα ανοίξει άμεσα, η επιστροφή της αγοράς στην κανονικότητα δεν θα είναι άμεση. Όπως εξηγούν οι ειδικοί, θα χρειαστούν τουλάχιστον δύο μήνες για να επανατοποθετηθούν τα ειδικά εμπορευματοκιβώτια μεταφοράς ηλίου, τα οποία λειτουργούν σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες κοντά στο μηδέν Κέλβιν.
Το συμπέρασμα των αναλυτών είναι σαφές: η κρίση στο Ορμούζ δεν απειλεί μόνο την ενεργειακή αγορά, αλλά ενδέχεται να προκαλέσει ένα νέο κύμα πληθωρισμού που θα επηρεάσει την τεχνολογία, τη βιομηχανία και τελικά το κόστος των τροφίμων σε ολόκληρο τον κόσμο.
