Η εξόντωση του επικεφαλής του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, όπως ανακοινώθηκε από τον ισραηλινό στρατό και επιβεβαιώθηκε από τον υπουργό Άμυνας του Ισραήλ, συνιστά τη σημαντικότερη στοχευμένη επιχείρηση μετά το πλήγμα που οδήγησε στην εξουδετέρωση του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στην αρχή του πολέμου.
Σε ηλικία 67 ετών, ο Λαριτζανί αποτελούσε έναν κομβικό συντονιστή στον πυρήνα της εξουσίας, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της λειτουργίας του πολύπλοκου και κατακερματισμένου ιρανικού συστήματος υπό συνθήκες έντονης πίεσης. Ως γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, βρισκόταν στο επίκεντρο της λήψης αποφάσεων, συνδέοντας τον στρατιωτικό σχεδιασμό, την εσωτερική ασφάλεια, τη διπλωματία και την επιρροή του Ανώτατου Ηγέτη.
Σε περίοδο πολέμου, η σημασία του ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο, ιδίως μετά τη δολοφονία του Χαμενεΐ και εν μέσω αβεβαιότητας για τον διάδοχό του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, του οποίου η κατάσταση και οι δυνατότητες παραμένουν ασαφείς. Για τον λόγο αυτό, αναλυτές χαρακτηρίζουν τον θάνατό του «εξίσου, αν όχι περισσότερο, σημαντικό» από εκείνον του Ανώτατου Ηγέτη.
Ο Λαριτζανί διατηρούσε άμεση επικοινωνία με τον Χαμενεΐ και είχε αναλάβει κρίσιμο ρόλο στη διατήρηση της εξουσίας του θεοκρατικού καθεστώτος. Στο κενό που δημιουργήθηκε, εξελίχθηκε σε de facto κέντρο ισχύος.
Η απώλειά του αναμένεται να προκαλέσει άμεσο επιχειρησιακό κενό, αποδυναμώνοντας περαιτέρω τη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε μια περίοδο όπου η ταχύτητα, ο συντονισμός και η πειθαρχία είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση του καθεστώτος. Η επιρροή του βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην ικανότητά του να γεφυρώνει τις αντιπαλότητες μεταξύ των διαφορετικών φατριών του ιρανικού συστήματος.
Έχοντας διατελέσει πρόεδρος του κοινοβουλίου, διαπραγματευτής στο πυρηνικό πρόγραμμα και μέλος ισχυρής κληρικής οικογένειας, απολάμβανε ευρεία αποδοχή τόσο από το θρησκευτικό κατεστημένο όσο και από τους Φρουρούς της Επανάστασης και τον τεχνοκρατικό μηχανισμό του κράτους.
Αυτό τον καθιστούσε ιδιαίτερα πολύτιμο σε περιόδους κρίσης, όπου η ενότητα είναι εξίσου σημαντική με την ιδεολογική συνοχή. Για να αντέξει το καθεστώς στον πόλεμο, απαιτείται εσωτερική συνοχή — και ο Λαριτζανί αποτελούσε βασικό παράγοντα προς αυτή την κατεύθυνση.
Χωρίς αυτόν, είναι πιθανό η ισορροπία ισχύος να μετατοπιστεί υπέρ των Φρουρών της Επανάστασης και των υπηρεσιών ασφαλείας, οι οποίοι στηρίζονται περισσότερο στον εξαναγκασμό παρά στη συναίνεση. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να καταστήσει το καθεστώς πιο σκληρό και επιθετικό βραχυπρόθεσμα, αλλά ταυτόχρονα πιο ευάλωτο μακροπρόθεσμα.
Διαχρονικά, το Ιράν στηριζόταν σε πρόσωπα όπως ο Λαριτζανί για να αποτρέπει τη μετατροπή των εσωτερικών αντιπαραθέσεων σε ανοιχτές συγκρούσεις. Η απουσία του εντείνει τον κίνδυνο εσωτερικών ρήξεων που θα μπορούσαν να αποβούν καθοριστικές για την άρχουσα ελίτ.
Ο καθοριστικός του ρόλος
«Ο Λαριτζανί διαμόρφωνε σε μεγάλο βαθμό τις σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Φαίνεται ότι οι κληρικοί παραμερίζονται», ανέφερε ο αρθρογράφος και αναλυτής διεθνών σχέσεων Τιμ Μάρσαλ στο Sky News.
Σχολιάζοντας τη δημοσιοποίηση ενός χειρόγραφου σημειώματος που, σύμφωνα με το Ιράν, φέρει την υπογραφή του Λαριτζανί — σε μια εμφανή προσπάθεια διάψευσης του θανάτου του — ο Μάρσαλ τόνισε ότι δεν έχουν παρουσιαστεί αποδείξεις ότι βρίσκεται εν ζωή.
«Ήταν ο άνθρωπος που εμφανίστηκε δημόσια μόλις 24 ώρες μετά τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη», σημείωσε. Παράλληλα, παραμένουν τα ερωτήματα και για την κατάσταση του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, καθώς επίσης δεν έχουν δοθεί σαφή στοιχεία για την κατάστασή του. «Η πιο πιθανή εκδοχή είναι ότι κάτι σοβαρό έχει συμβεί και στους δύο», πρόσθεσε. Εφόσον επιβεβαιωθεί, η δολοφονία του Λαριτζανί συνιστά ακόμη ένα σημαντικό πλήγμα υπέρ των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Αναμφίβολα επρόκειτο για μια από τις πιο ισχυρές προσωπικότητες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, με καθοριστική επιρροή στη λήψη αποφάσεων, ιδίως στην παρούσα πολεμική συγκυρία.
Ωστόσο, το Ιράν δεν είναι ένα κράτος που εξαρτάται από ένα μόνο πρόσωπο, όπως συνέβη στο παρελθόν με χώρες όπως το Ιράκ ή η Λιβύη. Αντίθετα, βασίζεται σε θεσμούς και πολλαπλά κέντρα εξουσίας. Η απώλεια του Ανώτατου Ηγέτη δεν οδήγησε σε κατάρρευση — και το ίδιο εκτιμάται ότι θα ισχύσει και για την απώλεια ενός ακόμη κορυφαίου αξιωματούχου.
Ο Λαριτζανί είχε διαδραματίσει σημαντικό ρόλο και στη διαπραγμάτευση της πυρηνικής συμφωνίας του 2015. Με σπουδές στον δυτικό πολιτισμό και συγγραφικό έργο στη φιλοσοφία, είχε επίσης φοιτήσει για ένα διάστημα στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας.
Προερχόταν από μια βαθιά ριζωμένη στην ιρανική κοινωνία οικογένεια: ο πατέρας του ήταν διακεκριμένος κληρικός, ενώ τα αδέλφια του κατείχαν σημαντικές θέσεις στο πολιτικό σύστημα. Το περιοδικό Time είχε χαρακτηρίσει το 2009 την οικογένεια ως «τους Κένεντι του Ιράν». Παράλληλα, ήταν γνωστός για τον πολιτικό του ρεαλισμό αλλά και την αδιαλλαξία του απέναντι σε όσους υποστήριζαν διαφορετική πορεία για τη χώρα.
Στην αρχή του πολέμου, οι ΗΠΑ τον αντιμετώπιζαν ως έναν πραγματιστή συνομιλητή, με τον οποίο θα μπορούσαν ενδεχομένως να συνεργαστούν — κάτι που πιθανόν του προσέφερε πρόσκαιρη προστασία.
Την Παρασκευή 13 Μαρτίου, συμμετείχε σε εκδηλώσεις στην Τεχεράνη για την Ημέρα Αλ Κουντς. Λίγες ώρες αργότερα, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν αμοιβή έως 10 εκατομμύρια δολάρια για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στον εντοπισμό του ίδιου και άλλων υψηλόβαθμων Ιρανών αξιωματούχων των ενόπλων δυνάμεων και των μυστικών υπηρεσιών.
