Ο πόλεμος των ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του ιρανικού καθεστώτος έχει αναδείξει τη σημασία της κατάχρησης των ιστορικών αναλογιών. Η ιστορική αναλογία «νέο Βιετνάμ» για κάθε υπερπόντια στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ, η οποία χρησιμοποιείται συχνά στη δημόσια σφαίρα, είναι ελλειμματική για τη συγκεκριμένη περίπτωση και ενίοτε καταδεικνύει τον αντιδυτικισμό των αναλυτών. Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στον πόλεμο του Βιετνάμ και τη σημερινή σύγκρουση;
Η αμερικανική εμπλοκή στο Βιετνάμ (1965-1973) ήταν χερσαία επιχείρηση με μαζική χρήση κληρωτών στρατιωτών και σημαντικές απώλειες απέναντι σε αποφασισμένους Ανατολικοασιάτες πολεμιστές κομφουκιανικού πολιτισμού και σχετικώς ίση στρατιωτική τεχνολογία. Επίσης εκείνη την περίοδο υπήρχε δυναμικό εσωτερικό μέτωπο στις ΗΠΑ κατά της στρατολόγησης και της υπερπόντιας εμπλοκής. Αντιθέτως, ο πόλεμος με το Ιράν σήμερα είναι αεροναυτικές επιδρομές ενός υψηλού επιπέδου επαγγελματικού στρατού με τρομακτικά υπέρτερη τεχνολογία, χωρίς χερσαία εμπλοκή, με ελάχιστες απώλειες και μικρή εσωτερική αντίδραση. Στην επίθεση των ΗΠΑ και Ισραήλ βλέπουμε τη δεύτερη μείζονα τεχνολογική πολεμική επανάσταση με χρήση τεχνητής νοημοσύνης μετά τις πολεμικές καινοτομίες στον πόλεμο του Κοσόβου. Το δίδαγμα του Βιετνάμ για αποφυγή χερσαίας εμπλοκής στην Ασία και οι εμπειρίες του Ιράκ και του Αφγανιστάν έχουν διαμορφώσει θεμελιωδώς τη γεωπολιτική οπτική του Τραμπ. Η στρατιωτική πρακτική Τραμπ στο Ιράν είναι η ηγεμονική προβολή ισχύος από απόσταση και μυστικές επιχειρήσεις χάρις στην τεχνολογική υπεροχή και τις υπηρεσίες πληροφοριών.
Στον πόλεμο του Βιετνάμ υπήρχαν τελείως άλλα ιστορικά και πολιτισμικά δεδομένα. Οι Ανατολικοασιάτες (Κινέζοι, Κορεάτες, Ιάπωνες, Βιετναμέζοι) έχουν διαμορφωθεί από τον κομφουκιανισμό, πολεμούν μέχρις εσχάτων και δεν παραδίδονται ποτέ. Οι Κινέζοι δεν παραδόθηκαν στους Ιάπωνες τα έτη 1931-1945, οι Ιάπωνες θα αντιστέκονταν μέχρις εσχάτων σε σενάριο απόβασης στην ίδια την Ιαπωνία το 1945, προκαλώντας υψηλές απώλειες και πιθανή ήττα στους Αμερικανούς (για αυτό άλλωστε οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν τις ατομικές βόμβες), οι Κινέζοι και Κορεάτες νίκησαν σε μάχες τους Αμερικανούς στον πόλεμο της Κορέας το 1950-1953, οι Βιετναμέζοι νίκησαν στρατηγικά τους Αμερικανούς το 1965-1973. Η πολεμική ηθική των λαών αυτών είναι τελείως διαφορετική από την υπόλοιπη Ασία και πάντως από τον ισλαμικό κόσμο, όπου ανήκει το Ιράν. Η πολιτισμική παράμετρος του πολέμου του Βιετνάμ είχε αναδειχθεί σε μία ενδιαφέρουσα έκθεση του αμερικανικού think tank RAND το 1972 («Why the North Vietnamese Will Keep Fighting»). Το κομμουνιστικό Βόρειο Βιετνάμ είχε επίσης βαθύ πολιτισμικό κομφουκιανικό υπόβαθρο, ενώ στον Νότο υπήρχαν βουδιστές και χριστιανοί (ο Καθολικός πρόεδρος αποξένωσε τον λαό διώκοντας τους βουδιστές).
Κάθε φορά που ακούμε για «νέο Βιετνάμ» για τη σημερινή σύγκρουση με το Ιράν διαπιστώνουμε ότι υπάρχει χρήση εύκολων αναλογιών. Οι ιστορικές αναλογίες είναι οπωσδήποτε ενδιαφέρουσες και χρήσιμες ως μεθοδολογικά εργαλεία στην ανάλυση του διεθνούς περιβάλλοντος, όμως θα πρέπει να ερείδονται σε ορθή εκτίμηση των δεδομένων και γνώση του ιστορικού και πολιτισμικού υπόβαθρου.
- Ο δρ Κωτούλας είναι ιστορικός και διδάσκων Γεωπολιτικής
