Η ρητορική των Ηνωµένων Πολιτειών απέναντι στο Ιράν, και ειδικότερα η γλώσσα την οποία χρησιµοποιεί ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραµπ, προκαλεί εύλογο προβληµατισµό. Εκφράσεις όπως «θα συντριβεί» και «θα υποστεί πρωτοφανείς συνέπειες», «θα παραδοθεί άνευ όρων» κ.λπ. συνιστούν µια αισθητή απόκλιση από την παραδοσιακή αµερικανική στρατηγική ρητορική.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέµου, ακόµη και στις πιο επικίνδυνες στιγµές αντιπαράθεσης, η Ουάσινγκτον υιοθετούσε έναν πιο µετρηµένο και θεσµικό λόγο. Η ισχύς των ΗΠΑ δεν χρειαζόταν να διακηρυχθεί µε υπερβολές· ήταν δεδοµένη και γινόταν αντιληπτή χωρίς ποµπώδεις διατυπώσεις. Σήµερα, αντίθετα, παρατηρείται µια ρητορική έντασης και υπερβολής, που περισσότερο θυµίζει πολιτική επίδειξης παρά στρατηγική αυτοπεποίθηση.
Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιου είδους ρητορική συχνά συνδέεται µε καθεστώτα που επιδιώκουν να καλύψουν αδυναµίες. Οι δηλώσεις του εκπροσώπου Τύπου του Σαντάµ Χουσεΐν, λίγες ώρες πριν από την κατάληψη της Βαγδάτης το 2003, αλλά και του ίδιου του Σαντάµ Χουσεΐν το 1991, αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγµα. Η ρητορική θριαµβολογία δεν απέτρεψε την κατάρρευση, αλλά µάλλον την προανήγγειλε.
Οι Ηνωµένες Πολιτείες προφανώς δεν βρίσκονται σε αντίστοιχη θέση. Ωστόσο, η υιοθέτηση ενός τέτοιου ύφους από µια παραδοσιακά συγκρατηµένη υπερδύναµη δεν µπορεί να θεωρηθεί αµελητέα. Αντιθέτως, ενδέχεται να υποδηλώνει µια βαθύτερη µεταβολή στον τρόπο µε τον οποίο αντιλαµβάνονται και διαχειρίζονται την ισχύ τους.
Ακόµη πιο ανησυχητική είναι η ασυνέπεια που συνοδεύει αυτή τη ρητορική. Οι αντικρουόµενες δηλώσεις του ίδιου του προέδρου, αλλά και άλλων Αµερικανών αξιωµατούχων, δηµιουργούν ένα κλίµα αβεβαιότητας ως προς τις πραγµατικές προθέσεις της Ουάσινγκτον. Σε ένα διεθνές περιβάλλον, όπου η αξιοπιστία αποτελεί θεµέλιο της αποτροπής, τέτοιες αντιφάσεις µπορεί να αποδυναµώσουν το µήνυµα αντί να το ενισχύσουν. Επιπλέον, η υπερβολική ρητορική περιορίζει τα περιθώρια ευελιξίας. Οταν προαναγγέλλεται «συντριβή», κάθε ενδεχόµενος συµβιβασµός µπορεί να εκληφθεί ως υποχώρηση. Ετσι, η ίδια η γλώσσα µπορεί να εγκλωβίσει την πολιτική.
Συνολικά, η σηµερινή αµερικανική ρητορική απέναντι στο Ιράν δεν αποτελεί απλώς αλλαγή ύφους, αλλά πιθανώς ένδειξη µιας µεταβατικής περιόδου. Οι ΗΠΑ παραµένουν ισχυρές, αλλά ο τρόπος µε τον οποίο εκφράζουν αυτή την ισχύ ίσως αποκαλύπτει µεγαλύτερη αβεβαιότητα απ’ ό,τι θα ήθελαν να δείξουν.
Του Kωνσταντίνου Γρίβα
*O Kωνσταντίνος Γρίβας είναι Καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών, διευθυντής του Τοµέα Θεωρίας και Ανάλυσης Πολέµου στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, διδάσκων Γεωγραφία της Ασφάλειας στο Τµήµα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του ΕΚΠΑ
Κυριακάτικη Απογευματινή
