Νέος γύρος συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ανοίγει ξανά παράθυρο προσέγγισης για να σταματήσει ο πόλεμος. Ηδη το πρώτο βήμα δείχνει πως είναι σε εξέλιξη η διαπραγμάτευση για σταδιακή άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ. Μπορεί οι δύο πλευρές να ανταλλάσσουν πυρά διατηρώντας την αβεβαιότητα, αλλά η εκεχειρία «παραμένει σε ισχύ», διαβεβαιώνει η Ουάσινγκτον. Βαδίζοντας στον τρίτο μήνα κρίσης, με 40 ημέρες σφοδρών εχθροπραξιών και σχεδόν ένα μήνα σε αβέβαιη και εύθραυστη εκεχειρία, η κρίση στη Μέση Ανατολή εισέρχεται σε κρίσιμη καμπή, που γεννά συγκρατημένη αισιοδοξία για ειρήνευση. Ουάσινγκτον και Τεχεράνη παζαρεύουν την υπογραφή μνημονίου κατανόησης (MoU) 14 σημείων, ανοίγοντας χαραμάδα αισιοδοξίας για αποκλιμάκωση, με το πετρέλαιο να πέφτει απότομα κάτω από τα 100 δολ. και τα διεθνή χρηματιστήρια να καταγράφουν νέα άνοδο, προεξοφλώντας κάποιο είδος συμφωνίας. Το προσωρινό μονοσέλιδο MoU προβλέπει σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών και την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και χρονοδιάγραμμα 30 ημερών για τη συνολική διευθέτηση. Παράλληλα, οι ΗΠΑ προτείνουν μερική άρση κυρώσεων, ενώ το Ιράν πρέπει να δεσμευθεί σε προσωρινό μορατόριουμ για τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Σε δεύτερη φάση, προβλέπεται οι δύο πλευρές να προχωρήσουν σε διαπραγματεύσεις για μια ευρύτερη πυρηνική συμφωνία, η οποία θα καθορίσει τόσο τη διάρκεια του μορατόριουμ όσο και το μέλλον των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Τεχεράνη.
Αμηχανία Ισραήλ
Αναλυτές υποστηρίζουν πως είτε το Ιράν αποδεχθεί είτε απορρίψει την τελευταία αμερικανική πρόταση ειρήνευσης, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να οδηγήσει τη σύγκρουση προς αποκλιμάκωση, καθώς αναζητεί διέξοδο από μια σύγκρουση που έχει εκτινάξει τις τιμές ενέργειας επηρεάζοντας την παγκόσμια οικονομία και έχει επιβαρύνει το πολιτικό του προφίλ έξι μήνες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επικαλείται ότι οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν υποστεί σημαντικές απώλειες, ενώ αρκετοί ανώτατοι αξιωματούχοι και στρατιωτικοί διοικητές έχουν σκοτωθεί, μεταξύ αυτών και ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ. Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ μοιάζει αμήχανο μπροστά στην προοπτική αμερικανοϊρανικής προσέγγισης και εκμεταλλεύεται τον «νεκρό χρόνο» για να πλήξει στελέχη της «Χεζμπολάχ» και της «Χαμάς», συνεχίζοντας τις επιθέσεις στον Λίβανο. Ωστόσο, τα στρατηγικά οφέλη για τις ΗΠΑ παραμένουν ασαφή. Η Τεχεράνη απάντησε στις επιθέσεις κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, ενώ εξαπέλυσε πυραύλους και drones εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) και άλλων συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Η πρόταση των 14 σημείων ακολούθησε την αναστολή της αμερικανικής αποστολής «Σχέδιο Ελευθερία» που είχε στόχο την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με το NBC, η απόφαση εγκατάλειψης του σχεδίου ήρθε ύστερα από πιέσεις της Σαουδικής Αραβίας, καθώς απαγόρευσε τη χρήση βάσεων και εναέριου χώρου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, γνωστός για την απροθυμία του να παρατείνει αβεβαιότητες, φαίνεται πλέον αναγκασμένος να περιμένει την απάντηση της Τεχεράνης στην αμερικανική πρόταση για τη συνέχεια.
Οι «Φρουροί της Επανάστασης» εμφανίζονται έτοιμοι να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, μετά την πρόταση για ειρηνευτική συμφωνία. Δήλωσαν ότι η «ασφαλής, σταθερή διέλευση» μέσω της πλωτής οδού θα είναι δυνατή με «νέα πρωτόκολλα σε ισχύ». Ωστόσο στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχουν διαφοροποιήσεις και σκεπτικισμός, με τον Ιρανό πρόεδρο του Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπακέρ Καλιμπάφ, να χαρακτηρίζει τις αναφορές περί επικείμενης συμφωνίας ως «αμερικανική επικοινωνιακή τακτική».
Αρκετοί πλοιοκτήτες παραμένουν επιφυλακτικοί σχετικά με την αποστολή πλοίων μέχρι να υπάρξουν περισσότερες λεπτομέρειες ως προς τους όρους που ενδέχεται να επιβληθούν. Μέσα σε αυτό το κλίμα, Γαλλία και Βρετανία προετοιμάζουν την κοινή ναυτική πρωτοβουλία και δηλώνουν έτοιμες να αναλάβουν ενεργό εποπτικό ρόλο στη συνοδεία πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, εφόσον υπάρξει συμφωνία. Το σκηνικό, πάντως, περιπλέχθηκε από τα αντιφατικά μηνύματα που εκπέμπει η αμερικανική κυβέρνηση σχετικά με την πορεία της στρατιωτικής επιχείρησης.
Αντιφατικές δηλώσεις
Την Τρίτη, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι η Επιχείρηση «Epic Fury», όπως ονομάστηκε η αμερικανική εκστρατεία κατά του Ιράν, έχει ολοκληρωθεί. Από την πλευρά του, ο υπουργός Αμυνας Πιτ Χέγκσεθ υποστήριξε ότι βασικός στόχος των αμερικανικών δυνάμεων ήταν η προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Λίγες ώρες αργότερα, όμως, ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι ακόμη και αυτή η αποστολή είχε «παγώσει», εντείνοντας τη σύγχυση γύρω από τις πραγματικές προθέσεις της Ουάσινγκτον. Την Τετάρτη, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε μέσω κοινωνικών δικτύων ότι είναι έτοιμος να τερματίσει τον πόλεμο και να διασφαλίσει την ασφαλή διέλευση πλοίων από το Ορμούζ, εφόσον το Ιράν «συμφωνήσει».
Ο Ντόναλντ Τραμπ, ωστόσο, ξεκαθάρισε πως στρατιωτικές επιχειρήσεις θα επανεκκινήσουν «με πολύ μεγαλύτερη ένταση» εάν η Τεχεράνη απορρίψει την πρόταση, την ίδια ώρα που αμερικανικό μαχητικό αεροσκάφος έπληξε ιρανικό πετρελαιοφόρο το οποίο επιχείρησε να παρακάμψει τον αμερικανικό αποκλεισμό.
Παρά τις απειλές, ο πρόεδρος των ΗΠΑ υπογράμμισε ότι εξακολουθεί να επιδιώκει συμφωνία, δηλώνοντας ότι οι συνομιλίες με το Ιράν εξελίσσονται «πολύ καλά» και ευελπιστεί σε συμφωνία την επόμενη εβδομάδα πριν μεταβεί στην Κίνα, μετά την επίσκεψη στο Πεκίνο του ΥΠ.ΕΞ. του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί.
Στο μέτωπο
Παρά τις διπλωματικές επαφές, η στρατιωτική σκακιέρα παραμένει καυτή. Οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει περίπου 50.000 στρατιώτες στην περιοχή, αποστέλλοντας αεροπλανοφόρα, αντιτορπιλικά, πολεμικά αεροσκάφη και μονάδες πεζοναυτών. Πριν από την έναρξη του πολέμου, τον Φεβρουάριο, περίπου 40.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονταν σε βάσεις και πολεμικά πλοία στη Σαουδική Αραβία, το Μπαχρέιν, το Ιράκ, τη Συρία, την Ιορδανία, το Κατάρ, τα ΗΑΕ και το Κουβέιτ.
Μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης, ο αριθμός αυξήθηκε σημαντικά. Παρά τις διπλωματικές κινήσεις, η περιοχή εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση υψηλής γεωπολιτικής έντασης μέχρι να φανούν οι πρώτες κινήσεις διαμόρφωσης του νέου τοπίου προς την ειρήνη, που δείχνει να έχει δρόμο ακόμα, με το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ να βρίσκεται στο επίκεντρο του διπλωματικού παζαριού.
Η Κίνα σε ρόλο ισορροπιστή
Την πίεση προς τον Λευκό Οίκο για να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ εντείνει και η επικείμενη σύνοδος κορυφής του Ντόναλντ Τραμπ με τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ, στις 14-15 Μαΐου, η οποία είχε ήδη αναβληθεί τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Αντίστοιχη πίεση βάζει η Κίνα και στο Ιράν. Ο ΥΠ.ΕΞ. της Κίνας, Ουάνγκ Γι, ζήτησε την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ μετά τη συνάντηση που είχε στο Πεκίνο με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί. Τα ανακοινωθέντα μετά τη συνάντηση των δύο ΥΠ.ΕΞ. είχαν ένα κοινό νήμα σύνδεσης: «Εθνική κυριαρχία και αξιοπρέπεια» για το Ιράν, αλλά και «μεταπολεμική περιφερειακή αρχιτεκτονική», που θα συνδυάζει «ανάπτυξη και ασφάλεια», με ρητή αποδοχή της κινεζικής «πρότασης τεσσάρων σημείων» για τη Μέση Ανατολή. Δείχνει ότι το Ιράν μιλά ήδη για την επόμενη μέρα και όχι απλώς για διατήρηση μιας εύθραυστης εκεχειρίας και ότι θεωρεί πως η Κίνα θα παίξει ρόλο στο νέο περιφερειακό πλαίσιο που θα διαμορφωθεί στον Κόλπο.
Η παρέμβαση αυτή αντανακλά τη δύσκολη ισορροπία που προσπαθεί να διατηρήσει το Πεκίνο ανάμεσα στη στρατηγική του σχέση με το Ιράν, την ανάγκη ομαλής ροής ενέργειας και τη διατήρηση σταθερών δεσμών με τις ΗΠΑ.
Το Πεκίνο υποστηρίζει το δικαίωμα της Τεχεράνης στην ειρηνική ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας, απορρίπτοντας ωστόσο την απόκτηση πυρηνικών όπλων. Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ, μέσω του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, κάλεσαν την Κίνα να ασκήσει πίεση στο Ιράν ώστε να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, επισημαίνοντας ότι ο αποκλεισμός πλήττει και τα κινεζικά συμφέροντα. Σύμφωνα με τους «New York Times», τα Στενά του Ορμούζ εξελίσσονται πλέον σε βασικό σημείο πίεσης στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Κίνας, με το Πεκίνο να αποκτά ενδεχομένως επιπλέον διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα εάν η κρίση παραταθεί, καθώς επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει την αβεβαιότητα, ενισχύοντας τη διεθνή της θέση και ταυτόχρονα θωρακίζοντας την οικονομία της.
Σε αντίθεση με τον απρόβλεπτο και συχνά αντιφατικό Ντόναλντ Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ ακολουθεί μια στρατηγική χαμηλών τόνων, αλλά υψηλής ακρίβειας. Το Πεκίνο κινείται μεθοδικά, εκμεταλλευόμενο τις ασυνέπειες της Ουάσινγκτον και προωθώντας ένα μακροπρόθεσμο γεωοικονομικό σχέδιο.
Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν και τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, η Κίνα επιδιώκει να παρουσιαστεί ως δύναμη σταθερότητας. Χωρίς να συγκρουστεί ανοιχτά με τις ΗΠΑ, διατηρεί ισορροπίες, υποστηρίζοντας διακριτικά την Τεχεράνη και ταυτόχρονα ενθαρρύνοντας διπλωματικές πρωτοβουλίες για κατάπαυση του πυρός, συχνά μέσω τρίτων χωρών, όπως το Πακιστάν, αναφέρει ανάλυση στη «Le Figaro». Παράλληλα, ενισχύει τη διείσδυσή της στον λεγόμενο «παγκόσμιο Νότο», αξιοποιώντας την αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στη Δύση. Στον Κόλπο, όπου οι δυτικές σχέσεις δοκιμάζονται, το Πεκίνο αναδεικνύεται σε αξιόπιστο εταίρο, διεκδικώντας ρόλο σε μεγάλα έργα υποδομών και ενέργειας.
Ωστόσο, η εξάρτηση της Κίνας από τις ενεργειακές ροές μέσω του Ορμούζ παραμένει κρίσιμος παράγοντας κινδύνου. Περισσότερο από το 70% του ιρανικού πετρελαίου κατευθύνεται προς την κινεζική αγορά, γεγονός που καθιστά την παρατεταμένη διαταραχή δυνητικά επιζήμια για τη βιομηχανική της μηχανή.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
