Η Ευρωπαϊκή Ένωση κάνει ένα αποφασιστικό βήμα προς την πλήρη ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία, καθώς τα κράτη-μέλη έδωσαν την τελική έγκριση στον κανονισμό που απαγορεύει τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου. Με τη συμφωνία αυτή, το μέτρο αποκτά δεσμευτική νομική ισχύ, σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος μιας σχέσης εξάρτησης που κυριάρχησε επί δεκαετίες και άρχισε να αποδομείται μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Ο κανονισμός προβλέπει σταδιακή εφαρμογή, με στόχο να διαφυλαχθεί η ενεργειακή ασφάλεια και να αποφευχθούν σοβαροί κραδασμοί στις αγορές. Η απαγόρευση τίθεται σε ισχύ έξι εβδομάδες μετά την ενεργοποίησή της, ενώ οι υφιστάμενες συμβάσεις θα υπόκεινται σε μεταβατικές περιόδους. Συγκεκριμένα, οι εισαγωγές ρωσικού LNG θα τερματιστούν έως το τέλος του 2026, ενώ το φυσικό αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών θα διακοπεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον έλεγχο της προέλευσης του φυσικού αερίου. Πριν από κάθε εισαγωγή, τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να επαληθεύουν τη χώρα παραγωγής, με την παραβίαση των κανόνων να συνεπάγεται αυστηρές κυρώσεις. Τα πρόστιμα μπορεί να φθάσουν έως 2,5 εκατ. ευρώ για φυσικά πρόσωπα, ενώ για εταιρείες προβλέπεται ελάχιστο πρόστιμο 40 εκατ. ευρώ ή ακόμη και 300% του κύκλου εργασιών της επίμαχης συναλλαγής.
Παράλληλα, τα κράτη-μέλη καλούνται έως την 1η Μαρτίου 2026 να καταρτίσουν εθνικά σχέδια διαφοροποίησης του ενεργειακού εφοδιασμού, επισημαίνοντας τις δυσκολίες αντικατάστασης των ρωσικών ποσοτήτων. Οι ενεργειακές εταιρείες υποχρεούνται να δηλώσουν τις εναπομείνασες συμβάσεις τους, ενώ χώρες που συνεχίζουν να εισάγουν ρωσικό πετρέλαιο θα πρέπει επίσης να παρουσιάσουν σαφή οδικό χάρτη απεξάρτησης.
Ο κανονισμός προβλέπει ωστόσο και ρήτρα ευελιξίας. Σε περίπτωση σοβαρής απειλής για την ασφάλεια εφοδιασμού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να αναστείλει προσωρινά την απαγόρευση έως και για τέσσερις εβδομάδες, ώστε να αντιμετωπιστούν έκτακτες συνθήκες.
Η απόφαση εντάσσεται στον πυρήνα της στρατηγικής REPowerEU, που στοχεύει στον οριστικό τερματισμό της εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια. Όπως δήλωσε ο Μιχαήλ Δαμιανός, υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, η ΕΕ αποκτά πλέον μια αγορά ενέργειας πιο ανθεκτική, διαφοροποιημένη και αυτόνομη, βασισμένη στη συνεργασία και την αλληλεγγύη.
Δεν έλειψαν, ωστόσο, οι αντιδράσεις. Ουγγαρία και Σλοβακία καταψήφισαν το μέτρο, με τη Βουδαπέστη να ανακοινώνει προσφυγή στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και οι δύο χώρες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένες από τις ρωσικές προμήθειες και επιδιώκουν τη διατήρηση στενών δεσμών με τη Μόσχα. Παρά τις αντιρρήσεις τους, η απόφαση εγκρίθηκε με ενισχυμένη πλειοψηφία, υπερβαίνοντας το μπλοκάρισμα.
Υπενθυμίζεται ότι πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Ρωσία κάλυπτε πάνω από το 40% των αναγκών της ΕΕ σε φυσικό αέριο. Το ποσοστό αυτό έχει πλέον μειωθεί δραστικά, αγγίζοντας περίπου το 13% το 2025, εξέλιξη που καταδεικνύει τη ριζική αναδιάρθρωση του ευρωπαϊκού ενεργειακού χάρτη.
