«Πιλότο» για ευρύτερες διεκδικήσεις και από άλλες κατηγορίες δανειοληπτών αναµένεται να αποτελέσει η απόφαση του Αρείου Πάγου για τα δάνεια του νόµου Κατσέλη, ανοίγοντας τον ασκό του Αιόλου στο ήδη εύθραυστο µέτωπο του «κόκκινου» ιδιωτικού χρέους και προκαλώντας ισχυρούς δηµοσιονοµικούς τριγµούς στο οικονοµικό επιτελείο. Παρότι για περίπου 350.000 ευάλωτα νοικοκυριά η εξέλιξη αυτή συνιστά µία ουσιαστική ανάσα, για το κράτος και το τραπεζικό σύστηµα µεταφράζεται σε µειωµένες εισπράξεις και αυξηµένο κίνδυνο ενεργοποίησης κρατικών εγγυήσεων. Με βάση τη δικαστική κρίση, οι τόκοι δεν θα υπολογίζονται πλέον επί του συνόλου της οφειλής, αλλά επί της µηνιαίας δόσης. Η αλλαγή αυτή µειώνει αισθητά το τελικό βάρος αποπληρωµής για τους οφειλέτες, περιορίζοντας όµως τα αναµενόµενα έσοδα από τα συγκεκριµένα χαρτοφυλάκια δανείων. Και επειδή µεγάλο µέρος αυτών έχει τιτλοποιηθεί µε κρατικές εγγυήσεις µέσω του προγράµµατος «Ηρακλής», ο λογαριασµός καταλήγει τελικά στο ∆ηµόσιο.
Σύµφωνα µε οικονοµοτεχνικές εκτιµήσεις, η επιβάρυνση για τις κρατικές εγγυήσεις στα λεγόµενα senior δάνεια -το πιο ασφαλές τµήµα των τιτλοποιήσεων- µπορεί να υπερβεί τα 1 δισ. ευρώ. Τα senior οµόλογα αποπληρώνονται κατά προτεραιότητα και φέρουν ρητή εγγύηση του ∆ηµοσίου, γεγονός που σηµαίνει ότι κάθε υστέρηση στις εισπράξεις ή απώλεια για τους επενδυτές ενεργοποιεί την κρατική κάλυψη. Με την απόφαση του Αρείου Πάγου να «κουρεύει» τους τόκους, αυξάνεται η πιθανότητα ενεργοποίησης αυτών των εγγυήσεων.
Την ίδια ώρα, το ∆ηµόσιο θα διαθέσει επιπλέον 510 εκατ. ευρώ για τη συµµετοχή του στην αύξηση µετοχικού κεφαλαίου του Α∆ΜΗΕ. Πρόκειται για κίνηση επενδυτικού χαρακτήρα, η οποία δεν επηρεάζει το πρωτογενές αποτέλεσµα, ωστόσο αυξάνει τις ταµειακές ανάγκες. Ετσι, το συνολικό ποσόν που θα χρειαστεί να αντληθεί άµεσα από το «µαξιλάρι» ρευστότητας υπερβαίνει τα 1,5 δισ. ευρώ.
Τα ταµειακά διαθέσιµα του ∆ηµοσίου στην Τράπεζα της Ελλάδος ξεπερνούν σήµερα τα 44 δισ. ευρώ και λειτουργούν σαν δίχτυ ασφαλείας. Ωστόσο, στο υπουργείο Εθνικής Οικονοµίας αναγνωρίζουν ότι η συνεχής χρήση του αποθέµατος αυτού περιορίζει τα περιθώρια αντίδρασης σε περίπτωση νέας διεθνούς αναταραχής. Παράλληλα, µέρος των κεφαλαίων αξιοποιείται από τον Ο∆∆ΗΧ για πρόωρες αποπληρωµές δανείων που έλαβε η χώρα από το πρώτο µνηµόνιο. Μάλιστα, στο τέλος του έτους προγραµµατίζεται νέα εξόφληση 8,8 δισ. ευρώ, µε στόχο οι συγκεκριµένες υποχρεώσεις να εξαλειφθούν πολύ πριν από το 2031, αντί για το 2041 που λήγουν κανονικά.
Νοµικό προηγούµενο
Το µεγαλύτερο στοίχηµα, ωστόσο, δεν είναι ο άµεσος λογαριασµός, αλλά οι δευτερογενείς συνέπειες. Κυβερνητικά στελέχη και τραπεζικοί παράγοντες εκτιµούν ότι η απόφαση µπορεί να αποτελέσει νοµικό προηγούµενο για ανάλογες απαιτήσεις και από άλλες οµάδες οφειλετών, όπως για παράδειγµα όσοι έχουν προσφύγει στον εξωδικαστικό µηχανισµό και, ως ευάλωτοι, ενδέχεται να διεκδικήσουν ευνοϊκότερους όρους επικαλούµενοι τη νέα νοµολογία.
Εάν οι διεκδικήσεις αυτές γενικευθούν, η υπόθεση παύει να περιορίζεται στα δάνεια του νόµου Κατσέλη και αποκτά συστηµικό χαρακτήρα. Περισσότερες τιτλοποιήσεις θα δεχθούν πίεση, περισσότερες κρατικές εγγυήσεις θα απειληθούν µε κατάπτωση και το βάρος θα µεταφερθεί εκ νέου στον Προϋπολογισµό, επιβαρύνοντας περαιτέρω το δηµόσιο χρέος. Ηδη για το 2026 το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης προβλέπεται να διαµορφωθεί στα 359,3 δισ. ευρώ ή στο 138,2% του ΑΕΠ. Με την επιβάρυνση από τα senior δάνεια του νόµου Κατσέλη εκτιµάται ότι θα αυξηθεί περίπου στα 360,3 δισ. ευρώ, την ώρα που το 2025 είχε ανέλθει στα 362,8 δισ. ευρώ ή στο 145,9% του ΑΕΠ.
Στο οικονοµικό επιτελείο επιχειρούν να χτίσουν «γραµµή άµυνας», κρατώντας σαν «όπλο» τις «ρήτρες εξαιρετικών περιστάσεων» που προβλέπει το πρόγραµµα «Ηρακλής». Οι ρήτρες αυτές δίνουν τη δυνατότητα οι κρατικές εγγυήσεις να µην καταπέσουν άµεσα υπό ειδικές συνθήκες, αλλά να παραταθούν οι προθεσµίες πληρωµής προς τους επενδυτές των τιτλοποιήσεων, περιορίζοντας έτσι την άµεση δηµοσιονοµική πίεση. Πρόκειται για µια τεχνική άµυνα που δίνει χρόνο, χωρίς όµως να εξαλείφει τον κίνδυνο.
Η εφαρµογή ενός τέτοιου µηχανισµού προϋποθέτει πολιτική απόφαση του υπουργού Εθνικής Οικονοµίας και Οικονοµικών Κυριάκου Πιερρακάκη. Οµως τη δεδοµένη χρονική στιγµή το επιτελείο στην πλατεία Συντάγµατος αναµένει την καθαρογραφή του πλήρους σκεπτικού της απόφασης του Αρείου Πάγου και από τον διάβολο που µπορεί να κρύβεται στις λεπτοµέρειες θα εξαρτηθούν οι επόµενες κινήσεις.
Το χρέος
Πέρα από το στενό δηµοσιονοµικό πεδίο, η εξέλιξη επηρεάζει συνολικά τη στρατηγική αντιµετώπισης του ιδιωτικού χρέους, το οποίο παραµένει µία από τις µεγαλύτερες «βόµβες» για την οικονοµία, καθώς το συνολικό του ύψος ξεπερνά τα 247 δισ. ευρώ. Μόνο οι servicers διαχειρίζονται «κόκκινα» δάνεια ονοµαστικής αξίας 79,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 27,6 δισ. ευρώ επιχειρηµατικά, 25,2 δισ. ευρώ στεγαστικά και 15,8 δισ. ευρώ καταναλωτικά. Παράλληλα, 5-6 δισ. ευρώ µη εξυπηρετούµενων δανείων παραµένουν στο χαρτοφυλάκιο των τραπεζών, ενώ 111,7 δισ. ευρώ είναι τα ληξιπρόθεσµα προς την Εφορία και 50,6 δισ. προς τα ασφαλιστικά ταµεία.
Σε αυτό το περιβάλλον, ακόµη και µικρές µεταβολές στους όρους αποπληρωµής µπορούν να έχουν πολλαπλασιαστικό αποτέλεσµα. Η πρόκληση για την κυβέρνηση είναι να διατηρήσει την ισορροπία ανάµεσα στην κοινωνική προστασία και τη δηµοσιονοµική σταθερότητα. Γιατί, αν οι διεκδικήσεις επεκταθούν, η απόφαση που σήµερα προσφέρει ανακούφιση σε χιλιάδες νοικοκυριά µπορεί να εξελιχθεί σε έναν νέο κύκλο πιέσεων για τα δηµόσια οικονοµικά.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
