Σε τροχιά σχεδιασμού εισέρχονται δύο νέα, μεγάλης κλίμακας προγράμματα στήριξης της ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, με επίκεντρο τα ευάλωτα νοικοκυριά, τα οποία προετοιμάζει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας στο πλαίσιο του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου. Πρόκειται για παρεμβάσεις που φιλοδοξούν να διευρύνουν αισθητά τον κύκλο των δικαιούχων και να κατευθύνουν πόρους άνω των 2 δισ. ευρώ σε νοικοκυριά με χαμηλή ενεργειακή απόδοση και υψηλό ενεργειακό κόστος, επιχειρώντας να άρουν χρόνιες στρεβλώσεις που καθυστερούν την υλοποίηση αντίστοιχων προγραμμάτων.
Η κατεύθυνση των παρεμβάσεων αποτυπώθηκε ήδη σε δημόσιες τοποθετήσεις της γενικής γραμματέως Ενέργειας και Ορυκτών Πόρων του ΥΠΕΝ, ∆έσποινας Παληαρούτα, η οποία προανήγγειλε ότι στο τέλος του 2026 θα προκηρυχθεί νέο, στοχευμένο «Εξοικονομώ» για ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά. Το πρόγραμμα θα χρηματοδοτηθεί από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και θα αφορά αποκλειστικά συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, με τους συνολικούς πόρους που θα κατευθυνθούν στους δικαιούχους να υπερβαίνουν τα 2 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που βρίσκεται σε εξέλιξη, το πακέτο αυτό θα «σπάσει» σε δύο βασικές δράσεις που εκτιμάται ότι θα ενεργοποιηθούν το 2027: ένα νέο «Εξοικονομώ» για ευάλωτους με προϋπολογισμό περίπου 1,3 δισ. ευρώ και ένα παράλληλο πρόγραμμα αντικατάστασης θερμοσίφωνα και εγκατάστασης αντλιών θερμότητας, με πόρους της τάξης των 700 εκατ. ευρώ.
Μοριοδότηση
Ο σχεδιασμός των νέων προγραμμάτων επιχειρεί να κινηθεί σε διαφορετική λογική σε σχέση με προηγούμενους κύκλους, τόσο ως προς τον ορισμό των δικαιούχων όσο και ως προς τον τρόπο χρηματοδότησης των παρεμβάσεων. Πληροφορίες από την αγορά αναφέρουν ότι θα τεθούν διευρυμένα εισοδηματικά όρια, ώστε να καλυφθεί μεγαλύτερο τμήμα νοικοκυριών που βρίσκονται στα όρια της ενεργειακής φτώχειας, ενώ δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί η μεθοδολογία μοριοδότησης.
Το βέβαιο είναι ότι στόχος παραμένει η αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα με πιο αποδοτικές και «καθαρές» λύσεις, με παρεμβάσεις που θα εκτείνονται από την ενίσχυση της θερμομόνωσης και την αντικατάσταση κουφωμάτων έως την εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων θέρμανσης και ψύξης.
Οn-bill financing
Κομβικό στοιχείο του νέου σχήματος αποτελεί η εισαγωγή μηχανισμού χρηματοδότησης μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, κατά τα πρότυπα ευρωπαϊκών αγορών. Το λεγόμενο on-bill financing προβλέπει ότι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούν να καλύπτουν το αρχικό κόστος των παρεμβάσεων για τους πελάτες τους, με την αποπληρωμή να γίνεται σε δόσεις μέσω των λογαριασμών ρεύματος. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να ξεπεραστεί το βασικό εμπόδιο που αντιμετωπίζουν πολλά νοικοκυριά, δηλαδή αδυναμία κάλυψης της αρχικής επένδυσης για εργασίες εξοικονόμησης ενέργειας, ακόμη κι αν αυτές οδηγούν σε χαμηλότερους λογαριασμούς στο μέλλον. Εκτιμάται ότι το νέο «Εξοικονομώ» θα μπορούσε να καλύψει περίπου 100.000 νοικοκυριά, δημιουργώντας νέο κύκλο ζήτησης στην αγορά ενεργειακών παρεμβάσεων.
Η πορεία των προγραμμάτων, ωστόσο, που ήδη «τρέχουν» προκαλεί έντονο προβληματισμό σε επαγγελματίες του κλάδου και στην αγορά εξοπλισμού. Οι στενές προθεσμίες του Ταμείου Ανάκαμψης, σε συνδυασμό με την περιορισμένη διαθεσιμότητα συνεργείων, μηχανικών και ενεργειακών επιθεωρητών, δημιουργούν ασφυκτικό πλαίσιο υλοποίησης. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι στον κύκλο του «Εξοικονομώ» του 2025 η ολοκλήρωση των έργων δύσκολα θα ξεπεράσει το 50% των εγκεκριμένων αιτήσεων, γεγονός που αποτυπώνει τις πρακτικές δυσκολίες εφαρμογής σε μεγάλη κλίμακα.
Τεχνικά εμπόδια
Παράλληλα, με βραδείς ρυθμούς προχώρησε στην πράξη το πρόγραμμα «Αλλάζω Σύστημα Θέρμανσης και Θερμοσίφωνα», καθώς μεγάλος αριθμός ωφελουμένων άφησε για την τελευταία στιγμή τη δέσμευση των vouchers, ενώ τεχνικά εμπόδια και καθυστερήσεις στην εκκίνηση επιβάρυναν το ήδη δύσκολο χρονοδιάγραμμα. Η έναρξη λίγο πριν από το τέλος του 2025, σε συνδυασμό με την υλοποίηση μέσα στην «καρδιά» του χειμώνα, λειτούργησε ανασταλτικά, αφού ελάχιστα νοικοκυριά είναι διατεθειμένα να διακόψουν τη θέρμανση για εργασίες εγκατάστασης, ιδίως όταν πρόκειται για αντλίες θερμότητας.
Τα χαμηλά ποσοστά ενεργοποίησης των επιταγών οδήγησαν το ΥΠΕΝ σε παράταση των προθεσμιών, με νέα καταληκτική ημερομηνία για τη δέσμευση των vouchers εξοπλισμού την 24η Φεβρουαρίου και για τις υπηρεσίες τη 12η Μαρτίου, ενώ κάθε επιταγή θα πρέπει να αξιοποιηθεί εντός 90 ημερών από την έκδοσή της.
Παρά το μεγάλο ενδιαφέρον με πάνω από 192.000 αιτήσεις και προϋπολογισμό που ξεπέρασε τα 647 εκατ. ευρώ, έως τα τέλη Ιανουαρίου, μόλις ένα μικρό μέρος των κονδυλίων είχε μετατραπεί σε πραγματικές δεσμεύσεις και εγκαταστάσεις, επιβεβαιώνοντας ότι η μετάβαση από την έγκριση στην υλοποίηση παραμένει το πιο δύσκολο στάδιο.
Η εικόνα διαφοροποιείται ανά τεχνολογία και περιοχή. Οι ηλιακοί θερμοσίφωνες κινούνται ταχύτερα, καθώς το χαμηλότερο κόστος και η απλούστερη εγκατάσταση επιτρέπουν πιο γρήγορη ολοκλήρωση, σε αντίθεση με τις αντλίες θερμότητας που η πρόοδος παραμένει πιο αργή, λόγω πρόσθετων τεχνικών απαιτήσεων και ίδιας συμμετοχής, που σε αρκετές περιπτώσεις φθάνει τα 4.000-5.000 ευρώ.
Ετσι, μέρος των δικαιούχων καθυστερεί να προχωρήσει σε εγκατάσταση, παρότι έχει εγκριθεί.
ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΩΣΤΑ∆ΗΜΑ
Κυριακάτικη Απογευματινή
