Η συντήρηση των παλαιών κτιρίων στην Ελλάδα αποτελεί ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα για την ασφάλεια, την ποιότητα ζωής και τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς. Υπολογίζεται ότι περίπου το 70% του κτιριακού αποθέματος της χώρας έχει κατασκευαστεί πριν από το 1990, δηλαδή πριν από την εφαρμογή σύγχρονων αντισεισμικών κανονισμών και ενεργειακών προδιαγραφών. Το στοιχείο αυτό από μόνο του καταδεικνύει την ανάγκη για συστηματική φροντίδα, τακτικούς ελέγχους και ουσιαστικές παρεμβάσεις αναβάθμισης.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι σύνθετη. Στις περισσότερες πολυκατοικίες η λήψη αποφάσεων για εργασίες συντήρησης απαιτεί συμφωνία συνιδιοκτητών, κάτι που συχνά αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολο. Διαφορετικές οικονομικές δυνατότητες, προτεραιότητες και αντιλήψεις οδηγούν σε καθυστερήσεις ή και σε πλήρη αδράνεια. Το αποτέλεσμα είναι να αναβάλλονται κρίσιμες παρεμβάσεις, ακόμη και όταν αφορούν ζητήματα ασφάλειας ή στατικής επάρκειας.
Το ετήσιο κόστος συντήρησης ενός παλαιού κτιρίου δεν είναι αμελητέο. Περιλαμβάνει επισκευές όψεων, αποκατάσταση φθαρμένων μπαλκονιών, στεγανοποιήσεις ταρατσών, ανακαίνιση και εκσυγχρονισμό ανελκυστήρα, παρεμβάσεις σε κοινόχρηστους χώρους, ηλεκτρολογικές και υδραυλικές εγκαταστάσεις. Ιδιαίτερα οι όψεις των κτιρίων, εκτεθειμένες σε υγρασία και ατμοσφαιρική ρύπανση, συχνά παρουσιάζουν αποκολλήσεις επιχρισμάτων και ρωγμές που εγκυμονούν κινδύνους για τους διερχόμενους. Παράλληλα, πολλοί ανελκυστήρες λειτουργούν με παλαιές προδιαγραφές, χωρίς να πληρούν τα σύγχρονα πρότυπα ασφαλείας, αυξάνοντας τον κίνδυνο βλαβών και ατυχημάτων.
Ανησυχητική είναι και η κατάσταση αρκετών διατηρητέων κτιρίων, τα οποία -αν και αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορικής ταυτότητας των πόλεων- παραμένουν σε κακή ή και επικίνδυνη κατάσταση. Η έλλειψη πόρων, σε συνδυασμό με την αυστηρή νομοθεσία που διέπει τις επεμβάσεις σε αυτά, συχνά οδηγεί σε εγκατάλειψη. Σε αρκετές περιπτώσεις τμήματα κτιρίων καταρρέουν ή κρίνονται επικίνδυνα, ιδίως σε πυκνοδομημένες περιοχές, δημιουργώντας σοβαρά ζητήματα δημόσιας ασφάλειας.
Παρά τη σοβαρότητα του προβλήματος, τα διαθέσιμα κίνητρα και η χρηματοδοτική στήριξη παραμένουν περιορισμένα. Υπάρχουν ορισμένα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης και κάποια ειδικά φορολογικά κίνητρα, όμως η επιρροή τους είναι μικρής μαζικότητας και δεν καλύπτουν το σύνολο των αναγκών. Δεν απαιτούνται απλώς ισχυρότερα κίνητρα αλλά ένα ολοκληρωμένο και πιο γενναίο πλαίσιο πολιτικής, που θα διευκολύνει ουσιαστικά τους ιδιοκτήτες να προχωρούν σε αναγκαίες παρεμβάσεις, με ευέλικτα χρηματοδοτικά εργαλεία και απλούστερες διαδικασίες.
Η συντήρηση των παλαιών κτιρίων δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ζήτημα δημόσιας ασφάλειας, κοινωνικής ευθύνης και σεβασμού προς το δομημένο περιβάλλον που κληρονομήσαμε και οφείλουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές σε καλύτερη κατάσταση. Τα κτίρια δεν είναι απλώς κατασκευές από μπετόν και τούβλα· είναι χώροι ζωής, μνήμης και καθημερινότητας. Η έγκαιρη και συστηματική φροντίδα τους αποτελεί επένδυση στο μέλλον των πόλεων και της κοινωνίας μας συνολικά. Για αυτό οφείλει και η πολιτεία να διαμορφώσει σταθερό πλαίσιο στήριξης και χρηματοδότησης.
Ο Μάνος Κρανίδης είναι πολιτικός μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO Krama Property, γραμματέας Ενημέρωσης-μέλος ΔΣ ΠΟΜΙΔΑ, πρόεδρος ΕΝΙΒΟΠΑ
