Η ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου που μεταφέρει αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο προς τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης, σε συνδυασμό με την υπογραφή μακροπρόθεσμων συμβολαίων προμήθειας αναδεικνύεται σε μία από τις πιο ρεαλιστικές λύσεις για τη σταθεροποίηση της ενεργειακής αγοράς στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Σε μια περίοδο που οι τιμές του φυσικού αερίου παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις και η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει εύθραυστη, η δημιουργία νέων υποδομών και η εξασφάλιση προβλέψιμων προμηθειών θεωρούνται κρίσιμα εργαλεία για την προστασία των οικονομιών της περιοχής. Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται η Ρουμανία, η οποία καλείται να διαχειριστεί ένα ιδιαίτερα ασταθές περιβάλλον στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, όπως αναφέρεται σε ανάλυση της συμβουλευτικής εταιρείας FRAMES, με έδρα το Βουκουρέστι.
Σημείο αναφοράς
Η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας βρέθηκε πρόσφατα αντιμέτωπη με ένα ακόμη σοκ τιμών, με επίκεντρο τον κόμβο συναλλαγών Title Transfer Facility (TTF) στο Άμστερνταμ, που λειτουργεί ως βασικό σημείο αναφοράς για ολόκληρη την ήπειρο. Σύμφωνα με ανάλυση, μέσα σε λίγες ημέρες οι τιμές του φυσικού αερίου στον συγκεκριμένο κόμβο αυξήθηκαν περισσότερο από 70%. Μάλιστα, σε μία μόνο συνεδρίαση συναλλαγών στις 2 Μαρτίου, η τιμή σημείωσε άνοδο σχεδόν 40%, φτάνοντας τα 44 έως και 46 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Η σημασία του TTF είναι τέτοια, ώστε κάθε σημαντική μεταβολή στις τιμές του να μεταδίδεται άμεσα σε όλη την ευρωπαϊκή αγορά. Για χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Ρουμανία, οι επιπτώσεις είναι άμεσες. Παρότι η χώρα διαθέτει σημαντική εγχώρια παραγωγή φυσικού αερίου, δεν είναι απομονωμένη από τις διεθνείς εξελίξεις. Κατά τις περιόδους υψηλής ζήτησης -ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες- αναγκάζεται να προχωρά σε εισαγωγές σε τιμές που καθορίζονται από τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια.
Η άνοδος των τιμών προκαλεί έντονη πίεση σε ολόκληρη την οικονομία. Όπως επισημαίνεται στην ανάλυση του Άντριαν Νεγκρέσκου της Frames, η ρουμανική αγορά ενέργειας επωφελείται από την εγχώρια παραγωγή, αλλά δεν είναι πλήρως θωρακισμένη απέναντι σε εξωτερικά σοκ. Η κατάσταση καθίσταται ακόμη πιο ευαίσθητη, καθώς από την 1η Απριλίου η αγορά φυσικού αερίου εισέρχεται σε νέο στάδιο απελευθέρωσης για το επιχειρηματικό περιβάλλον.
Παράλληλες αγορές
Σήμερα, η Ρουμανία λειτουργεί ουσιαστικά με δύο παράλληλες αγορές. Για τα νοικοκυριά, το κράτος διατηρεί μηχανισμούς προστασίας και ανώτατα όρια τιμών ώστε να αποφευχθούν κοινωνικές πιέσεις. Για τις επιχειρήσεις, όμως, οι συνθήκες είναι διαφορετικές, καθώς εκτίθενται άμεσα στις διακυμάνσεις της χρηματιστηριακής αγοράς ενέργειας.
Βιομηχανίες, εργοστάσια τροφίμων και εταιρείες ενεργοβόρων κλάδων προμηθεύονται φυσικό αέριο σε τιμές που συνδέονται άμεσα με τους ευρωπαϊκούς δείκτες. Όταν οι τιμές αυξάνονται απότομα, το κόστος παραγωγής εκτοξεύεται.
«Ο οικονομικός αντίκτυπος είναι αναπόφευκτος: οι αυξήσεις μετακυλίονται στις τελικές τιμές προϊόντων, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό. Ταυτόχρονα, το κράτος δεν μπορεί να συνεχίσει επ’ αόριστον τα σχήματα αποζημιώσεων, ιδίως σε μια χρονιά όπου στόχος είναι η μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος», επισημαίνει ο διευθυντής της Frames, Άντριαν Νεγκρέσκου.
Η μεταβλητότητα των τιμών έχει καταστήσει ιδιαίτερα δύσκολο τον προγραμματισμό για τη βιομηχανία. Κλάδοι όπως η χημική βιομηχανία, η παραγωγή δομικών υλικών και η μεταλλουργία χρησιμοποιούν το φυσικό αέριο όχι μόνο ως πηγή ενέργειας αλλά και ως βασική πρώτη ύλη. Σε αυτές τις συνθήκες, η εξάρτηση από την ημερήσια αγορά φυσικού αερίου μοιάζει με οικονομική «ρουλέτα», καθώς οι επιχειρήσεις αδυνατούν να προβλέψουν το ενεργειακό κόστος των επόμενων μηνών.
Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί της αγοράς ενέργειας υποστηρίζουν ότι μια πιο βιώσιμη λύση είναι η σύναψη μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων συμβολαίων διάρκειας τριών έως δέκα ετών. Τα συμβόλαια αυτά βασίζονται συνήθως σε υβριδικούς μηχανισμούς τιμολόγησης: ένα μέρος των ποσοτήτων εξασφαλίζεται σε σταθερή τιμή απευθείας από παραγωγούς, ενώ το υπόλοιπο μπορεί να συνδέεται με τοπικούς δείκτες, όπως οι τιμές στο Ρουμανικό Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων.
Πηγές προμήθειας
Η υλοποίηση αυτής της στρατηγικής, ωστόσο, προϋποθέτει πρόσβαση σε περισσότερες πηγές προμήθειας φυσικού αερίου. Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία το έργο του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου. Ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί ένα δίκτυο μεταφοράς που συνδέει τους τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) της Ελλάδας με τις αγορές της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας. Μέσω αυτής της υποδομής, φορτία LNG που προέρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Κατάρ ή την περιοχή της Κασπίας Θάλασσας μπορούν να φτάσουν απευθείας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, χωρίς εξάρτηση από τις παραδοσιακές οδεύσεις προμήθειας.
Για τη Ρουμανία, η λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου θα μπορούσε να προσφέρει διπλό όφελος: πρόσβαση στην παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου και ενίσχυση του ανταγωνισμού μεταξύ προμηθευτών, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο σταθερές τιμές. Το έργο υποστηρίζεται από τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς φυσικού αερίου της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, καθώς και από τις ενεργειακές αρχές των χωρών αυτών. Παράλληλα, αποτελεί μέρος της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Διακυμάνσεις
Η γεωγραφική θέση της Ρουμανίας, σε συνδυασμό με το εκτεταμένο δίκτυο αγωγών και τις μεγάλες υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου της δίνει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε περιφερειακό κόμβο διανομής. Επιπλέον, η ανάπτυξη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα θα μπορούσε να ενισχύσει ακόμη περισσότερο τον ρόλο της χώρας στον νέο ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης. Ο συνδυασμός του φυσικού αερίου της Μαύρης Θάλασσας με τις εισαγωγές LNG μέσω της Ελλάδας θα μπορούσε να δημιουργήσει μια πιο σταθερή και ανταγωνιστική αγορά στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, μειώνοντας την εξάρτηση από περιορισμένες πηγές προμήθειας.
Όπως τονίζει ο Άντριαν Νεγκρέσκου, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στις καθημερινές διακυμάνσεις των χρηματιστηρίων ενέργειας. Η διαφοροποίηση των πηγών, η ανάπτυξη υποδομών όπως ο Κάθετος Διάδρομος και η σύναψη μακροπρόθεσμων συμβολαίων αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη σταθερότητα της αγοράς και την προστασία της οικονομίας από νέα ενεργειακά σοκ.
Εφημερίδα Απογευματινή
