Σε νέες αποκαλύψεις για την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που αποτελεί πραγματικό κόλαφο για τον τρόπο διαχείρισης των κονδυλίων των προγραμμάτων κατάρτισης από δημόσιες υπηρεσίες και εταιρείες συμβούλων, προχώρησε χθες η στήλη «Big Mouth» του powergame. Η έκθεση της Κομισιόν είναι χωρίς υπερβολή καταπέλτης, καθώς αποκαλύπτει συστημικές δυσλειτουργίες στα προγράμματα κατάρτισης, περιορισμό του ανταγωνισμού, εκτεταμένες παρατυπίες, αλλά και πιθανή ζημιά για τους φορολογούμενους που μπορεί να φτάνει έως και τα 270.000.000 ευρώ.
Η έκθεση βασίζεται σε ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2025, δηλαδή πριν να «σκάσει» η… βόμβα Παναγόπουλου και αφορά δράσεις που υλοποιήθηκαν μέσω βασικών διαχειριστικών δομών, μεταξύ των οποίων οι διαχειριστικές αρχές των προγραμμάτων «Ανθρώπινοι Πόροι και Κοινωνική Συνοχή» και «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» (Καλλίρης – Παπαθανάσης), καθώς και την Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ του υπουργείου Εργασίας.
Συστημικά προβλήματα
Οι ελεγκτές της Επιτροπής εντόπισαν επτά βασικά προβλήματα, τα οποία δεν εμφανίζονται μεμονωμένα, αλλά επαναλαμβάνονται σε πλήθος έργων, στοιχείο που τους αποδίδει συστημικό χαρακτήρα. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι ο τρόπος σχεδιασμού των προγραμμάτων προκαλεί σοβαρά ζητήματα, τόσο ως προς τη διαφάνεια όσο και ως προς την αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων. Αναλυτικά:
1. Περιορισμός ανταγωνισμού
Κεντρικό εύρημα της έκθεσης, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του «Big Mouth», αποτελεί το γεγονός ότι οι συμβάσεις δεν «έσπασαν» σε επιμέρους τμήματα, παρότι αυτό θα έπρεπε να γίνει, καθώς στην πράξη πολλές υπηρεσίες παρασχέθηκαν μέσω υπεργολαβιών και οι υπηρεσίες «ήταν λειτουργικά ανεξάρτητες». Στην πράξη, ενώ θα μπορούσαν να συμμετάσχουν περισσότεροι πάροχοι, η δομή των διαγωνισμών ευνόησε κυρίως μεγάλα σχήματα ή συνεργαζόμενους.
Παράλληλα, εντοπίστηκαν όροι διαγωνισμών που κρίνονται περιοριστικοί, όπως ειδικές απαιτήσεις αδειοδότησης και διαπίστευσης, οι οποίες -σύμφωνα με την έκθεση- θεωρείται ότι παραβιάζουν τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης. Φαίνεται πως υπήρχαν «μεροληπτικές εθνικές απαιτήσεις αδειοδότησης για τους παρόχους κατάρτισης, καθώς και μεροληπτικές απαιτήσεις διαπίστευσης για τους φορείς πιστοποίησης». Η παρατυπία εντοπίστηκε σε όλα τα έργα του δείγματος και χαρακτηρίζεται συστημική, γεγονός που οδηγεί την ΕΕ να προτείνει «δημοσιονομική διόρθωση» 25%, δηλαδή επιβάρυνση φορολογουμένων.
2. Ασαφές αντικείμενο συμβάσεων
Η έκθεση επισημαίνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις το αντικείμενο των συμβάσεων δεν ορίζεται με σαφήνεια. Η ασάφεια αυτή προκαλεί αβεβαιότητα ως προς το είδος των υπηρεσιών που πληρώνει το Δημόσιο, αυξάνει τον κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού και εγείρει ερωτήματα για την ορθολογική χρήση των ευρωπαϊκών πόρων. Για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις προτείνεται δημοσιονομική διόρθωση 10% στις σχετικές δαπάνες.
3. Συμμετοχή δικαιούχων
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο γεγονός ότι, πριν από την έκδοση των προσκλήσεων, δεν πραγματοποιήθηκε επαρκής έρευνα αγοράς ή μελέτη σκοπιμότητας. Επιπλέον, δυνητικοί δικαιούχοι ή φορείς που στη συνέχεια συμμετείχαν στην υλοποίηση των προγραμμάτων, φέρεται να συμμετείχαν στον σχεδιασμό των έργων, γεγονός που δημιουργεί ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων και επηρεασμού των όρων των διαγωνισμών!
4. Υπερεκτιμημένοι στόχοι
Οι ελεγκτές καταγράφουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ αρχικών στόχων και πραγματικής υλοποίησης. Σε ορισμένα έργα, η υλοποίηση ήταν έως και 87% χαμηλότερη από τις αρχικές προβλέψεις, γεγονός που υποδηλώνει υπερεκτίμηση, τόσο του φυσικού αντικειμένου όσο και των προϋπολογισμών. Παράλληλα, παρατηρείται χρήση υψηλών μοναδιαίων κοστολογήσεων χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου η κατάρτιση πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως, με χαμηλότερο κόστος.
5. Αμφισβητήσεις
Η έκθεση εγείρει σοβαρές αμφιβολίες για την ουσιαστική απόδοση των προγραμμάτων. Η συντριπτική πλειονότητα των ωρών εκπαίδευσης πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά. Ωστόσο, σύμφωνα με την έκθεση, η διαχειριστική Αρχή δεν επαλήθευσε συστηματικά τη συμμετοχή των ωφελουμένων, ούτε τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της εκπαίδευσης. Έτσι, δεν υπάρχει καμία σαφής ένδειξη ότι οι συμμετέχοντες απέκτησαν πράγματι τις δεξιότητες που προβλέπονταν από τα προγράμματα.
6. Μη επιλέξιμες δαπάνες
Ιδιαίτερα σοβαρά είναι τα ευρήματα σε συγκεκριμένο έργο κατάρτισης, όπου εξετάστηκε δείγμα 30 συμμετεχόντων. Οι ελεγκτές κατέληξαν ότι καμία από τις σχετικές δαπάνες δεν μπορεί να θεωρηθεί επιλέξιμη, καθώς δεν τηρήθηκαν βασικοί συμβατικοί όροι. Μεταξύ άλλων, διαπιστώθηκε ότι:
• Η εκπαίδευση δεν πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
• Οι συμμετέχοντες δεν κατανόησαν το περιεχόμενο λόγω γλωσσικών εμποδίων.
• Οι περισσότεροι δεν ολοκλήρωσαν τις απαιτούμενες ώρες κατάρτισης.
• Δεν υπήρχαν πλήρη στοιχεία αξιολόγησης ή βαθμολόγησης.
• Απουσίαζαν υπογραφές παρουσίας, με μόνη καταγραφή εκείνη του εκπαιδευτή.
• Αιφνιδιαστικοί έλεγχοι επιβεβαίωσαν ότι τα προβλεπόμενα φυσικά παραδοτέα δεν είχαν επιτευχθεί.
7. Κίνδυνος απώλειας
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, 15 έργα συνολικού προϋπολογισμού περίπου 189.000.000 ευρώ, τα οποία εντάχθηκαν στο ΕΣΠΑ 2021-2027, εμφανίζουν απορρόφηση μόλις 29%, με δηλωμένες δαπάνες περίπου 56.000.000 ευρώ έως το τέλος του 2025. Σε περίπτωση εφαρμογής των διορθώσεων και μεταφοράς δαπανών σε εθνικούς πόρους, το κόστος για το ελληνικό Δημόσιο εκτιμάται ότι μπορεί να κυμανθεί στα 135.000.000-270.000.000 ευρώ. Επιπλέον, έργα κατάρτισης της «Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης», συνολικού προϋπολογισμού περίπου 138.000.000 ευρώ, ενδέχεται να επιβαρυνθούν με πρόσθετο κόστος περίπου 34.000.000 ευρώ λόγω αντίστοιχων διορθώσεων.
Μετά τα ευρήματα της ευρωπαϊκής έκθεσης, η στήλη «Big Mouth» επισημαίνει ότι τίθενται σοβαρά ερωτήματα προς τις αρμόδιες Αρχές για τη νομιμότητα και την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων κατάρτισης. Ερωτήματα προκύπτουν και για τον ρόλο συγκεκριμένων φορέων στην υλοποίηση δράσεων, καθώς και για την επάρκεια των ελεγκτικών μηχανισμών. Τέλος, τίθεται ζήτημα συνολικής αξιοπιστίας των παρεμβάσεων, ιδίως σε κρίσιμα προγράμματα αναπτυξιακής μετάβασης.
– Στο μεταξύ, με αφορμή τις αποκαλύψεις της στήλης για τις δουλειές εκατομμυρίων που έχει λάβει η εταιρεία ALPHA ΩΜΕΓΑ του Ανδρέα Γεωργίου μέσω ΔΥΠΑ, η υπηρεσία σε ανακοίνωσή της απαντά ότι «δεν υλοποιήσαμε εμείς τα επίμαχα προγράμματα κατάρτισης, αλλά ο ΣΕΠΕ».
Εφημερίδα Απογευματινή
