Ρεπορτάζ: Βασίλης Γεώργας - Κώστας Σαρρής
Κάθε πόρτα διεξόδου προς την κατεύθυνση πανευρωπαϊκής χρηματοδοτικής συνδρομής στα κράτη-μέλη προκειμένου να υποστηρίξουν οικονομικά τους πολίτες και τις επιχειρήσεις τους που πλήττονται από την εκτόξευση των ενεργειακών τιμών και βασικών αγαθών, κλείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, νίπτοντας τας χείρας της ως άλλος Πόντιος Πιλάτος σε μια περίοδο που η Μέση Ανατολή φλέγεται και θα περίμενε κανείς από την Ευρώπη να δράσει με ενιαία στάση.
Κομμένη η συζήτηση
Αντ’ αυτού, η Κομισιόν επιχείρησε να προκαταλάβει ξεκόβοντας κάθε σχετική συζήτηση, από νωρίς χθες πριν από τη συνάντηση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης, οι οποίοι συνεδρίασαν εκτάκτως μέσω τηλεδιάσκεψης έπειτα από αίτημα του προέδρου του Eurogroup, Κυριάκου Πιερρακάκη, για να συζητήσουν τις επιπτώσεις της κρίσης και συγκεκριμένα μέτρα αντιμετώπισής της. Ενδεικτικό του κλίματος διχασμού και διαφορετικών συμφερόντων που επικρατούν ακόμη και αυτή την εξαιρετικά δύσκολη στιγμή για την ΕΕ, είναι ότι η γραμμή που επικρατεί στους «27» είναι ότι κάθε κράτος-μέλος θα πρέπει να κινηθεί μόνο του, στο πλαίσιο των οικονομικών δυνατοτήτων που έχει και όχι να περιμένει τη βοήθεια της Ευρώπης.
300.000.000 ευρώ το τελευταίο πακέτο μέτρων της Ελλάδας με μειώσεις τιμών στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης και «Fuel Pass» για την αμόλυβδη
Ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών και επικεφαλής του Eurogroup, βρέθηκε σε αντικειμενικά δύσκολη θέση, καθώς με την πρώτη του ιδιότητα έχει πρωταγωνιστήσει στην προσπάθεια να ληφθούν κοινά μέτρα στήριξης, υποστηριζόμενα από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, αλλά με το «καπέλο» του προέδρου του Eurogroup κλήθηκε να ισορροπήσει τις διαφορετικές απόψεις, χωρίς ωστόσο να αποφύγει να χτυπήσει «καμπανάκια».
Στο πλαίσιο αυτό, κατά τη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε την ολοκλήρωση της συνεδρίασης, εξέπεμψε το μήνυμα πως «οι επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή έχουν αρχίσει ήδη να περνούν στην πραγματική οικονομία. Οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν δυσκολίες, οι πληθωριστικές πιέσεις γίνονται ορατές», τονίζοντας ωστόσο ότι «κλειδί» για το πώς θα επιδράσει στην οικονομία η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είναι η έντασή της και η χρονική διάρκεια.
Απορρίπτει τις προτάσεις για ρήτρες διαφυγής που θα εξασφάλιζαν κονδύλια για τους ευάλωτους πολίτες
Ο πρόεδρος του Eurogroup έδειξε προς την κατεύθυνση μετριασμού των διαφοροποιήσεων εντός της ΕΕ, τονίζοντας ότι η «Ευρώπη πρέπει να μείνει σε επαγρύπνηση και να δράσει όπου είναι απαραίτητο», σχολιάζοντας την ίδια στιγμή ότι «είμαστε σε καλύτερη θέση από την προηγούμενη ενεργειακή κρίση, έχουμε καλύτερες υποδομές, έχουμε περισσότερες πηγές προμήθειας».
Αναφερόμενος στο περιεχόμενο της έντονης συζήτησης που διεξήχθη στο δεύτερο συνεχόμενο Eurogroup για το θέμα, ο Κυριάκος Πιερρακάκης είπε ότι η κατεύθυνση στην οποία πρέπει να δράσουμε έχει ήδη προσδιοριστεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 19ης Μαρτίου και συζητήθηκε περαιτέρω για το πώς θα στηρίξουμε τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, χωρίς να μπει σε περισσότερες λεπτομέρειες.
Τόνισε, πάντως, ότι όποιες επιλογές ληφθούν ως μέτρα στήριξης πρέπει να αντανακλούν ισορροπία και υπευθυνότητα. «Τα μέτρα, που θα ληφθούν θα πρέπει να είναι δίκαια και αποτελεσματικά, με προτεραιότητα στα πιο ευαίσθητα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά και να είναι προσωρινά για να μην δημιουργήσουμε άλλα μεγαλύτερα (δημοσιονομικά) θέματα στο μέλλον». Υπογράμμισε δε ότι η Ευρώπη πρέπει να γίνει πιο ισχυρή μέσα σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς.
Ούτε τα προσχήματα
Το κλίμα μετά και τη δεύτερη συνεδρίαση του Eurogroup παρέμεινε στη λογική του «ο σώζων εαυτόν σωθήτω», έστω κι αν επιχειρήθηκε να τηρηθούν κάποια προσχήματα στα λόγια αλλά όχι στην πράξη. Σημαντικό ρόλο για την εξέλιξη της χθεσινής σημαντικής συζήτησης διαδραμάτισε η ίδια η Κομισιόν, η οποία με αποκαλυπτικό της έγγραφο ξέκοψε κατηγορηματικά από την αρχή κάθε οριζόντια χρηματοδότηση τόσο μέσω της ενεργοποίησης Κοινής Ρήτρας Διαφυγής (σε επίπεδο ΕΕ) όσο και μέσω εθνικών ρητρών διαφυγής, όπως εκείνη για τις αμυντικές δαπάνες (με την Ελλάδα να είναι μεταξύ των χωρών που ενεργοποίησαν την εν λόγω δυνατότητα το καλοκαίρι του 2025), ώστε οι δαπάνες στήριξης που θα γίνουν να μην επιβαρύνουν τους προϋπολογισμούς. Με τον τρόπο αυτό εξέπεμψε το μήνυμα ότι στην παρούσα φάση κάθε κυβέρνηση καλείται να λάβει τα δικά της μέτρα, χωρίς ευρωπαϊκή υποστήριξη, στο μέτρο των δυνατοτήτων που έχουν οι οροφές δαπανών των προϋπολογισμών τους.
Στον αντίποδα, εισηγείται στοχευμένα μέτρα με αποδέκτες πρωτίστως τα ευάλωτα νοικοκυριά, έκτακτη φορολόγηση τυχόν υπερκερδών των ενεργειακών ομίλων, μειώσεις φόρων και τελών στην ηλεκτρική ενέργεια προκειμένου να επιτευχθεί μείωση στις τιμές, κ.ά. Η ρήτρα διαφυγής θα επέτρεπε ευελιξία στους προϋπολογισμούς χωρίς επιβάρυνση των ελλειμμάτων, τουλάχιστον στο παρόν στάδιο, αλλά τώρα η Κομισιόν επιλέγει να μεταθέσει το βάρος των παρεμβάσεων στα δημοσιονομικά περιθώρια κάθε χώρας.
Εις βάρος ευάλωτων
Η ευρωπαϊκή αυτή στάση για μη ενεργοποίηση ρητρών διαφυγής, αποτελεί «γροθιά στο στομάχι» των πιο ευάλωτων οικονομιών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, οι οποίες πρωτοστατούν όλο το προηγούμενο διάστημα στην πρωτοβουλία ώστε τα μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης που θα λάβουν στο σενάριο ραγδαίας επιδείνωσης της ενεργειακής κρίσης (όπως λ.χ. μια απευθείας μείωση στους ΕΦΚ των ενεργειακών προϊόντων), να μην προσμετρήσουν στα ελλείμματα των προϋπολογισμών.
Μοναδικό παράθυρο που αφήνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για ευρωπαϊκή παρέμβαση μέσω της θέσπισης ρητρών διαφυγής θα ήταν αυτή να ενεργοποιηθεί σε περίπτωση σοβαρής οικονομικής ύφεσης στη Ζώνη του Ευρώ ή στην ΕΕ στο σύνολό της, όπως επισημαίνεται. Αντίστοιχα, οριζόντιες παρεμβάσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου θα μπορούσαν να γίνουν μόνο αν το Συμβούλιο κηρύξει περιφερειακή ή πανευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση.
Ήδη, αρκετές κυβερνήσεις (Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα κ.λπ.), με τελευταία χθες την Κύπρο, έχουν προχωρήσει σε εθνικές παρεμβάσεις, χωρίς να περιμένουν την κοινή ευρωπαϊκή γραμμή που προσκρούει -μεταξύ άλλων- στα διαφορετικά συμφέροντα και δημοσιονομικές αντοχές κάθε χώρας. Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε ένα πρώτο πακέτο μέτρων 300.000.000 ευρώ με μειώσεις τιμών στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης και «Fuel Pass» για την αμόλυβδη, ενώ έχει στα σκαριά νέα παρέμβαση που θα ενεργοποιηθεί εφόσον χρειαστεί για το ηλεκτρικό ρεύμα και τα αγαθά πρώτης ανάγκης («Market Pass»), με τον πρωθυπουργό να δηλώνει ότι η κυβέρνηση κρατά «εφεδρείες» για το μέλλον.
Σε κάθε περίπτωση, το κείμενο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που θέτει το πλαίσιο τη συζήτησης στέλνει ένα μήνυμα αυστηρής δημοσιονομικής διαχείρισης και φειδωλής χρήσης των μέτρων της πολυσυζητημένης «εργαλειοθήκης» του 2022-2023 – που ενεργοποιήθηκαν κατά την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, κάνοντας λόγο εμμέσως πλην σαφώς για λάθη που έγιναν εκείνη την περίοδο και δεν πρέπει να επαναληφθούν.
Πλαίσιο συστάσεων
Στο πλαίσιο αυτό η Κομισιόν συστήνει μέτρα για την αντιμετώπιση της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης. Οι πιθανές δημόσιες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας θα πρέπει να διέπονται από τις ακόλουθες αρχές σύμφωνα με την Κομισιόν:
– Οποιοδήποτε μέτρο λαμβάνεται δεν πρέπει να αυξάνει αδικαιολόγητα τη συνολική ζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου με παρεμβάσεις που μειώνουν σημαντικά την τιμή τους.
– Κάθε μέτρο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το δημοσιονομικό κόστος. Οποιαδήποτε δημόσια στήριξη που παρέχεται από τα κράτη-μέλη πρέπει να είναι συμβατή με τη δημοσιονομική τους κατάσταση και τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το πλαίσιο δημοσιονομικής εποπτείας της ΕΕ.
– Για τον περιορισμό του δημοσιονομικού κόστους, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να στοχεύουν τα μέτρα στους πιο ευάλωτους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των ενεργοβόρων βιομηχανιών.
– Οποιοδήποτε μέτρο λαμβάνεται θα πρέπει να είναι συνεπές με την πολιτική απανθρακοποίησης, να διατηρεί τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας και να προωθεί την ηλεκτροδότηση. Η βραχυπρόθεσμη στήριξη δεν πρέπει να παρατείνει παρωχημένα επιχειρηματικά μοντέλα που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα.
– Να μην αυξάνει υπέρμετρα τη ζήτηση για φυσικό αέριο για πετρέλαιο.
– Τα μέτρα να είναι προσωρινά και με όσο το δυνατόν πιο συγκρατημένο δημοσιονομικό κόστος.
– Να είναι στοχευμένα στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και τις πιο ευάλωτες βιομηχανίες.
Κομισιόν: «Καμία στήριξη, πάρτε μέτρα μόνοι σας»
ΓΡΑΦΕΙ ο Γιώργος Αυτιάς, ευρωβουλευτής ΝΔ
Ο σοσιαλιστής Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκερσεν, «ξέκοψε» πρώτος απ’ όλους κάθε περίπτωση ευρωπαϊκής επιχορήγησης στην ενέργεια, αλλά κάνει τη… χάρη στα κράτη-μέλη να λάβουν μέτρα μέσω των κρατικών προϋπολογισμών με δικό τους κόστος! Ούτε λέξη για επιχορήγηση από την Ευρώπη, όπως αποδείχθηκε και από τις «συστάσεις» της Κομισιόν πριν από το χθεσινό Eurogroup! Αυτό προκάλεσε την ισχυρή αντίδραση πολλών ευρωβουλευτών που τόνισαν ότι η Ευρώπη πρέπει να στηρίξει τις χώρες έμπρακτα.
Μιλώντας στο Ευρωκοινοβούλιο, ο Επίτροπος Ενέργειας ανέφερε ότι «ενθαρρύνουμε τα κράτη-μέλη να στηρίξουν τα φτωχά νοικοκυριά με έκτακτη ενίσχυση εισοδήματος σε εκείνους που τη χρειάζονται, με μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης για την ηλεκτρική ενέργεια και με εφαρμογή επιπλέον ασφαλιστικών δικλείδων έτσι ώστε να μην κόβεται το ρεύμα από τους καταναλωτές». Και συμπλήρωσε: «Καλούμε τα κράτη-μέλη να εκμεταλλευτούν όλες τις ευκαιρίες που έχει το ενεργειακό πακέτο με υποστήριξη των καταναλωτών, ώστε να κατευθύνονται σε εταιρείες με φθηνότερο ρεύμα, με μεγαλύτερη ευελιξία και οι πολίτες να έχουν τη δυνατότητα παραγωγής οι ίδιοι, με ομάδες παραγωγής και διαμοιρασμού της δικής τους καθαρής ενέργειας. Θα επιτρέψουμε κρατικές ενισχύσεις έτσι ώστε να καλυφθούν οι πιο ευάλωτοι και κάποιες βιομηχανίες που είναι ενεργοβόρες».
Δεν αναφέρθηκε σε κοινοτικές επιδοτήσεις και πέταξε το μπαλάκι στις κυβερνήσεις. Συμπλήρωσε όμως ότι «θα συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για να αναπτύξουν εθνικά σχήματα και προγράμματα ώστε να μετριάσουν το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό θα το κάνουμε ανά περίπτωση, διαφυλάσσοντας πάντα όμως τον μακροπρόθεσμο στόχο για καθαρή ενέργεια».
Ταυτόχρονα, πρότεινε «να μειωθούν τα τέλη χρήσης δικτύου, που αποτελούν περίπου το 18% της τιμής». Η Ευρώπη -κατά τον Γιόργκερσεν- «ετοιμάζει πρόταση νομοθεσίας έτσι, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορέσουν να βελτιώσουν την παραγωγικότητα του διασυνδεδεμένου δικτύου». Το τρίτο μέτρο που πρότεινε είναι επεμβάσεις σε φόρους και τέλη: «Θα πρέπει να μειώσουμε τους συντελεστές φορολόγησης του ηλεκτρισμού. Τα κράτη-μέλη θα πρέπει να φροντίσουν η ηλεκτρική ενέργεια να φορολογείται λιγότερο από τα ορυκτά καύσιμα». Ο Επίτροπος αποκάλυψε, τέλος, ότι η Ευρώπη διερευνά να παρέμβει στη φορολόγηση του άνθρακα.
Εφημερίδα Απογευματινή
