Εν μέσω νέας διεθνούς ενεργειακής πίεσης και ενώ απομένουν λίγοι μήνες μέχρι να ολοκληρωθεί ο κύκλος του Ταμείου Ανάκαμψης στη χώρα, η κυβέρνηση προετοιμάζει την ενεργοποίηση ενός νέου χρηματοδοτικού εργαλείου, του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου. Πρόκειται για ένα πακέτο ύψους 5,3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2032, με στόχο τη στήριξη περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριών και 70.000 επιχειρήσεων απέναντι στο αυξανόμενο κόστος της ενεργειακής μετάβασης.
Πρόσφατα, το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κατέθεσε στη Βουλή νομοσχέδιο για τη σύσταση Συντονιστικής Αρχής και Ειδικής Επιτροπής Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, οι οποίες θα αναλάβουν τη διαχείριση των σχετικών πόρων έως το 2032. Παράλληλα, η ελληνική πλευρά έχει ήδη υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχέδιο με 25 δράσεις, οι οποίες προβλέπεται να αρχίσουν να υλοποιούνται μέσα στο 2026.
Γιατί ενεργοποιείται τώρα
Η πίεση του χρόνου συνδέεται κυρίως με την επέκταση του Συστήματος Εμπορίας Ρύπων, του λεγόμενου ETS2, από το 2027. Η εφαρμογή του αναμένεται να επιβαρύνει περαιτέρω το κόστος πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει υψηλά ποσοστά ενεργειακής φτώχειας, ιδιαίτερα σε χαμηλά εισοδήματα και περιοχές εκτός μεγάλων αστικών κέντρων. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο σχεδιάζεται ακριβώς για να λειτουργήσει ως ανάχωμα πριν η νέα αυτή επιβάρυνση περάσει πλήρως σε νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις.
Οι βασικές παρεμβάσεις για τα νοικοκυριά
Πάνω από 20 από τα 25 μέτρα προβλέπεται να ξεκινήσουν από το φθινόπωρο του 2026. Η μεγαλύτερη παρέμβαση αφορά νέο πρόγραμμα «Εξοικονομώ» για 62.000 κατοικίες, με προϋπολογισμό 1,2 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η επιδότηση θα καλύπτει ακόμη και τον ΦΠΑ, ώστε παρεμβάσεις ύψους περίπου 24.800 ευρώ να περιορίζουν την ιδιωτική συμμετοχή κοντά στις 5.000 ευρώ.
Άλλα 930 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στην αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης, με παρεμβάσεις όπως αντλίες θερμότητας και ηλιακοί θερμοσίφωνες, ενώ εξετάζεται χαμηλή ιδία συμμετοχή για τους δικαιούχους. Στο ίδιο πακέτο περιλαμβάνεται και το «Κοινωνικό Leasing», ύψους 174 εκατ. ευρώ, για 12.500 νοικοκυριά που θα μπορούν να μισθώσουν ηλεκτρικό αυτοκίνητο με κρατική ενίσχυση 13.000 ευρώ για τετραετή διάρκεια. Παράλληλα, προβλέπονται 51 εκατ. ευρώ για επιδότηση έως και 100% σε ηλεκτρικά αμαξίδια, mobility scooters και handbikes για άτομα με αναπηρία.
Σημαντικό μέρος των πόρων, ύψους 435 εκατ. ευρώ, κατευθύνεται και στη στέγαση, με την κατασκευή 2.350 κατοικιών σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης σε τέσσερις περιοχές της χώρας, ώστε να στεγαστούν περίπου 7.000 πολίτες με χαμηλό ενοίκιο.
Από το 2027, προβλέπεται επίσης ετήσια ενίσχυση 340 εκατ. ευρώ για το επίδομα θέρμανσης, με στόχο την αύξηση της στήριξης προς περίπου 780.000 δικαιούχους. Επιπλέον, 40 εκατ. ευρώ θα διατεθούν για 200.000 δωρεάν Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης, ένα εργαλείο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των νέων ευρωπαϊκών απαιτήσεων για τα ακίνητα.
Τι προβλέπεται για τις επιχειρήσεις
Για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις προβλέπεται πακέτο 394 εκατ. ευρώ, από το οποίο θα ωφεληθούν περίπου 10.000 επιχειρήσεις μέσω δράσεων εξοικονόμησης ενέργειας. Επιπλέον, 289 εκατ. ευρώ προορίζονται για την ενίσχυση της αγοράς ηλεκτρικών επαγγελματικών οχημάτων, με επιδοτήσεις που φθάνουν το 40% για επιβατικά και βαν και το 30% για φορτηγά. Αντίστοιχα, για τους ιδιοκτήτες ταξί προβλέπεται επιδότηση έως 20.000 ευρώ για αγορά ηλεκτρικού οχήματος και έως 29.000 ευρώ για οχήματα προσβάσιμα σε ΑμεΑ.
Η πρόσβαση στις ενισχύσεις
Κεντρικός στόχος του σχεδίου είναι οι ενισχύσεις να μη μείνουν μόνο στο χαρτί. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται η δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης, «Κάρτας Ευάλωτου» και υπηρεσιών one-stop shop σε κάθε Περιφέρεια, ώστε οι δικαιούχοι να μπορούν να ενημερώνονται και να εξυπηρετούνται πιο εύκολα.
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στη γνώμη της για το σχετικό νομοσχέδιο, υπογραμμίζει ότι η πρόσβαση στα μέτρα πρέπει να είναι ουσιαστική και όχι μόνο τυπική, με ειδική πρόβλεψη για ηλικιωμένους, πολίτες απομακρυσμένων περιοχών και όσους δυσκολεύονται να κινηθούν μέσα σε περίπλοκες διοικητικές διαδικασίες.
