Πολεμικά σενάρια καταρτίζουν στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας με βασικό ζητούμενο τη στήριξη της κοινωνίας, με πρόσθετες παρεμβάσεις σε μία περίοδο γενικευμένων ανατιμήσεων, σε συνδυασμό όμως με τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Στους υπολογισμούς λαμβάνουν υπόψη ότι η παρούσα ενεργειακή κρίση είναι χειρότερη από την αντίστοιχη του 2022.
Επί του παρόντος στο οικονομικό επιτελείο «μετρούν» την απήχηση των ήδη ψηφισμένων παρεμβάσεων και μετά Πάσχα αναμένεται να ληφθούν αποφάσεις για νέες κινήσεις. Μάλιστα στο τραπέζι έχει πέσει και η επιδότηση στο ρεύμα με στοχευμένες παρεμβάσεις στους λογαριασμούς για ορισμένο χρονικό διάστημα, με συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια. Πάντως η κατάσταση παρακολουθείται σε καθημερινή βάση, καθώς τα δεδομένα αλλάζουν ανάλογα με τις εξελίξεις στο πολεμικό μέτωπο στη Μέση Ανατολή.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι έχουν προκληθεί σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά ενέργειας. Οι εκτιμήσεις ότι έως και το 40% των εγκαταστάσεων στην περιοχή του Κόλπου έχει πληγεί αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος, ενώ η πτώση της παραγωγής ενισχύει τους φόβους για παρατεταμένη ενεργειακή στενότητα. Ακόμη και σε ένα αισιόδοξο σενάριο άμεσης αποκλιμάκωσης των συγκρούσεων, η αποκατάσταση της παραγωγικής ικανότητας δεν αναμένεται πριν από την πάροδο τουλάχιστον ενός έτους, γεγονός που παρατείνει την αβεβαιότητα.
Το γεωπολιτικό τοπίο περιπλέκεται περαιτέρω από τα αμφίσημα μηνύματα που εκπέμπονται από διεθνείς παράγοντες, με χαρακτηριστική την περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ, οι παρεμβάσεις του οποίου δεν επιτρέπουν ασφαλείς προβλέψεις για την πορεία της κρίσης. Η αβεβαιότητα αυτή μεταφέρεται άμεσα στις αγορές, επηρεάζοντας τόσο τις τιμές της ενέργειας όσο και τις προσδοκίες για την παγκόσμια οικονομία.
Τρεις περιπτώσεις
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, στο οικονομικό επιτελείο έχει σημάνει συναγερμός. Στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη ασκήσεις προσομοίωσης, με στόχο την αποτύπωση των πιθανών επιπτώσεων σε διαφορετικά σενάρια εξέλιξης της κρίσης. Τα σενάρια αυτά, που χαρακτηρίζονται ως «κακό», «χειρότερο» και «χείριστο», εξετάζουν την ένταση των πιέσεων τόσο στα δημόσια οικονομικά όσο και στην πραγματική οικονομία. Στο βασικό σενάριο προβλέπεται σημαντική επιβάρυνση λόγω της ανάγκης για νέα μέτρα στήριξης, ενώ στα δυσμενέστερα η άνοδος των τιμών ενέργειας μετατρέπεται σε γενικευμένο πληθωριστικό σοκ. Οι πρώτες ενδείξεις αυτής της επιβράδυνσης είναι ήδη ορατές. Η Τράπεζα της Ελλάδος και το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή έχουν αναθεωρήσει προς τα κάτω τις προβλέψεις τους για την ανάπτυξη το 2026, τοποθετώντας τον πήχυ κάτω από το 2%, έναντι αρχικών εκτιμήσεων για 2,4%. Η μεταβολή αυτή αποτυπώνει την αυξανόμενη ανησυχία για την ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας σε ένα περιβάλλον παρατεταμένων πιέσεων.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου, που έχει ήδη ξεπεράσει και σταθεροποιηθεί πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής των προβλημάτων. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος μετακυλίεται άμεσα στο κόστος παραγωγής, μεταφοράς και τελικών προϊόντων, δημιουργώντας ντόμινο ανατιμήσεων σε ολόκληρη την οικονομία. Η βιομηχανία, το εμπόριο και η αγροτική παραγωγή είναι από τους πρώτους τομείς που πλήττονται, ενώ οι επιπτώσεις επεκτείνονται γρήγορα σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Ιδιαίτερα αισθητή είναι η πίεση στον αγροτικό τομέα, όπου η αύξηση του κόστους των λιπασμάτων και των καυσίμων επιβαρύνει σημαντικά την παραγωγή. Το οικονομικό επιτελείο έχει ήδη προχωρήσει σε επιδοτήσεις, επιχειρώντας να περιορίσει τις επιπτώσεις, ωστόσο οι ανατιμήσεις συνεχίζουν να μεταφέρονται στις τιμές των τροφίμων. Διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν μάλιστα για περαιτέρω άνοδο των τιμών στην Ευρώπη, ενισχύοντας τους φόβους για νέα έξαρση πληθωρισμού.
Παράλληλα, το κόστος μετακίνησης αυξάνεται αισθητά. Οι αεροπορικές εταιρείες αντιμετωπίζουν υψηλότερες τιμές καυσίμων, γεγονός που οδηγεί σε ακριβότερα εισιτήρια, ιδιαίτερα ενόψει της τουριστικής περιόδου. Για μια οικονομία όπως η ελληνική, όπου ο τουρισμός αποτελεί βασικό πυλώνα ανάπτυξης, μια τέτοια εξέλιξη ενδέχεται να επηρεάσει τη ζήτηση και τα συνολικά έσοδα. Αντίστοιχες αυξήσεις καταγράφονται και στις θαλάσσιες και οδικές μεταφορές, εντείνοντας τις πιέσεις σε όλο το φάσμα της οικονομικής δραστηριότητας.
Η χειρότερη κρίση
Το σκηνικό αυτό επαναφέρει μνήμες από την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970, όταν οι περιορισμοί στην παραγωγή οδήγησαν σε εκτίναξη των τιμών και βαθιά ύφεση σε πολλές χώρες. Ωστόσο, σε αντίθεση με εκείνη την περίοδο, η σημερινή παγκοσμιοποιημένη οικονομία εμφανίζεται ακόμη πιο ευάλωτη, καθώς οι αλυσίδες εφοδιασμού είναι πιο σύνθετες και αλληλοεξαρτώμενες.
Οι προειδοποιήσεις από κορυφαίους οικονομικούς και ενεργειακούς παράγοντες είναι ενδεικτικές της σοβαρότητας της κατάστασης. Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, έχει επισημάνει ότι η νέα πληθωριστική κρίση μπορεί να αποδειχθεί εντονότερη από εκείνη του 2022, καθώς οι οικονομικοί παράγοντες έχουν πλέον «νωπή μνήμη» υψηλού πληθωρισμού και αντιδρούν ταχύτερα. Αυτό σημαίνει ότι οι αυξήσεις τιμών μπορεί να ενσωματωθούν πιο γρήγορα σε μισθούς και προϊόντα, ενισχύοντας τον πληθωριστικό κύκλο.
Αντίστοιχα, ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας, Fatih Birol, κάνει λόγο για κρίση που ενδέχεται να ξεπεράσει σε ένταση τόσο εκείνη της δεκαετίας του ’70 όσο και την πρόσφατη του 2022. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος χαρακτηρίζει τη σημερινή συγκυρία ως τη δυσκολότερη των τελευταίων ετών, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα των προκλήσεων.
Παρά τις παρεμβάσεις της κυβέρνησης, όπως επιδοτήσεις και πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, τα περιθώρια για εκτεταμένη στήριξη παραμένουν περιορισμένα. Σε αντίθεση με το 2022, όταν είχαν διατεθεί περίπου 11 δισ. ευρώ για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, σήμερα οι διαθέσιμοι πόροι είναι σημαντικά χαμηλότεροι.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας Κυριάκος Πιερρακάκης έχει τονίσει ότι τα μέτρα που έχουν ανακοινωθεί αποτελούν μόνο την αρχή, ωστόσο είναι σαφές ότι η απουσία της ρήτρας διαφυγής από τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες περιορίζει τις δυνατότητες για γενναίες παρεμβάσεις.
Στο τραπέζι τα ευρωπαϊκά στρατηγικά αποθέµατα ενέργειας
Η σημερινή κρίση χαρακτηρίζεται από ταχύτερη και εντονότερη άνοδο των τιμών στα καύσιμα σε σχέση με το παρελθόν. Οι αυξήσεις καταγράφονται ήδη από τον πρώτο μήνα, με τη βενζίνη και το ντίζελ να σημειώνουν σημαντική άνοδο, επιβαρύνοντας άμεσα τους καταναλωτές. Η τιμή του ντίζελ κίνησης έχει παραμείνει για εβδομάδες πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο, ακόμη και μετά την εφαρμογή επιδοτήσεων, γεγονός που αποτυπώνει την ένταση των πιέσεων.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται για ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ. Ο επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, προειδοποιεί ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας θα διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ εξετάζονται μέτρα όπως:
- Eπιβολή δελτίου καυσίμων.
- Aξιοποίηση στρατηγικών αποθεμάτων.
- Περιορισμός ζήτησης.
- Eπιτάχυνση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Όπως επισημαίνει, για κρίσιμα προϊόντα, όπως τα καύσιμα αεροσκαφών και θέρμανσης, οι πιέσεις αναμένεται να ενταθούν ακόμη περισσότερο το επόμενο διάστημα.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
