Τέλος στα «μαϊμού» επιδόματα και στις διπλοπληρωμές επιχειρεί να βάλει η κυβέρνηση με το Εθνικό Μητρώο Παροχών και Ενισχύσεων, το νέο ψηφιακό εργαλείο που πρώτη φορά θα συγκεντρώνει όλες τις κοινωνικές παροχές και επιδοτήσεις σε έναν ενιαίο ηλεκτρονικό φάκελο. Κάθε πολίτης θα έχει μία «καρτέλα» όπου θα αποτυπώνεται το σύνολο των ενισχύσεων που λαμβάνει -επιδόματα, βοηθήματα ή παροχές σε είδος- και οι υπηρεσίες θα μπορούν με ένα «κλικ» να πραγματοποιούν αυτόματες διασταυρώσεις εισοδημάτων, περιουσίας και παράλληλες παροχές από διαφορετικούς φορείς. Οσοι εντοπίζονται να λαμβάνουν επιδόματα χωρίς να τα δικαιούνται θα έρχονται αντιμέτωποι με αυστηρές κυρώσεις, από την επιστροφή του συνόλου των χρημάτων έως και τον αποκλεισμό από μελλοντικές κρατικές ενισχύσεις.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό των συναρμόδιων υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, καθώς και Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, η πιλοτική εφαρμογή του Μητρώου αναμένεται να ξεκινήσει τον Ιούνιο, καλύπτοντας αρχικά τις παροχές του Οργανισμού Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ), επιλεγμένες ενισχύσεις της ∆ΥΠΑ, το επίδομα θέρμανσης και τα vouchers για βρεφονηπιακούς σταθμούς. Πρόκειται για το πρώτο βήμα προς την πλήρη ενοποίηση όλων των κοινωνικών παροχών σε ένα ενιαίο σύστημα, το οποίο θα επεκταθεί σταδιακά σε ολόκληρο το φάσμα των ενισχύσεων.
Καλύτερη στόχευση
Παράλληλα, από το φθινόπωρο θα ενσωματωθεί το εργαλείο επιχειρησιακής ευφυΐας (business intelligence), που θα επιτρέπει την παραγωγή συγκεντρωτικών αναφορών, στατιστικών και εκθέσεων αξιολόγησης, ώστε το κράτος να γνωρίζει με ακρίβεια πού κατευθύνεται κάθε ευρώ κοινωνικής δαπάνης και να σχεδιάζει πιο στοχευμένες πολιτικές.
Αρμόδιες πηγές σημειώνουν ότι με την ενεργοποίηση του Μητρώου κάθε πληρωμή θα ελέγχεται ψηφιακά και σε πραγματικό χρόνο, περιορίζοντας δραστικά τα περιθώρια για μη νόμιμες καταβολές, οι οποίες επί χρόνια ζημίωναν με εκατομμύρια ευρώ τα δημόσια ταμεία. Η πλήρης εικόνα των παροχών αναμένεται να επιτρέψει καλύτερη στόχευση των πόρων στους πραγματικά ευάλωτους, ενώ οι εξοικονομήσεις από τον περιορισμό της απάτης θα μπορούν να κατευθυνθούν σε αυξήσεις υφιστάμενων επιδομάτων ή σε νέες παροχές.
Για τους πολίτες, το νέο σύστημα σημαίνει λιγότερη γραφειοκρατία. Μέσω του gov.gr και με τους κωδικούς TAXIS θα μπορούν να βλέπουν συγκεντρωμένα όλα τα επιδόματα που τους έχουν εγκριθεί, τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν, καθώς και τυχόν εκκρεμότητες ή αλλαγές. Οι αιτήσεις και τα δικαιολογητικά θα υποβάλλονται ηλεκτρονικά, μειώνοντας σημαντικά τις μετακινήσεις και την ταλαιπωρία.
Τι περιλαμβάνει
Αναλυτικά το Μητρώο θα περιλαμβάνει:
Στοιχεία δικαιούχων. Ονοματεπώνυμο, ΑΦΜ, στοιχεία κοινωνικής ασφάλισης και ταυτότητας, ημερομηνία γέννησης, φύλο, προστατευόμενα τέκνα, τόπος κατοικίας, περιφερειακή ενότητα, ταχυδρομικός κώδικας.
Στοιχεία παροχών. Ονομασία και κωδικός ενίσχυσης, φορέας χορήγησης, αν η παροχή είναι σε χρήμα ή σε είδος, ανταποδοτική ή μη, ποσά δικαιούμενα και καταβληθέντα, ημερομηνίες πληρωμής, περίοδος αναφοράς και σήμανση περί τυχόν απαλλαγών που προβλέπονται στον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος.
Οικονομικά στοιχεία δικαιούχων. Ετήσιο ατομικό φορολογητέο εισόδημα, ετήσιο οικογενειακό φορολογητέο εισόδημα, ύψος συνολικής ακίνητης περιουσίας, όπως λαμβάνεται για σκοπούς προσδιορισμού του ΕΝΦΙΑ, καθώς και λοιπά δεδομένα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο επιλεξιμότητας.
Στην πρώτη φάση εντάσσονται, μεταξύ άλλων, το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, το επίδομα στέγασης, το επίδομα ανεργίας και μακροχρόνιας ανεργίας, οι ενισχύσεις ΑμεΑ και νεφροπαθών, το επίδομα αναδοχής και η αμοιβή επαγγελματιών αναδόχων, το επίδομα ορεινών και μειονεκτικών περιοχών, το επίδομα θέρμανσης, οι παροχές σε ανασφάλιστους υπερήλικους, το πρόγραμμα «Κάλυψη», ο Προσωπικός Βοηθός για Ατομα με Αναπηρία και τα vouchers για βρεφονηπιακούς σταθμούς.
Η ανάγκη για ένα ενιαίο μητρώο δεν προέκυψε θεωρητικά. Τα ίδια τα ευρήματα των ελέγχων κατέδειξαν ότι το παλιό, κατακερματισμένο μοντέλο -διαφορετικές βάσεις δεδομένων, ελλιπείς διασταυρώσεις και χειροκίνητοι έλεγχοι- άφηνε πολλά «τυφλά σημεία». Χαρακτηριστική είναι η Έκθεση της Ανεξάρτητης Αρχής ∆ιαφάνειας για το 2024, που αποκάλυψε προβλήματα στο Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα. Σε έλεγχο 615 αιτήσεων εντοπίστηκαν 169 εγκρίσεις με μη νόμιμα δικαιολογητικά, που οδήγησαν σε 266.287 ευρώ αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά. Οι έλεγχοι της Αρχής κατέδειξαν αδυναμία αυτόματης διασταύρωσης των στοιχείων των ωφελουμένων από την ηλεκτρονική πλατφόρμα με άλλα επιδόματα που χορηγεί ο ΟΠΕΚΑ (αναπηρίας, τέκνων, στέγασης κ.λπ.).
Μάλιστα στο πλαίσιο των ευρύτερων ερευνών της Αρχής, πραγματοποιήθηκαν έλεγχοι σε 12 Κέντρα Κοινότητας και ερευνήθηκαν 4.597 περιπτώσεις δικαιούχων στο πληροφοριακό σύστημα του ΟΠΕΚΑ, γεγονός που καταδεικνύει ότι η παρατυπία εντοπίζεται μόνο με στοχευμένους ελέγχους και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά χωρίς ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα.
Απάτες
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η απάτη στα συστήματα κοινωνικής προστασίας αποτελεί διεθνές πρόβλημα, που πλήττει τη βιωσιμότητα και την αξιοπιστία των παροχών. Ο οργανισμός επισημαίνει ότι η πρόληψη και η ανάλυση δεδομένων είναι κρίσιμα εργαλεία για τον έλεγχο των καταβολών, ενώ η ύπαρξη ενιαίων μητρώων και διαλειτουργικών συστημάτων αποτελεί βασικό μέτρο για την αποφυγή αχρείαστων ή παράνομων πληρωμών.
Ο Οργανισμός δεν παραθέτει συγκεκριμένα στοιχεία για την Ελλάδα, ωστόσο αξιοποιεί παραδείγματα από άλλες χώρες για να αναδείξει τα σημαντικά ποσά που χάνονται κάθε χρόνο από σφάλματα ή απάτη στις πληρωμές επιδομάτων, υπογραμμίζοντας ότι ένα ενιαίο σύστημα, όπως το Εθνικό Μητρώο, μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο για την αποτελεσματικότερη παρακολούθηση και έγκαιρη ανίχνευση τέτοιων φαινομένων.
Ενδεικτικά, στην επίσημη αναφορά του για την Ιρλανδία επισημαίνει ότι το 2024 καταγράφηκαν περίπου 6.000 υποθέσεις απάτης σε κοινωνικές παροχές, με απώλειες που αγγίζουν τα 24 εκατ. ευρώ.
Κυριακάτικη Απογευματινή
